Szukasz książki, po której nastolatek zamknie ostatnią stronę z poczuciem, że sam też da radę? Zebrałem tu powieści, które przeczytałem i oceniłem na blogu, o odnajdywaniu siebie: o inności, pierwszej miłości, buncie i o tym, jak łatwo pomylić wyobrażenie o kimś z prawdą. Wszystkie mają próg wieku najwyżej 16 lat; pogrupowałem je według tematu, a w każdej grupie ułożyłem od najwyższej oceny.
Kiedy byłem nastolatkiem, często czułem się zagubiony, a do szukania własnej drogi pchnęła mnie historia przyjaciela, który swoją znalazł dzięki fotografii. Dlatego bardziej wierzę w dobre historie niż w poradniki o pasjach - i stąd ta lista.
| Jedna, łączna ocena książki: styl, bohaterowie, fabuła i emocje. To nie średnia z oceny konesera i relaksatora. To moja ocena z tego momentu życia. Ta sama książka za rok albo za pięć lat może trafić do ciebie mocniej albo słabiej - i to normalne. | Mój próg, nie oznaczenie wydawcy. Liczą się sceny intymne, ale też przemoc, używki i ciężar tematu. | Jak dosłowne są sceny intymne: 0-2 najwyżej pocałunki, 3-5 zasygnalizowane, 6-10 opisane wprost. To opis, nie ocena. | Dla wymagających: liczy się nietuzinkowa fabuła, zwroty akcji i dobrze napisani bohaterowie. | Dla tych, którzy chcą się po prostu wciągnąć. Sztampa i płascy bohaterowie nie przeszkadzają. | Linki | |
|---|---|---|---|---|---|---|
|
9/10 | 15+ | 4 | 9 | 7 | Recenzja O czym jest |
|
9/10 | 13+ | 1 | 9 | 5 | Recenzja O czym jest |
|
9/10 | 15+ | 3 | 8 | 5 | Recenzja O czym jest |
|
8/10 | 13+ | 1 | 8 | 8 | Recenzja O czym jest |
|
8/10 | 10+ | 1 | 8 | 7 | Recenzja O czym jest |
Arystoteles i Dante odkrywają sekrety wszechświata
Benjamin Alire Sáenz
Friends to lovers · Slow burn
Arystoteles i Dante, tom 1 · 380 s.
|
8/10 | 15+ | 2 | 8 | 6 | Recenzja O czym jest |
|
8/10 | 14+ | 2 | 8 | 6 | Recenzja O czym jest |
|
8/10 | 12+ | 1 | 8 | 5 | Recenzja O czym jest |
|
7/10 | 13+ | 1 | 8 | 5 | Recenzja O czym jest |
|
7/10 | 13+ | 1 | 7 | 9 | Recenzja O czym jest |
|
7/10 | 13+ | 2 | 6 | 8 | Recenzja O czym jest |
Percy Jackson. Złodziej Pioruna
Rick Riordan
Od zera do bohatera · Twisty
Percy Jackson i Bogowie Olimpijscy, tom 1 · 358 s.
|
7/10 | 10+ | 1 | 5 | 8 | Recenzja O czym jest |
|
6/10 | 14+ | 2 | 6 | 7 | Recenzja O czym jest |
|
6/10 | 14+ | 2 | 6 | 5 | Recenzja O czym jest |
|
5/10 | 14+ | 3 | 6 | 4 | Recenzja O czym jest |
Skąd te liczby? Jak oceniam - co znaczy każda ocena i dlaczego Twoja może być inna.
Zobacz cały ranking (256 książek) z filtrami wieku, pikanterii i sortowaniem
Najmocniejsze historie o odnajdywaniu siebie

Szukając Alaski
John Green
★ 9/10🧠 9💖 7🌶️ 415+
Miles jedzie do szkoły z internatem szukać Wielkiego Być Może. Znajduje przyjaciół, Alaskę i, po jednym wydarzeniu, pytania o winę i stratę, na które nikt nie ma gotowych odpowiedzi. Inspiruje nie pocieszeniem, tylko tym, że bohaterowie uczą się żyć z czymś, czego nie da się naprawić. Dla starszych nastolatków; kto przeżywa teraz stratę, niech najpierw porozmawia z kimś zaufanym.

