O czym jest „Niezgodna”?

W skrócie

„Niezgodna” Veroniki Roth to pierwszy tom dystopijnej trylogii young adult. W zrujnowanym mieście otoczonym płotem i bagnem, które kiedyś było jeziorem, ludzie żyją w pięciu frakcjach: Altruizm ceni bezinteresowność, Prawość uczciwość, Erudycja wiedzę, Serdeczność pokój, a Nieustraszoność odwagę. Kto nie przejdzie inicjacji, ląduje wśród bezfrakcyjnych, w biedzie i na marginesie. Szesnastoletnia Beatrice Prior z Altruizmu dzień przed Ceremonią Wyboru przechodzi test przynależności, ale jego wynik nie wskazuje jednej frakcji, tylko trzy. Kobieta, która przeprowadza test, każe jej nikomu o tym nie mówić: Beatrice jest Niezgodna, a to podobno bardzo niebezpieczne.

Na ceremonii jej brat Caleb wybiera Erudycję, a Beatrice - Nieustraszonych. Od skoku z jadącego pociągu na dach zaczyna się brutalna inicjacja: walki, strzelanie, symulacje strachu i ranking, po którym członkami frakcji zostanie tylko dziesięcioro nowicjuszy. Beatrice, od teraz Tris, musi przetrwać rywalizację z Peterem i jego paczką, ukryć swoją Niezgodność przed przywódcami i zrozumieć, co czuje do surowego instruktora o pseudonimie Cztery. W tle Erudyci coraz głośniej atakują Altruistów, którzy rządzą miastem.

⚠️Dalej są spoilery. Etapy fabuły zdradzają zakończenie. Jeśli nie chcesz go znać, zatrzymaj się na opisie powyżej.

Etapy fabuły

1. 1

   Test przynależności

   Szesnastoletnia Beatrice Prior mieszka z rodzicami i starszym o niecały rok bratem Calebem w sektorze Altruistów. W domu jest jedno lustro, schowane za przesuwanym panelem, a Beatrice może do niego podejść raz na trzy miesiące, kiedy matka obcina jej włosy. Miasto podzielone jest na pięć frakcji, a rządzi nim rada złożona z Altruistów, w której zasiadają jej ojciec i Marcus. Dzień przed Ceremonią Wyboru szesnastolatkowie przechodzą w szkole test przynależności. Beatrice trafia do Tori, Nieustraszonej z tatuażem jastrzębia na karku. W symulacji nie wybiera ani sera, ani noża, kładzie się przed warczącym psem, potem zasłania przed nim małą dziewczynkę, a w autobusie kłamie mężczyźnie z poparzonymi dłońmi, że nie zna człowieka ze zdjęcia w gazecie. Wynik jest niejednoznaczny: Altruizm, Nieustraszoność i Erudycja. Tori wpisuje do systemu Altruizm i ostrzega, że Niezgodność jest bardzo niebezpieczna i nikt nie może się o niej dowiedzieć. W drodze do domu Beatrice zaczepia bezfrakcyjny, a przy kolacji ojciec opowiada o reportażu Jeanine Matthews z Erudycji, według której syn Marcusa, Tobias, odszedł dwa lata wcześniej do Nieustraszonych, bo ojciec był dla niego okrutny.

2. 2

   Ceremonia Wyboru i skok w ciemność

   Na Ceremonii Wyboru każdy nacina dłoń i upuszcza krew do misy wybranej frakcji. Caleb, który zawsze wydawał się wzorowym Altruistą, wybiera wodę Erudytów. Beatrice w ostatniej chwili wybiera rozżarzone węgle Nieustraszonych. Nowa frakcja zbiega po schodach, wskakuje do jadącego pociągu, a potem wyskakuje z niego na dach. Jedna z dziewczyn nie doskakuje i ginie, a chłopak z Erudycji nie zdąża wsiąść do pociągu i od razu zostaje bezfrakcyjny. Przywódca Max każe nowicjuszom skoczyć z gzymsu w dziurę w ziemi. Beatrice skacze pierwsza, rzuciwszy wcześniej koszulą w drwiącego z niej Petera z Prawości, i ląduje w siatce, z której pomaga jej wyjść instruktor o pseudonimie Cztery. Przedstawia się jako Tris. Poznaje Christinę z Prawości, Jamę, czyli podziemną siedzibę frakcji nad rwącą przepaścią, i Erica, młodego przywódcę, który przyszedł z Erudycji. Eric ogłasza, że z dziewięciorga transferów i jedenaściorga nowicjuszy urodzonych u Nieustraszonych członkami zostanie tylko dziesięcioro najlepszych, a reszta skończy jako bezfrakcyjni.

