O czym jest „Igrzyska Śmierci”?

W skrócie

„Igrzyska śmierci” Suzanne Collins to pierwszy tom dystopijnej trylogii young adult. W państwie Panem, zbudowanym na gruzach Ameryki Północnej, bogaty Kapitol co roku ściąga z dwunastu podległych dystryktów daninę: chłopca i dziewczynę w wieku od 12 do 18 lat. Dwadzieścia czworo trybutów trafia na arenę, gdzie przed kamerami całego kraju walczy na śmierć i życie, aż zostanie jeden zwycięzca. Kiedy w Dwunastym Dystrykcie zostaje wylosowana dwunastoletnia Prim Everdeen, jej szesnastoletnia siostra Katniss zgłasza się na ochotnika w jej miejsce.

Katniss od śmierci ojca w kopalni utrzymuje rodzinę, kłusując z łukiem za ogrodzeniem dystryktu razem z przyjacielem Gale'em. Na igrzyska jedzie z Peetą Mellarkiem, synem piekarza, któremu zawdzięcza coś, czego nigdy mu nie oddała. W Kapitolu oboje szybko się uczą, że o przeżyciu decydują nie tylko umiejętności, ale też widowisko: styliści, sponsorzy, wywiady i historia, którą da się sprzedać widzom. A historia, którą sprzeda im Peeta, zaskoczy przede wszystkim samą Katniss.

Narratorką jest Katniss, a całość opowiedziana jest w pierwszej osobie i w czasie teraźniejszym, jak relacja na żywo.

⚠️Dalej są spoilery. Etapy fabuły zdradzają zakończenie. Jeśli nie chcesz go znać, zatrzymaj się na opisie powyżej.

Etapy fabuły

1. 1

   Dożynki w Dwunastym Dystrykcie

   Rano w dniu dożynek Katniss Everdeen wymyka się pod ogrodzeniem do lasu, gdzie razem z Gale'em poluje i zbiera. Gale rzuca pomysł, żeby uciec i zamieszkać w lesie, ale oboje mają rodziny do wykarmienia. Po drodze sprzedają poziomki córce burmistrza, Madge. Losowanie jest niesprawiedliwe: każdy od dwunastego roku życia ma swoją kartkę w kuli, a biedni mogą brać astragale, czyli przydziały zboża i oleju, w zamian za dodatkowe wpisy. Szesnastoletnia Katniss ma ich dwadzieścia, osiemnastoletni Gale czterdzieści dwa. Effie Trinket z Kapitolu wyciąga jednak kartkę dwunastoletniej Prim, która ma tylko jeden wpis. Katniss zgłasza się na ochotnika, a tłum zamiast klaskać odpowiada milczeniem i starym gestem trzech palców przyłożonych do ust. Chłopcem zostaje Peeta Mellark, syn piekarza. Katniss pamięta, jak pięć lat wcześniej, gdy po śmierci ojca jej rodzina umierała z głodu, Peeta rzucił jej dwa przypalone bochenki chleba, choć oberwał za to od matki.

2. 2

   Pożegnania i pociąg do Kapitolu

   W Pałacu Sprawiedliwości Katniss każe matce obiecać, że tym razem nie zamknie się w sobie jak po śmierci męża. Piekarz przynosi jej ciasteczka i obiecuje dopilnować, żeby Prim nie chodziła głodna. Madge daje jej złotą broszkę z kosogłosem, by miała na arenie coś z domu, a Gale radzi za wszelką cenę zdobyć łuk. W pociągu okazuje się, że mentor trybutów, Haymitch Abernathy, jedyny żyjący zwycięzca z Dwunastki, jest kompletnie pijany. Rano Peeta wytrąca mu szklankę, a Katniss wbija nóż w stół tuż przy jego dłoni. Haymitch obiecuje być na tyle trzeźwy, by im pomóc, jeśli będą robić dokładnie to, co każe. Katniss postanawia trzymać się od Peety z daleka, bo dobry Peeta jest dla niej groźniejszy niż zły.

