O czym jest „Więzień Labiryntu”?

W skrócie

„Więzień Labiryntu” Jamesa Dashnera to pierwszy tom dystopijnej trylogii dla młodzieży. Szesnastoletni Thomas budzi się w ciemnej windzie i pamięta tylko własne imię. Na górze czeka na niego Strefa: dziedziniec z polem, zagrodami i chatą, na którym od dwóch lat mieszka kilkudziesięciu chłopców bez wspomnień. Strefę otaczają gigantyczne mury, za którymi ciągnie się Labirynt. Jego korytarze co noc się przesuwają, a po zmroku krążą w nich Bóldożercy, pół zwierzęta, pół maszyny.

Streferzy mają swoje zasady, slang i podział pracy, a najlepsi biegacze, Zwiadowcy, codziennie mapują Labirynt w poszukiwaniu wyjścia. Thomas od pierwszego dnia czuje, że już tu kiedyś był, i chce zostać jednym z nich. Dzień po nim, choć nowi przyjeżdżają tylko raz w miesiącu, winda przywozi dziewczynę, w śpiączce i z kartką w dłoni. Od tej chwili ustalony od lat porządek zaczyna się sypać.

⚠️Dalej są spoilery. Etapy fabuły zdradzają zakończenie. Jeśli nie chcesz go znać, zatrzymaj się na opisie powyżej.

Etapy fabuły

1. 1

   Pudło i Strefa

   Thomas wyjeżdża windą, którą Streferzy nazywają Pudłem, prosto w tłum pięćdziesięciu czy sześćdziesięciu chłopców, od dziesięciolatków po niemal dorosłych. Pamięta tylko własne imię. Przywódca Alby i jego zastępca Newt niewiele mu tłumaczą, a opiekę nad nowym przejmuje pucołowaty, gadatliwy Chuck, który jest w Strefie od miesiąca. Z piętra Bazy dochodzą krzyki Bena, który przechodzi Przemianę po użądleniu przez Bóldożercę. Gally, szef Budoli, od pierwszej chwili traktuje Thomasa jak wroga: sam przeszedł kiedyś Przemianę i twierdzi, że już go wtedy widział. Wieczorem Thomas na własne oczy widzi, jak kamienne mury przesuwają się i zamykają Wrota. Przed snem mówi Chuckowi, że chce zostać Zwiadowcą, a przed świtem Newt prowadzi go do zarośniętego bluszczem okna w murze i pokazuje mu Bóldożercę.

2. 2

   Dziewczyna, żukolec i Wygnanie Bena

   Następnego ranka Alby oprowadza Thomasa po Strefie: Zielina, Mordownia, Baza i las Grzebarzyska. Raz w miesiącu Pudło przywozi nowego, raz w tygodniu zapasy, a pracą kierują Opiekunowie. Wycieczkę przerywa alarm: Pudło przyjeżdża ponownie, choć nigdy wcześniej w jednym miesiącu nie pojawiło się dwóch nowych. W środku leży dziewczyna. Na chwilę otwiera oczy, mówi: „Nic już nie będzie takie jak kiedyś” i zapada w śpiączkę, a w dłoni ściska kartkę z napisem „Ona jest ostatnia” i dopiskiem, że kolejnych nie będzie. Thomas ma wrażenie, że ją zna. Po południu goni żukolca, mechaniczną jaszczurkę z napisem DRESZCZ, w głąb lasu i trafia na cmentarz. Tam rzuca się na niego Ben, a potem wyciąga nóż, przekonany, że Thomas jest zły. Alby trafia go strzałą w policzek. Ben przeżywa i trafia do Ciapy, a następnego dnia Opiekunowie jednogłośnie skazują go na Wygnanie. Tego samego dnia Zwiadowca Minho wraca z wieścią, że znalazł martwego Bóldożercę. Wieczorem Bena wypychają drągiem z obrożą do Labiryntu tuż przed zamknięciem Wrót.