3. 3

   Pierwszy etap: walka

   Trening zaczyna się od strzelania i walki wręcz. Tris zaprzyjaźnia się z Christiną, Willem z Erudycji i Alem z Prawości, a wrogami stają się Peter, Drew i Molly. Al nokautuje Willa, Molly masakruje Christinę, a kiedy Christina się poddaje, Eric każe jej przez pięć minut wisieć nad przepaścią - Al i Tris dopingują ją i wciągają z powrotem. Peter wypisuje sprayem na materacu Tris „Sztywniaczka”, a w walce posyła ją do szpitala. Tori, która pracuje w salonie tatuażu, robi jej trzy kruki na obojczyku, po jednym za każdego członka rodziny. Podczas wyprawy do płotu Tris spotyka Roberta, brata sąsiadki Susan, który przeszedł do Serdeczności, i zauważa, że bramę zamyka się od zewnątrz. W nocnym polowaniu na flagę Cztery wybiera ją do drużyny jako pierwszą z transferów. Tris wspina się na diabelski młyn, a Cztery, który boi się wysokości, idzie za nią. Kiedy pod jej stopą urywa się pręt, Cztery uruchamia koło i Tris zeskakuje bezpiecznie. Dzięki jej rozpoznaniu drużyna wygrywa, choć flagę zrywa Christina. Gdy Al odmawia pójścia po nóż pod tarczą, Eric każe mu stanąć przed nią jako cel. Tris zajmuje jego miejsce, a Cztery rzuca trzy noże i ostatnim celowo zahacza o jej ucho, żeby przypomnieć jej, że jeśli się podda, przed tarczą stanie Al.

4. 4

   Dzień Wizyt i nóż w oku

   Peter, Drew i Molly zrywają z Tris ręcznik w sypialni. W ostatniej walce etapu Tris rozprawia się z Molly tak brutalnie, że Cztery musi ją odciągać. W Dzień Wizyt przychodzi do niej tylko matka, Natalie - ojciec nie przyszedł, a Erudyci nie wpuszczają Altruistów do Caleba. Matka zna korytarze Nieustraszonych, wie o rankingu i pyta o wynik testu. Kiedy słyszy, że był niejednoznaczny, każe córce trzymać się środka stawki, nie wymawiać słowa „Niezgodna” i przekazać Calebowi, żeby zbadał serum symulacji. Tris rozumie, że matka była kiedyś Nieustraszoną. Siostra Willa, Cara, oskarża Altruistów o gromadzenie żywności. W rankingu po pierwszym etapie Tris jest szósta, Edward pierwszy, Peter drugi. Tej samej nocy ktoś wbija śpiącemu Edwardowi w oko nóż do chleba. Brakuje tylko Petera i Drew. Edward odchodzi z frakcji, Myra razem z nim, a dzięki temu Al nie zostaje wyrzucony.