3. 3

   Dziewczyna, która igra z ogniem

   W Kapitolu stylista Cinna ubiera Katniss i Peetę w peleryny ze sztucznym ogniem i każe im trzymać się na rydwanie za ręce. Para z Dwunastki kradnie całą ceremonię otwarcia. Przy kolacji Katniss rozpoznaje usługującą im awoksę, dziewczynę z wyciętym językiem: kiedyś widziała z Gale'em w lesie, jak poduszkowiec Kapitolu ją porywa, a jej towarzysza zabija. Peeta ratuje sytuację, twierdząc, że służąca przypomina ich koleżankę ze szkoły. Na treningu oboje uczą się węzłów i kamuflażu, a za nimi chodzi drobna Rue z Jedenastki, która przypomina Katniss siostrę. Podczas indywidualnego pokazu organizatorzy bardziej interesują się pieczoną świnią niż jej strzałami, więc Katniss przestrzeliwuje jabłko w pysku świni i wychodzi bez pozwolenia. Zamiast kary dostaje jedenaście punktów, najlepszy wynik ze wszystkich.

4. 4

   Wywiady i wyznanie Peety

   Peeta prosi Haymitcha o osobne przygotowanie. Lekcje z Effie i Haymitchem idą Katniss fatalnie, bo nie umie być ani urocza, ani zabawna, ani tajemnicza. Cinna radzi jej, żeby po prostu była sobą i odpowiadała tak, jakby mówiła do niego. U Caesara Flickermana Katniss opowiada o potrawce z jagnięciny, wiruje w sukni z płomieni i mówi o Prim. Peeta wyznaje przed całym Panem, że od dziecka kocha dziewczynę, która przyjechała tu razem z nim. Wściekła Katniss popycha go, a on rani dłonie o rozbitą wazę, ale Haymitch tłumaczy jej, że Peeta właśnie zrobił z niej ulubienicę widzów. W ostatnią noc na dachu Peeta mówi, że nie chce, by arena zmieniła go w potwora, i chce pokazać Kapitolowi, że nie jest tylko pionkiem w ich igrzyskach.

5. 5

   Arena: ogień i gończe osy

   Haymitch kazał uciekać od Rogu Obfitości, ale Katniss zdobywa plecak i ledwo uchodzi przed nożami dziewczyny z Dwójki. Pierwszego dnia ginie jedenaścioro trybutów. Nocą Katniss z drzewa odkrywa, że Peeta dołączył do zawodowców, trybutów z bogatych dystryktów. Prawie umiera z odwodnienia, dopóki nie zrozumie, że Haymitch nie przysyła jej wody, bo woda jest blisko. Organizatorzy wzniecają pożar i ostrzeliwują ją kulami ognia, a Katniss ma poparzoną łydkę. Zawodowcy osaczają ją na drzewie. Rue z sąsiedniego drzewa pokazuje jej gniazdo gończych os, mutantów z laboratoriów Kapitolu. Katniss dostaje od sponsorów maść na oparzenia, o świcie odpiłowuje gałąź i zrzuca gniazdo na śpiących wrogów. Glimmer z Jedynki i dziewczyna z Czwórki giną od użądleń, a Katniss zabiera Glimmer łuk. Wtedy wraca Peeta, ale zamiast ją zabić, krzyczy, żeby uciekała, i zatrzymuje Catona. Katniss na dwie doby zapada w halucynacje po jadzie.

6. 6

   Sojusz z Rue

   Katniss zawiera sojusz z Rue, która leczy jej użądlenia przeżutymi liśćmi i odkrywa, że okulary z plecaka to noktowizor. Rue opowiada o Jedenastce, gdzie za zjedzenie owocu z sadu grozi publiczna chłosta. Dziewczyny postanawiają zniszczyć zapasy zawodowców. Rue rozpala ogniska, żeby odciągnąć bandę od obozu, a Katniss odkrywa, że chłopak z Trójki ponownie uzbroił miny wokół piramidy z zapasami. Trzema strzałami rozpruwa worek z jabłkami, a rozsypane jabłka detonują miny. Wybuch pozbawia ją słuchu w lewym uchu, a Cato w szale skręca kark chłopakowi z Trójki. Następnego dnia Katniss znajduje Rue złapaną w sieć. Chłopak z Jedynki przebija ją oszczepem, a Katniss zabija go strzałą. Śpiewa umierającej Rue kołysankę, a potem obsypuje jej ciało kwiatami, żeby pokazać Kapitolowi, że Rue nie była pionkiem. Mieszkańcy Jedenastki przysyłają Katniss bochenek chleba.