Charlie
Stephen Chbosky
★ 9/10🧠 8💖 5🌶️ 315+
Książka o odnajdywaniu siebie w najczystszej postaci: cichy Charlie w pierwszej klasie liceum uczy się brać udział w życiu, zamiast tylko patrzeć z boku, a paczka starszych outsiderów przyjmuje go takim, jaki jest. Pod spodem są ciężkie tematy, w tym samobójstwo i wykorzystanie seksualne, więc raczej dla starszych nastolatków.

Cudowny chłopak
R.J. Palacio
★ 8/10🧠 8💖 7🌶️ 110+
Auggie z deformacją twarzy pierwszy raz idzie do prawdziwej szkoły - i to jest cała fabuła, a jednak trudno o mądrzejszą książkę o odrzuceniu i dobroci. Siła jest w wielu narratorach: tę samą scenę widzisz oczami Auggiego, jego siostry i kolegów. Słabsze strony to przesłodzony finał z medalem i owacją oraz łobuz, który jest raczej przykładem złych manier niż postacią.

Papierowe miasta
John Green
★ 8/10🧠 8💖 8🌶️ 113+
Quentin od lat podkochuje się w Margo, a kiedy ona znika, zostawia mu trop. Zagadka, podróż samochodem i przyjaźń - ale w gruncie rzeczy to książka o tym, jak łatwo zbudować sobie wyobrażenie o drugim człowieku i pomylić je z prawdą. Dla nastolatków, którzy wolą myśleć niż płakać. Nie dla tych, którzy potrzebują zakończenia domykającego wszystko.
O pierwszej miłości i byciu sobą

Arystoteles i Dante odkrywają sekrety wszechświata
Benjamin Alire Sáenz
★ 8/10🧠 8💖 6🌶️ 215+
Piętnastoletni Ari jest zły na cały świat, a najbardziej na siebie, dopóki na basenie w El Paso nie pozna Dantego, który czyta poezję i mówi o uczuciach na głos. Z tej przyjaźni powoli wyrasta miłość, do której Ari długo nie umie się przyznać nawet przed sobą - to jedna z najczulszych historii o akceptowaniu siebie, jakie czytałem. Tempo jest leniwe jak lato na pustyni, a środek się rozłazi, ale sceny z rodzicami są warte tej cierpliwości.

Żółwie aż do końca
John Green
★ 8/10🧠 8💖 6🌶️ 214+
Aza ma szesnaście lat i głowę, w której natrętne myśli kręcą się po spirali, a książka pyta, czy jesteś kimś więcej niż myśli, których nie wybierasz. Green nie obiecuje cudownego wyzdrowienia ani tego, że pierwsza miłość wszystko naprawi, i właśnie dlatego ta historia daje więcej nadziei niż poradnik. Komuś, kto teraz zmaga się z lękiem i wie, że takie opisy go nakręcają, dałbym ją w lepszym momencie.

Heartstopper. Tom 1
Alice Oseman
★ 7/10🧠 6💖 8🌶️ 213+
Powieść graficzna o Charliem i Nicku ze szkoły dla chłopców: slow burn, pierwsza miłość, coming out i stawianie granic, także wobec przemocy rówieśniczej. Dobry wybór dla kogoś, kto nie lubi grubych książek. Zwrotów akcji nie ma, a tom urywa się w najciekawszym momencie. Ciąg dalszy też już jest na blogu: „Heartstopper. Tom 2” i „Tom 3”.

Gwiazd naszych wina
John Green
★ 7/10🧠 7💖 9🌶️ 113+
Hazel i Gus poznają się w grupie wsparcia dla chorych na raka. Inspiruje tu nie walka o wyzdrowienie, tylko upór dwojga nastolatków, którzy nie chcą być wyłącznie pacjentami. Dialogi bywają zbyt błyskotliwe jak na szpitalne korytarze, ale nikt nie sięga po tę książkę dla realizmu.
O buncie i własnych wyborach

Złodziejka książek
Markus Zusak
★ 9/10🧠 9💖 5🌶️ 113+
Bunt w wersji, za którą można było zapłacić wszystkim: Liesel w nazistowskich Niemczech kradnie książki, uczy się na nich czytać, a jej przybrana rodzina ukrywa w piwnicy Żyda. Niewiele książek tak dobrze pokazuje, że słowa potrafią i niszczyć, i ratować, a czytanie bywa formą odwagi. To nie jest pocieszająca lektura, a przeładowany metaforami styl oraz dłużący się środek wymagają cierpliwości.

