Najlepsze książki dla 13-latka - sprawdzone tytuły dla nastolatka

Najpoważniejsza książka na tej liście i jedyna o II wojnie światowej. Liesel trafia do przybranej rodziny pod Monachium, uczy się czytać na kradzionych książkach, a w piwnicy jej domu ukrywa się Żyd - a całość opowiada Śmierć, która od początku uprzedza, że przyjdzie po kilka osób z tej ulicy. Dla trzynastolatka, który chce czegoś więcej niż przygody, tylko trzeba wiedzieć, że bombardowania, Holokaust i śmierć bliskich są tu wprost. Styl jest gęsty od metafor, a środek książki się dłuży.

Razem z „Percym Jacksonem” i trzema tomami „Harry’ego Pottera” ma po Narnii najniższy próg na liście, ale trzynastolatek nie poczuje się nią obrażony. Kilku narratorów, pierwszy rok w nowej szkole i przemoc rówieśnicza pokazana poważnie, bez taniego okrucieństwa. Fabuła jest przewidywalna, a finał wzrusza trochę na zamówienie - dla kogoś, kto szuka zaskoczeń, to za mało.

Zagadka, zniknięcie dziewczyny i podróż samochodem, a pod spodem książka o tym, jak łatwo pomylić wyobrażenie o kimś z prawdą. Dobra dla trzynastolatka, który chce czegoś mądrzejszego niż romans. Trzecia część się dłuży, a zakończenie nie domyka wszystkiego.

Od tego tomu zaczyna się seria: Harry w jedenaste urodziny dowiaduje się, że jest czarodziejem, trafia do Hogwartu i razem z Ronem i Hermioną próbuje ustalić, czego pilnuje trójgłowy pies. To bardziej baśń o sierocie niż wojna ze złem, z humorem, dobrze ukrytym fałszywym tropem i cichym rozdziałem przy zwierciadle, który mówi o żałobie dziecka bez jednego zbędnego słowa. Trzynastolatek, który zna filmy, może uznać ją za lekką, ale jako wejście w całą serię nadal działa.

Drugi rok w Hogwarcie i naturalny krok po „Kamieniu Filozoficznym”: na ścianie zamku pojawia się napis o otwartej Komnacie Tajemnic, a uczniowie zaczynają zastygać jak posągi. To szkolny kryminał w magicznym kostiumie, ze wskazówkami leżącymi na widoku i finałem, który i tak zaskakuje, a przy okazji poważnie, bez moralizowania, pokazuje, jak szybko szkoła odwraca się od kogoś, kto pasuje do plotki.

Trzeci rok w Hogwarcie i najlepszy z pierwszych tomów, w sam raz dla trzynastolatka, któremu dwa pierwsze wydały się zbyt dziecinne. Seria robi się tu mroczniejsza: dementorzy, zbiegły więzień i dorośli, którzy mają za sobą własne błędy, a zagadka, której wskazówki leżą na widoku od pierwszych rozdziałów, i tak kończy się porządnym zaskoczeniem. Słabszy jest tylko finał, w którym przeszłość wyjaśnia się w długiej rozmowie.

Czwarty rok w Hogwarcie i następny krok dla trzynastolatka, który połknął pierwsze trzy tomy: Turniej Trójmagiczny ze smokami, zadaniem pod wodą i labiryntem, więcej humoru niż wcześniej i najlepiej ukryta zagadka serii. Od tego tomu seria robi się poważniejsza - zaczyna się od morderstwa, a finał ma krew i tortury - dlatego daję mu próg 12+, ale trzynastolatkowi spokojnie go kupisz. Słabiej wypada długi rozbieg przed Hogwartem i finał, w którym złoczyńcy objaśniają plan, zamiast go wykonać.

Piąty tom dla trzynastolatka, który skończył „Czarę Ognia”: Ministerstwo robi z Harry’ego kłamcę, a do szkoły przychodzi nauczycielka, która zamiast obrony przed czarną magią uczy posłuszeństwa. Tajne lekcje organizowane przez samych uczniów i bunt przeciw władzy trafiają w ten wiek idealnie. Słabiej wypadają rozwleczony środek najdłuższego tomu serii i Harry, który przez pół roku krzyczy na każdego wokół.

Szósty tom łączy szkolną komedię o zazdrości i eliksirach miłosnych z lekcjami, na których Harry poznaje przeszłość Voldemorta, więc trzynastolatek dostaje tu i pierwsze miłości, i najlepiej napisanych bohaterów serii. Środek roku płynie wolniej, a smutny, otwarty finał każe od razu sięgnąć po ostatni tom - najlepiej kupić je razem.

Finał serii i jedyny jej tom z progiem 13+: zamiast szkoły jest wędrówka trojga przyjaciół bez dorosłych za plecami, a potem bitwa, która zamyka wszystkie wątki. To najmroczniejsza część, w której giną postacie znane od pierwszego tomu, więc z wrażliwszym trzynastolatkiem dobrze potem o niej porozmawiać. Bez sześciu poprzednich tomów nie ma sensu.