3. 3

   Noc w Labiryncie

   Kolejnego dnia Thomas pracuje w Zielinie u Zarta, a Newt opowiada mu, że był Zwiadowcą, dopóki nie zranił się w nogę. Alby i Minho idą obejrzeć martwego Bóldożercę, ale potwór tylko udawał trupa i użądlił Alby’ego. Minho prowadzi ledwo żywego Alby’ego z powrotem, ale nie zdążają przed zamknięciem Wrót. Thomas łamie Pierwszą Zasadę i w ostatniej sekundzie wbiega między zamykające się mury. Minho uznaje, że Alby i tak jest stracony, każe się rozdzielić i ucieka. Thomas wciąga Alby’ego na pnączach bluszczu kilka metrów w górę muru i przywiązuje go tam, a potem ściąga Bóldożerców na siebie i ucieka przez korytarze. Minho wraca po niego i, zainspirowany jednym z jego uników, prowadzi go do Urwiska na skraju Labiryntu. W ostatniej chwili uskakują na boki: trzy rozpędzone potwory spadają w przepaść, a czwartego obaj strącają kopniakami. Bóldożercy znikają w locie, choć rzucony kamień spada normalnie. O świcie obaj wracają, a Alby wciąż żyje, przywiązany do muru. Dostaje Serum i zaczyna Przemianę.

4. 4

   Zgromadzenie, Ciapa i obietnica

   Newt zwołuje Zgromadzenie Opiekunów w sprawie Thomasa. Gally oskarża go o szpiegowanie dla tych, którzy ich tu zesłali, a Minho proponuje, żeby nowy zastąpił go na stanowisku Opiekuna Zwiadowców. Kończy się tym, że Minho powala Gally’ego na ziemię, a ten wychodzi, grożąc, że powstrzyma Thomasa, nawet jeśli będzie musiał go zabić, i znika w Labiryncie. Wyrok: dzień w Ciapie za złamanie zasady i przydział do Zwiadowców. Alby po Przemianie mówi, że wie, kim jest Thomas, ale gdy próbuje powiedzieć więcej, zaczyna dusić się własnymi rękami. Ostrzega jeszcze, żeby uważali na dziewczynę, a Newtowi każe pilnować Map. Przy łóżku dziewczyny Thomas słyszy w głowie jej głos: ma na imię Teresa, mówi, że są ostatni, że muszą przejść przez Próby i że przysłano ją, by to wszystko zapoczątkować. Przerażony ucieka przez Wrota i biega sam po Labiryncie, a w drodze powrotnej odkrywa, że bezbłędnie pamięta trasę. Następnego dnia w Ciapie odwiedza go Chuck, który zastanawia się, czy ma prawdziwych rodziców. Thomas obiecuje mu, że zabierze go do domu, do mamy. Wieczorem Alby wypuszcza Thomasa i mówi mu, że widział go podczas Przemiany: Thomas był ze Stwórcami i im pomagał.

5. 5

   Koniec się zaczyna

   Minho szkoli Thomasa: daje mu zegarek i sprzęt, pokazuje zbrojownię i Pokój Map, w którym Zwiadowcy od dwóch lat rysują osiem Sektorów, a w Labiryncie uczy go znaczyć drogę ciętym bluszczem. Thomas widzi też tablicę z napisem STREFA ZAMKNIĘTA: CZAS ZAGŁADY i dowiaduje się, że martwy Bóldożerca ożył, gdy Alby go trącił. W nocy Teresa mówi mu w myślach, że właśnie zapoczątkowała Koniec. Rano niebo jest szare, a Thomas dochodzi do wniosku, że słońce nad Strefą było sztuczne. Minho i Thomas śledzą Bóldożercę aż do Urwiska i odkrywają, że rzucone w jedno miejsce kamienie znikają w powietrzu: tam jest niewidzialne przejście, które nazywają Norą Bóldożerców. Wieczorem okazuje się, że Pudło po raz pierwszy od dwóch lat nie przywiozło zapasów. Teresa budzi się ze śpiączki i od razu mówi Thomasowi w myślach, że Labirynt to kod. Thomas chowa się przed nią, ale ona wychodzi przez okno i go odnajduje. Na ramieniu ma napisane „DRESZCZ jest dobry” i nie pamięta, dlaczego to zrobiła. Wrota po raz pierwszy nie zamykają się na noc, Teresa przyznaje, że coś zapoczątkowała, i Alby każe zamknąć ją w Ciapie.