5. 5

   Drugi etap: symulacje strachu

   Uriah, nowicjusz urodzony u Nieustraszonych, zabiera Tris na nieoficjalny rytuał członków: zjazd na linie z dachu opuszczonego budynku Hancocka. Drugi etap to symulacje strachu wywoływane serum. Tris walczy z wronami, a w zbiorniku z wodą rozbija szybę dłonią. Cztery mówi jej wprost, że jest Niezgodna, kasuje nagranie i każe to ukrywać. Tori zdradza, że jej brat Georgie, też Niezgodny, zginął w przepaści, a jego śmierć uznano za samobójstwo. Erudyci publikują artykuł o ojcu Tris, w którym Molly opowiada, że Beatrice prosiła przez sen ojca, żeby przestał. Po drugim etapie Tris prowadzi w rankingu ze średnim czasem dwóch minut i czterdziestu pięciu sekund, a Al jest ostatni. Tej nocy Tris podsłuchuje Erica i kobietę, która każe mu wyszukiwać Niezgodnych. Chwilę później trzech napastników zawiązuje jej oczy i przewiesza ją przez barierkę nad przepaścią. Peter ją obmacuje, a po zapachu dłoni zatykającej jej usta Tris rozpoznaje Ala, który w końcu każe przestać. Peter dusi ją nad wodą, ale ratuje ją Cztery, a Drew ląduje w izbie chorych. Tris nocuje u Cztery i rano, zgodnie z jego radą, udaje przestraszoną. Kiedy Al przychodzi przeprosić, Tris zapowiada mu, że jeśli się do niej zbliży, zabije go.

6. 6

   Cztery koszmary i plany wojny

   Następnej nocy z przepaści wyciągają ciało Ala - chłopak skoczył. Eric wznosi toast „Za Alberta Odważnego!”, a Tris jest wściekła, że samobójstwo nazywa się tu odwagą. Cztery ostrzega ją, że jest obserwowana, i pierwszy raz ją przytula. Tris robi sobie na ramieniu tatuaż z symbolem Altruizmu, a Cztery zabiera ją do swojego krajobrazu strachu. Ma w nim tylko cztery koszmary: wysokość, ciasne pudło przypominające szafę, w której zamykano go w dzieciństwie, nieznajomą kobietę, którą musi zastrzelić, i Marcusa z pasem. Cztery to Tobias, syn Marcusa: test wskazał mu Altruizm, a Nieustraszonych wybrał, żeby uciec od ojca. Na dnie przepaści mówi Tris, że ją lubi, i całują się. Kilka dni później, gdy w koszmarze z krajobrazu instruktorki Lauren Tris traci panowanie nad sobą, Cztery publicznie ją beszta, a ona uderza go w twarz i ucieka pociągiem do Erudytów, do Caleba. Brat przyznaje, że u Erudytów dzieje się coś złego, ale broni nowej frakcji. Ludzie Jeanine prowadzą Tris do jej gabinetu, a Jeanine wypytuje o problemy z jej wynikami. Tris udaje znudzoną Altruizmem chojraczkę, która zgadza się z artykułami. Po powrocie Eric grozi, że obniży ranking jej przyjaciołom, ale Tobias ratuje sytuację, twierdząc, że Tris uciekła, bo odrzucił jej pocałunek. Potem wyjaśnia, że beształ ją, żeby nikt nie uznał jej rankingu za faworyzowanie, a nocą w pociągu zdradza, że znalazł w plikach Nieustraszonych przysłane przez Erudytów plany wojny z Altruizmem. Christina i Will zostają parą.

7. 7

   Krajobraz strachu i ranking

   W dniu inicjacji Tris przechodzi własny krajobraz strachu przed przywódcami. Strzela do wron, rozbija szybę zbiornika, wyrywa się z fal oceanu, gasi deszczem stos, na którym podpala ją Peter, ucieka przez szafę przed mężczyznami bez twarzy, powstrzymuje Tobiasa, który w symulacji prowadzi ją do łóżka, a gdy Jeanine każe jej zastrzelić rodzinę, rzuca broń i przykłada czoło do lufy. Ma tylko siedem koszmarów. Na koniec Eric wstrzykuje jej rzekomy lokalizator, który według niego dostali już wszyscy Nieustraszeni. U Tobiasa Tris przyznaje, że boi się bliskości, a on pokazuje jej plecy wytatuowane symbolami wszystkich pięciu frakcji. Na bankiecie Tris zostaje ogłoszona pierwszą w rankingu, przed Uriahem, Lynn, Marlene i Peterem. Will jest szósty, Christina siódma, a Molly i Drew zostają bezfrakcyjni. Tris całuje Tobiasa przy wszystkich i nagle łączy fakty: serum zawiera nadajnik, który łączy umysł z symulacją, wymyślili je Erudyci, a Eric i Max pracują dla nich.