7. 7

   Nowa zasada, jaskinia i uczta

   Organizatorzy ogłaszają zmianę zasad: zwyciężyć mogą dwie osoby z tego samego dystryktu. Katniss odnajduje Peetę zamaskowanego w błocie nad strumieniem, z udem rozciętym mieczem Catona. Przenosi go do jaskini i opatruje, ale rana się jątrzy, a Peeta ma coraz wyższą gorączkę. Katniss szybko rozumie, że Haymitch nagradza czułość: po pierwszym pocałunku przychodzi garnek rosołu. Organizatorzy zwołują ucztę przy Rogu Obfitości, gdzie każdy znajdzie w plecaku to, czego potrzebuje najbardziej. Peeta zabrania Katniss iść, więc ona usypia go syropem nasennym od Haymitcha, ukrytym w musie z jagód. Przy Rogu Liszka z Piątki pierwsza porywa swój plecak, a Clove z Dwójki przygniata Katniss do ziemi i zaczyna rozcinać jej wargę. Ratuje ją Thresh z Jedenastki: zabija Clove kamieniem, a Katniss darowuje życie, bo pomogła Rue. Katniss wraca z lekarstwem, ratuje Peetę i sama traci przytomność. W deszczowe dni w jaskini Peeta opowiada, że zakochał się w niej, gdy jako pięciolatka zaśpiewała w szkole pieśń o dolinie, a jego ojciec chciał się kiedyś ożenić z jej matką. Za kolejne czułości przychodzi kosz jedzenia, a na niebie pojawia się zdjęcie Thresha.

8. 8

   Jagody łykołaka i finał przy Rogu

   Peeta, zbierając jedzenie, nieświadomie zrywa trujące jagody łykołaka. Podbiera je Liszka i umiera, a Katniss chowa garść jagód do saszetki, licząc, że nabierze się też Cato. Organizatorzy wysuszają strumienie i zaganiają ostatnią trójkę nad jezioro. Z lasu wybiega Cato w kolczudze, a za nim zmiechy, wilkopodobne mutanty z oczami i sierścią zmarłych trybutów, wśród nich Glimmer i Rue. Wszyscy troje wdrapują się na Róg Obfitości. Cato dusi Peetę z rozszarpaną łydką i grozi, że spadną razem. Peeta kreśli krwią krzyżyk na jego dłoni, Katniss ją przestrzeliwuje, a Cato spada w paszcze zmiechów, które męczą go przez całą noc. O świcie Katniss dobija go z litości. Wtedy Claudius Templesmith ogłasza, że zmianę zasad cofnięto i zwycięzca może być tylko jeden. Peeta zdziera bandaż, żeby się wykrwawić, ale Katniss wysypuje na ich dłonie jagody łykołaka. Gdy podnoszą je do ust, igrzyska zostają przerwane, a oboje ogłoszeni zwycięzcami.

9. 9

   Powrót do domu

   Lekarze w Kapitolu ratują Peecie życie, ale nie nogę - zamiast łydki ma protezę. Przed ceremonią Haymitch ostrzega Katniss, że Kapitol jest wściekły, bo jagody ośmieszyły organizatorów, a jedyny ratunek to przekonać wszystkich, że zrobiła to z miłości, a nie na złość władzy. Prezydent Snow dzieli koronę zwycięzcy na dwie połowy i patrzy na Katniss oczami węża. W wywiadzie Katniss mówi, że nie mogła znieść myśli o życiu bez Peety. W pociągu do domu przyznaje mu jednak, że część jej zachowania na arenie była grą, a Peeta jest głęboko zraniony. Do Dwunastego Dystryktu wjeżdżają, trzymając się za ręce przed kamerami, choć Katniss czuje, że chłopiec z chlebem już zaczął się od niej oddalać, i sama nie wie, co do niego czuje.

Motywy i przesłanie

Przemoc jako widowisko

Kapitol robi z zabijania nastolatków program telewizyjny z kostiumami, wywiadami i zakładami.

Głód i nierówności

Astragale, kłusownictwo i dystrykty, które produkują żywność, a same głodują.

Gra pozorów

Przetrwanie zależy od tego, co zobaczą widzowie, więc Katniss nie zawsze wie, gdzie kończy się rola.

Rodzina i poświęcenie

Katniss zastępuje siostrę na arenie i od lat utrzymuje dom zamiast matki.

Dług wdzięczności i przyjaźń

Chleb od Peety, sojusz z Rue i gest Thresha.

Bunt

Kwiaty dla Rue i garść jagód, których Kapitol nie wybacza.

To opracowanie jest streszczeniem książki „Igrzyska Śmierci” (Suzanne Collins) i jej głównych wydarzeń. Nie jest to recenzja, lecz opis fabuły i motywów powieści.