6. 6

   Noc otwartych Wrót, kod i Przemiana Thomasa

   Budole barykadują przejścia, a Streferzy chowają się w Bazie. Alby zgłasza się do nadzoru nad Mapami, mówi, że nie powinien być dłużej przywódcą, i mimo protestów Newta idzie na noc do Pokoju Map. W nocy Bóldożerca wdziera się do Bazy. Wraca też Gally: wykrzykuje, że potwory będą zabierać jednego z nich każdej nocy i że nie wolno wracać do prawdziwego świata, zrywa deski z okna i rzuca się na Bóldożercę, który zabiera go do Labiryntu. Minho biegnie za potworami i sprawdza, że kierują się ku Urwisku. Tej samej nocy ktoś podpala Pokój Map, a Winston znajduje w pobliżu Alby’ego z rozbitą głową. Okazuje się jednak, że Minho z Newtem ukryli prawdziwe Mapy w zbrojowni, a na ich miejscu zostawili atrapy. Teresa wraca do swoich słów, że Labirynt to kod, i kojarzy kod z literami. Thomas wpada na to, żeby nakładać na siebie Mapy ośmiu Sektorów z tego samego dnia: na papierze woskowanym od Patelniaka z gęstwiny linii wyłaniają się litery. Thomas krzyczy na pożegnanie do Chucka, że zabierze go do domu, po czym razem z Minho i wszystkimi Zwiadowcami wyrusza w Labirynt na całą noc, ale wyprawa nie znajduje niczego poza kolejną tablicą z napisem „Departament Rozwoju Eksperymentów, Strefa Zamknięta: Czas Zagłady”. W tym czasie Teresa, Newt i trzech Streferów odczytują cały kod. Labirynt od miesięcy w kółko podaje te same słowa: „CHWYTAJ, ZADANIE, KREW, ZGON, TRUP, GUZIK”. Tej nocy Bóldożercy zabierają Adama. Następnej, gdy porywają Dave’a, Thomas celowo rzuca się między potwory, żeby dać się użądlić i przejść Przemianę, bo liczy, że odzyska wspomnienia. Przemiana trwa trzy dni. W tym czasie Bóldożercy zabierają kolejne osoby, w tym Zarta, po jednej na noc.

7. 7

   Wspomnienia i plan

   Thomas zwołuje Zgromadzenie. Wszystkich zabrano, gdy byli bardzo mali, a Labirynt jest testem: Stwórcy sprawdzają, kto się podda, a kto przetrwa. On i Teresa, bystrzy i porozumiewający się telepatycznie, pomagali Labirynt projektować. W Norze Bóldożerców jest komputer, a kod ma wyłączyć potwory i otworzyć wyjście. Alby wyznaje, że to on podpalił Mapy i sam uderzył się głową o stół, bo po Przemianie pamięta, jak wygląda świat, do którego chcą wrócić. Mówi: „Lepiej umrzeć, niż wracać do domu”. Skoro Bóldożercy zabierają jedną osobę na noc, Thomas proponuje, żeby ktoś się poświęcił, i zgłasza się sam. Większość Streferów daje się przekonać, nawet Alby. W nocy czterdzieści jeden osób z bronią rusza w stronę Urwiska, wśród nich Chuck.

