Najlepsze książki przygodowe dla nastolatków i młodzieży

Fantasy o skoku: sześcioro wyrzutków z Ketterdamu ma włamać się do twierdzy, z której nikt nie ucieka, i wykraść stamtąd jednego człowieka. Plan Kaza Brekkera sypie się w biegu, a komin spalarni, podziemna rzeka i czołg taranujący mur to sceny jak z filmu o napadzie. Przemoc bywa dosłowna, od wydłubanego oka po stos, a zakończenie zostawia sprawy tak otwarte, że drugi tom lepiej mieć pod ręką.

Drugi i ostatni tom, tylko po „Szóstce wron”: w Ketterdamie ekipa musi odbić Inej i wydusić z kupca obiecane miliony. Przygoda przenosi się na ulice miasta - wymiana na moście w tłumie przebierańców, przejście po linie między silosami i aukcja z planem w planie. Tempo siada przy naradach pełnych liczb, a wspomnienia Inej z domu publicznego są pokazane poważnie, bez szczegółów.

Prequel „Igrzysk Śmierci”, w którym młody Haymitch trafia na arenę - i u mnie wypada wyżej niż dwa pierwsze tomy trylogii. Sabotaż areny, propaganda i montaż telewizyjny okazują się groźniejsze niż miecz zawodowca. Czytaj po trylogii i nie licz na lekką przygodę: to książka o żałobie.

Przygoda bez potworów: Quentin rusza przez pół kraju za dziewczyną, która zniknęła, zostawiając mu zagadki. Road trip i małe śledztwo, a pod spodem książka o tym, jak łatwo pomylić wyobrażenie o kimś z prawdą. Trzecia część się dłuży, a finał nie domyka wszystkiego.

Finał trylogii i najmniej przygodowy z jej tomów: zamiast areny jest wojna, zamiast lasu bunkier i studio propagandy. W zamian dostajesz odwagę rzadką w młodzieżówkach: obie strony mają brudne ręce, a autorka nie obiecuje, że traumę da się wyleczyć. Uwaga na śmierć dzieci i tortury - bez krwawych opisów, ale dla młodszych to za dużo.

Pierwszy tom i przygoda pełną parą: pojedynek o północy, trójgłowy pies, mecz na oszalałej miotle, smok w drewnianej chacie i nocny Zakazany Las. Postać pijąca krew jednorożca potrafi najmłodszym wrócić w nocy, więc przy ostatnich rozdziałach warto być obok.

Drugi tom, czytany po „Kamieniu Filozoficznym”: latający samochód, duchy, nocna wyprawa do Zakazanego Lasu i zagadka Komnaty Tajemnic, którą dwunastolatki muszą rozwiązać same. Wskazówki leżą na widoku od pierwszych rozdziałów, a finał i tak zaskakuje jak w porządnym kryminale. Kto boi się pająków, powinien wiedzieć, że wyprawa do lasu potrafi zepsuć noc.

Trzeci tom i u mnie najlepszy z pierwszych trzech: z Azkabanu ucieka więzień, który podobno poluje na Harry’ego, a przygoda wychodzi poza mury szkoły, tajnym przejściem do Hogsmeade. Finał spina wskazówki co do minuty, choć rozwiązanie przychodzi jako długa rozmowa zamiast akcji. Dementorzy straszą mocniej niż pająki z „Komnaty”, więc z dziesięciolatkiem lepiej czytać razem.

Czwarty tom i najbardziej przygodowy z dotychczasowych: Turniej Trójmagiczny, a w nim smoki, zadanie pod wodą i labirynt, z których każde ma własny pomysł i stawkę. Od tego tomu seria robi się poważniejsza - zaczyna się od morderstwa, a w finale są krew i tortury - więc u mnie próg to 12+, nie 10 jak przy trzech pierwszych. Trzy dalsze tomy, z finałem od 13 lat, znajdziesz w kolejności czytania Harry’ego Pottera.

Najmniej przygodowa pozycja na tej liście: ucieczka zaczyna się dopiero w ostatnich rozdziałach. W zamian dwunastoletni Jonasz dostaje w świecie bez bólu i kolorów funkcję, której nikt nie umie opisać, i krok po kroku odkrywa, co ten porządek ukrywa. Jedna scena wstrząsa nawet dorosłymi, więc młodszemu czytelnikowi przyda się po lekturze rozmowa.

Klasyk survivalu: las, szukanie wody, opatrywanie ran i kamery, które śledzą każdy ruch. Katniss jest twarda, nieufna i sprytna, a książka jednocześnie trzyma w napięciu i daje do myślenia. Trzeba wiedzieć, że nastolatki giną tu na arenie - bez epatowania, ale wprost.

Drugi tom i więcej polityki niż lasu - propaganda jest tu równie groźna jak arena. Zwroty akcji robią swoje, ale bez pierwszego tomu książka traci połowę sensu, a egzekucje i chłosta mogą być za ciężkie dla młodszych. Kończy się w najgorszym momencie.

Drugi prequel, tym razem o osiemnastoletnim Coriolanusie Snowie, który zostaje mentorem trybutki z Dwunastki na 10. Głodowych Igrzyskach. Przygody jest tu mniej, niż sugeruje arena, a więcej intryg i rozmów o władzy. Dla tych, którzy znają trylogię i chcą zobaczyć, jak rodzi się tyran, a nie dla szukających drugiej Katniss.