Dla trzynastolatka, który zna już Igrzyska albo dopiero do nich dojrzewa: krótka dystopia o świecie bez bólu, kolorów i wyboru, w którym chłopiec dostaje zadanie przejęcia wspomnień całej ludzkości. Akcji jest mało, za to każdy szczegół z początku wraca w finale, a prawda o „zwolnieniu” uderza mocniej niż niejedna arena. Jedna scena wstrząsa także dorosłymi, a zakończenie jest otwarte, więc to dobra książka do rozmowy po lekturze.

Najlepszy start w dystopię. Katniss nie jest ani słodka, ani idealna, a system przeraża tym, że wygląda jak telewizja, którą znasz. Trzeba wiedzieć, że to historia o nastolatkach walczących na śmierć i życie - opisana bez epatowania, ale nie lekka.

Drugi tom, więc tylko po pierwszym. Polityka i propaganda są tu równie groźne jak arena, a zwroty akcji każą odłożyć książkę i chwilę pomyśleć. Uwaga na egzekucje i chłostę - bez krwawych opisów, ale dla wrażliwego trzynastolatka może to być za dużo.

Dla tego, kto chce się wzruszyć. Hazel i Gus poznają się w grupie wsparcia dla chorych na raka, ale to książka bardziej o czasie, który się ma, niż o umieraniu. Realistów może irytować, że wszystko jest trochę zbyt piękne, żeby było prawdziwe. Temat jest ciężki, więc warto wiedzieć, komu ją dajesz.

Komiks o pierwszej miłości Nicka i Charliego - ciepły, mądry, o przyjaźni, coming oucie i stawianiu granic. Świetny dla kogoś, kto nie lubi ścian tekstu. Fabułę przewidzisz po kilkudziesięciu stronach, a tom urywa się w najciekawszym miejscu. Ciąg dalszy: „Heartstopper. Tom 2” i „Tom 3”, w którym dochodzą samookaleczanie i zaburzenia odżywiania.

Dla kogoś, kto chce przede wszystkim dobrej zabawy: Percy dowiaduje się, że jest synem Posejdona, i ma dziesięć dni, żeby przejechać Amerykę i nie dopuścić do wojny bogów. Mitologia grecka z humorem i tempem. Schemat wybrańca zna każdy, kto czytał trochę fantasy, a druga połowa jedzie według rozkładu: nowe miasto, potwór, ucieczka.

Najmłodsza książka na liście, dla trzynastolatka, który nie zna jeszcze Narnii albo lubi baśnie: czworo rodzeństwa przechodzi przez szafę do kraju skutego wieczną zimą, a jeden z braci daje się przekupić Białej Czarownicy. Najlepsze są właśnie Edmund i noc przy Kamiennym Stole, słabsze - płaskie postacie reszty rodzeństwa i narrator, który mówi czytelnikowi, co ma czuć. Nastolatek wychowany na „Percym Jacksonie” może uznać ją za bajkę dla młodszego rodzeństwa, więc to raczej prezent dla miłośnika klasyki. Zrecenzowałem wszystkie siedem tomów i polecam czytać je chronologicznie, od „Siostrzeńca czarodzieja”.

Komedia romantyczna dla trzynastolatki, która chce się pośmiać: Liz udaje parę z chłopakiem z sąsiedztwa, z którym od lat wojuje o miejsce parkingowe, bo ten układ ma jej pomóc zdobyć miłość z dzieciństwa. Zakończenie znasz od pierwszego rozdziału, ale humor trafia, a najmocniej wypada żałoba po mamie, podana bez szczegółów. Dalej niż pocałunki nic tu nie idzie, są za to piwo, przekleństwa i wymykanie się z domu.

Nowe pokolenie Monetów i jedyna książka z tej serii, która ma u mnie próg 13+. Pyskata córka Vincenta, nadopiekuńczy ojciec, taniec i sporo humoru. Problem w tym, że chłopak, który przywłaszcza cudzy telefon i nęka anonimami, wychodzi tu na romantycznego - warto o tym pogadać. Główny wątek rusza późno, a finał zostawia same pytania.

Polska przygodówka z duchami dla kogoś, kto chce się pośmiać: pirat uczący się grać w Monopoly, rycerz spod Grunwaldu i czternastolatek, który z kuzynką prowadzi śledztwo za plecami dorosłych. Humor często trafia, a akcja gna od cmentarza do podziemi banku. Logika kuleje, bo każdy problem rozwiązuje karta kredytowa albo eliksir, a finałowa strzelanina z karabinów jest ostrzejsza, niż sugeruje lekki ton.

Pałac, suknie, książę i randkowe show w telewizji - lekka lektura bez scen erotycznych, raczej dla młodszych nastolatek. Świat jest z kartonu, trójkąt miłosny męczy, a tom kończy się w pół drogi - dalsze tomy są w kolejności czytania „Rywalek”.

Melodramat jak z tureckiego serialu, bad boy w roli głównej, kwiecisty, przeładowany język i decyzje bohaterów, które nie mają sensu. Bohaterowie są „wyjątkowi”, bo książka tak twierdzi, a nie dlatego, że cokolwiek o nich wiemy. Jeśli trzynastolatka chce romansu bez scen 16+, „Heartstopper” albo nawet „Rywalki” będą dużo lepszym prezentem.