8. 8

   Atak na Altruizm

   W nocy wszyscy Nieustraszeni wstają jak lunatycy, biorą broń i jadą pociągiem do sektora Altruistów. Tris i Tobias, odporni na symulację, udają. Na ulicach żołnierze pod kontrolą symulacji rozstrzeliwują członków rady - jednego zabija Tori. Kiedy Eric celuje w głowę Tobiasa, Tris strzela mu w stopę, ale podczas ucieczki zostaje postrzelona w ramię i oboje trafiają do Jeanine. Ta wstrzykuje Tobiasowi nowe serum, przez które bierze przyjaciół za wrogów, wysyła go do pokoju kontrolnego, a Tris skazuje na egzekucję. Tris budzi się w szklanym zbiorniku, do którego napływa woda. W ostatniej chwili ratuje ją matka - dawna Nieustraszona i także Niezgodna, której matka była przywódczynią Nieustraszonych. Wskazuje kryjówkę ojca i Caleba, a potem odciąga żołnierzy i ginie od kul. Uciekającą Tris dogania Will pod wpływem symulacji, a gdy celuje do niej, Tris strzela mu w głowę. W piwnicy na skrzyżowaniu Północnej i Fairfield czekają ojciec, Caleb, który porzucił Erudytów, Marcus i inni Altruiści. Ojciec wyjmuje jej kulę z ramienia, a Tris przekonuje ich, że symulację trzeba wyłączyć w siedzibie Nieustraszonych.

9. 9

   Sterownia na ósmym piętrze

   Tris, ojciec, Caleb i Marcus wskakują z pociągu na dach i skaczą do siatki w siedzibie Nieustraszonych. Wejścia do Jamy pilnuje Peter, którego przywódcy wyłączyli z symulacji. Tris rozbraja go, strzela mu w ramię i zmusza do wskazania drogi: szklany budynek, ósme piętro. W zamian Peter żąda, żeby zabrali go ze sobą. Caleb, Marcus i ranny Peter zostają na dole. Na ósmym piętrze ojciec zabija strażników przy windzie i odciąga pozostałych w ślepy korytarz, gdzie ginie. W sterowni przy monitorach siedzi Tobias pod wpływem nowej symulacji. Walczą, a kiedy Tris nie potrafi go zastrzelić, oddaje mu pistolet i kładzie mu dłoń na sercu. Tobias nie strzela - przebija się przez symulację, bo słyszy jej głos. Razem wyłączają program, Nieustraszeni budzą się w chaosie, a Tobias wyjmuje twardy dysk z danymi. Na dole Tris odpędza Marcusa od syna. Tris, Tobias, Caleb, Marcus i Peter jadą pociągiem w stronę terenów Serdeczności. Tobias wyznaje Tris miłość, a ona ściska dysk, któremu chciwie przygląda się Marcus, i myśli, że teraz wszyscy są właściwie bezfrakcyjni, a ona musi stać się kimś więcej niż Tris bezinteresowna czy Tris odważna.

Motywy i przesłanie

Frakcje i tożsamość

Społeczeństwo podzielone według jednej cnoty i hasło „Frakcja ponad krwią”, które każe wybierać między rodziną a przynależnością.

Odwaga a bezinteresowność

Tris i Tobias odkrywają, że te dwie cechy różnią się mniej, niż uczą obie frakcje.

Niezgodność

Umysł, którego nie da się zamknąć w jednym schemacie ani kontrolować symulacją.

Inicjacja i rywalizacja

Walki, ranking i symulacje, w których nowicjusze zaczynają krzywdzić się nawzajem.

Strach

Krajobrazy strachu, w których nie chodzi o to, żeby się nie bać, tylko o panowanie nad lękiem.

Rodzina

Rodzice, którzy mają swoje tajemnice, i brat, który wybrał inną drogę.

Władza i manipulacja

Erudyci, artykuły szczujące na Altruistów i przywódcy, którzy wypaczyli ideały własnej frakcji.

To opracowanie jest streszczeniem książki „Niezgodna” (Veronica Roth) i jej głównych wydarzeń. Nie jest to recenzja, lecz opis fabuły i motywów powieści.