8. 8

   Bitwa nad Urwiskiem

   Przed Urwiskiem czeka kilkanaście Bóldożerców. Alby rusza na nich sam i ginie, a Thomas powstrzymuje Newta przed pobiegnięciem za nim. W bitwie Streferzy torują przejście Thomasowi, Teresie i Chuckowi. Pierwsza skacze Teresa, Thomas wrzuca do Nory Chucka, a potem skacze sam. W środku Teresa wpisuje kod, a Thomas zabija włócznią Bóldożercę, który wpadł za nimi. Słowa GUZIK nie da się wpisać, ale Chuck zauważa pod ekranem czerwony przycisk z napisem „Wyłącz Labirynt”. Teresa go naciska i Bóldożercy zastygają. Do Nory schodzi Newt, a po nim inni. Z czterdziestu jeden osób w tunelu zbiera się dwadzieścia jeden, a Newt mówi, że połowa z nich nie żyje. Ocaleni zjeżdżają oślizgłą rurą do podziemnej sali pełnej komputerów, gdzie zza szyb obserwują ich ludzie.

9. 9

   Ostatnie Wyzwanie, ratunek i notatka

   Do sali wchodzi kobieta z logo DRESZCZ na koszuli i wita ich z powrotem, a obok niej stoi Gally. Kobieta zapowiada jeszcze jedno, ostateczne Wyzwanie. Gally, wyraźnie sterowany, rzuca nożem w Thomasa, a Chuck zasłania go własnym ciałem i umiera mu na rękach, prosząc, by odszukał jego mamę. Thomas w szale bije Gally’ego, aż odciągają go Minho i Newt. Do sali wpadają uzbrojeni ludzie w przemoczonych ubraniach, zastrzeliwują kobietę i wyprowadzają ocalałych na deszcz. Przy autobusie Thomasa chwyta zarażona Pożogą kobieta pokryta ranami i krzyczy, że Thomas ocali ich przed Pożogą. Kierowca, odjeżdżając, rozjeżdża ją. W autobusie kobieta z grupy ratunkowej tłumaczy, że Ziemię spaliły rozbłyski słoneczne, a ludzi trawi choroba zwana Pożogą, i że ich, sieroty, wybrano spośród tysięcy do testów, które mają pomóc ją pokonać. Dziewiętnastu chłopców trafia do kolorowej sypialni z piętrowymi łóżkami, a Teresa dostaje osobny pokój. Thomas opłakuje Chucka i niedotrzymaną obietnicę, ale Teresa w myślach przypomina mu, że Chuck sam wybrał, oddając za niego życie. Rozmawiają o tym, że chcą przypomnieć sobie, kim dla siebie byli, i Thomas zasypia z cieniem uśmiechu. Ostatnie strony to notatka kanclerz Avy Paige: Próby się powiodły, jest dwudziestu ocalałych, zabójstwo chłopca i „ratunek” były zaplanowane, przed Grupą A Etap Drugi, a wyniki Grupy B też okazały się interesujące.

Motywy i przesłanie

Utrata pamięci

Bohaterowie nie wiedzą, kim byli, a każde odzyskane wspomnienie zmienia układ sił w Strefie.

Przetrwanie i zasady

Chłopięca społeczność z własnym prawem, slangiem i karami, która przez dwa lata trzyma się dzięki porządkowi.

Zagadka Labiryntu

Przesuwające się mury, mapy, kod i pytanie, czy wyjście w ogóle istnieje.

Eksperyment i manipulacja

Stwórcy obserwują dzieci jak króliki doświadczalne i sterują nimi w imię wyższego dobra.

Przyjaźń i poświęcenie

Chuck, Minho i Newt oraz decyzje, by oddać coś, nawet życie, za innych.

Śmierć i wina

Kolejne straty i ciężar obietnic, których nie da się dotrzymać.

To opracowanie jest streszczeniem książki „Więzień Labiryntu” (James Dashner) i jej głównych wydarzeń. Nie jest to recenzja, lecz opis fabuły i motywów powieści.