Przygoda w wersji śledczej: szkolny projekt, zagadka sprzed lat, małe miasteczko, wywiady i lista podejrzanych. Dla tych, którzy wolą zgadywać, kto kłamie, niż uciekać przed potworami. Realizm kuleje, a ciężkie tematy, m.in. przemoc wobec nastolatków, tłumaczą wyższy próg wieku.

Przygoda w najczystszej postaci: Percy odkrywa, że jest synem Posejdona, i ma dziesięć dni, żeby przejechać całe Stany i nie dopuścić do wojny bogów. Mitologia grecka z humorem i tempem, w wersji z autobusem, kasynem w Vegas i Meduzą sprzedającą krasnale ogrodowe. Schemat wybrańca jest jak z podręcznika, a druga połowa jedzie według rozkładu: nowe miasto, potwór, ucieczka. Całą pięciotomową serię mam już zrecenzowaną po kolei, a dalsze tomy są poważniejsze i wypadają u mnie nie gorzej niż pierwszy.

Najmłodsza przygoda na tej liście: czworo rodzeństwa przechodzi przez szafę do Narnii skutej wieczną zimą, a jeden z braci zdążył już przejść na stronę Białej Czarownicy. Noc przy Kamiennym Stole robi wrażenie także na dorosłych, tylko bitwa mieści się w kilku zdaniach. Najlepiej działa u dziewięcio- i dziesięciolatków, bo nastolatek wychowany na „Percym Jacksonie” może uznać ją za bajkę dla młodszego rodzeństwa. Zrecenzowałem wszystkie siedem tomów i polecam czytać je chronologicznie, od „Siostrzeńca czarodzieja”.

Przygoda w wirtualnym Tokio: osiemnastoletnia hakerka walczy kodem zamiast mieczem i w e-sportowych mistrzostwach poluje na tajemniczego hakera. Świat gier napędza fabułę, a finał zostawia z pytaniem, po czyjej stronie stanąć. Słabsze są bohaterka, która przechytrza wszystkich od pierwszych stron, i romans z idealnym miliarderem. Kontynuację rozpisałem w kolejności czytania Marie Lu.

Czysta zagadka: chłopcy bez pamięci, labirynt, potwory i rozdziały urwane w najgorszym momencie. Najlepszy wybór dla kogoś, kogo romans nie interesuje wcale. Postacie to raczej role niż ludzie, a odpowiedzi ciągle są odkładane „na później”.

Tris wybiera najbardziej brutalną frakcję w mieście i musi przetrwać inicjację z rankingiem, rywalami i symulacjami własnych koszmarów. Świat wygląda bardziej jak quiz osobowości niż system, który przetrwał dziesięciolecia, a romans z instruktorem jedzie dokładnie spodziewanym torem. Są tu przemoc wśród nastolatków i napaść na bohaterkę, więc to lektura dla starszych.

Drugi tom „Niezgodnej”. Wojna frakcji w Chicago, sojusze, zdrady i bohaterka, która płaci za swoje wybory. Więcej tu polityki i żałoby niż przygody, więc bywa męcząca - dla tych, którzy po pierwszym tomie muszą wiedzieć, co dalej.

Trzeci tom i finał serii: Tris i Tobias wychodzą za ogrodzenie Chicago i poznają prawdę o tym, kto zbudował ich świat. Pierwsze rozdziały za płotem to przygoda, na którą czekało się dwa tomy, a potem akcja grzęźnie w laboratorium. Finał jest odważny i ciężki, więc nie licz na zakończenie z ulgą.

Survival z deską surfingową: po tsunami i erupcjach na Bali piętnastoletnia Sydney z młodszą siostrą przeczekuje koniec świata w willi chłopaka, którego nie znosi. Pomysły na przetrwanie bawią, ale logika katastrofy szybko idzie na urlop, a pierwszy tom urywa się w pół kłótni. Przekleństw jest bardzo dużo, padają strzały, a romans kończy się na pocałunkach.

Drugi tom „Fali” i lepszy od pierwszego: zamiast przygody jak z wakacji są głód, napady i mafia, a bohaterowie, żeby przeżyć, zaczynają kraść i oszukiwać. Akcja rzadko stoi w miejscu, za to fabułę raz po raz ratują zbiegi okoliczności. To tom mroczniejszy - są broń, zabójstwo, myśli samobójcze i narkotyk dosypany do drinka.

Przygoda z humorem dla młodszych: rozpieszczony czternastolatek trafia na warszawski strych pełen duchów, a razem z bystrą kuzynką tropi bankiera, który chce zagarnąć pieniądze całego świata. Tempo jak w filmie familijnym, tylko że dziury w fabule łata karta kredytowa bohatera albo eliksir. W finale czternastolatkowie strzelają z karabinów, głównie do robotów, o czym przy dwunastolatku warto wiedzieć.

Kontynuacja „Więźnia Labiryntu” i postapokalipsa w czystej postaci: pustynia, burze, Poparzeńcy i wyścig z czasem. Akcja nie daje odetchnąć, ale każdą dziurę w logice łata się zdaniem, że to był test. Przemocy z bliska jest tu sporo - wyraźnie słabszy tom niż pierwszy.