Dawca
Lois Lowry
★ 8/10🧠 8💖 5🌶️ 112+
Jonasz żyje w świecie, w którym za ludzi wybiera komisja: pracę, współmałżonka, dzieci. Kiedy jako jedyny dostaje dostęp do wspomnień o kolorach, bólu i miłości, musi zdecydować, czy wolność wyboru jest warta swojej ceny - to bunt w najczystszej postaci, bez strzelanin. Książka jest krótka, ale jedna scena wstrząsa nawet dorosłymi, a zakończenie zostaje otwarte, więc najlepiej czytać ją z kimś, z kim potem pogadasz.

Igrzyska Śmierci
Suzanne Collins
★ 7/10🧠 8💖 5🌶️ 113+
Katniss nie jest ani słodka, ani idealna - jest twarda, nieufna i sprytna, a w świecie, który robi z walki nastolatków reality show, uczy się, że nie musi grać roli, którą ktoś jej napisał. Uwaga: śmierć dzieci i nastolatków jest tu tematem, choć opisanym bez epatowania, a fragmenty o przetrwaniu w lesie potrafią się dłużyć.

Niezgodna
Veronica Roth
★ 6/10🧠 6💖 7🌶️ 214+
Tris z frakcji bezinteresownych wybiera najbardziej brutalną frakcję w mieście i odkrywa, że jej odwaga najczęściej polega na staniu w czyjejś obronie. To książka o wybieraniu, kim chcesz być, i o tym, że człowieka nie da się zmieścić w jednej szufladce. Świat przypomina quiz osobowości, a są tu przemoc wśród nastolatków i napaść na bohaterkę.

Zbuntowana
Veronica Roth
★ 6/10🧠 6💖 5🌶️ 214+
Drugi tom, więc dopiero po „Niezgodnej”. Tris płaci za swoje wybory, żałoba i wojna frakcji zostawiają ślad, i to rzadki przypadek, w którym bohaterka YA nie wychodzi z każdej decyzji czysta. Mroczna i wyczerpująca, nie lekka przygoda.

Wierna
Veronica Roth
★ 5/10🧠 6💖 4🌶️ 314+
Finał trylogii: za ogrodzeniem miasta okazuje się, że frakcje i Niezgodność wymyślił ktoś z zewnątrz, więc bohaterowie muszą sami zdecydować, kim są, gdy dawne etykiety tracą sens. Tris jest tu najdojrzalsza w serii: przebacza i odróżnia poświęcenie z miłości od poświęcenia z poczucia winy. Środek grzęźnie w wykładach o genach, a zakończenie boli, więc czytaj po dwóch pierwszych tomach.
Dla młodszych

Percy Jackson. Złodziej Pioruna
Rick Riordan
★ 7/10🧠 5💖 8🌶️ 110+
Dwunastolatek z dysleksją i ADHD dowiaduje się, że jest synem greckiego boga, a to, co w szkole brano za jego wady, okazuje się częścią tego, kim jest. Przygoda, humor i mitologia dla 10-12 lat - dobra para z „Cudownym chłopakiem” dla dziecka, które woli akcję. Schemat wybrańca jest jak z podręcznika.
Od czego zacząć
Dla 10-12 lat: „Cudowny chłopak”, a jeśli dziecko woli przygodę - „Percy Jackson”. Dwunastolatkowi, który lubi trudne pytania, daj „Dawcę”. Od 13 lat: „Papierowe miasta” dla myślących, „Heartstopper” dla tych, którzy chcą ciepła, „Igrzyska Śmierci” dla tych, którzy chcą emocji, a „Złodziejka książek” dla gotowych na naprawdę poważną lekturę. Od 14-15 lat: „Niezgodna”, „Żółwie aż do końca”, „Charlie”, „Szukając Alaski” i „Arystoteles i Dante odkrywają sekrety wszechświata”. „Gwiazd naszych wina” zostaw na moment, w którym czytelnik jest gotów na smutną książkę. Więcej tytułów z wiekiem i ocenami znajdziesz w tabeli ocen z filtrem wieku, a historie o paczkach przyjaciół w zestawieniu najlepszych książek o przyjaźni.
Na koniec: moja książka

Moja książka
Historia z Pewnego Liceum
Young Adult, New Adult · 492 strony · od 16 lat · 🌶️ 6
Matura coraz bliżej, a pytanie „Co dalej?” coraz głośniejsze. Wszystko zmienia się pewnej nocy.
Moja powieść o piątce przyjaciół z polskiego liceum: Tymek, Czarek, Marcel, Bate i Gustaw. Każdy z innej bajki i z własnym bagażem - Gustaw od dziecka marzy o piłce, Tymek chce od życia więcej, choć w domu nie ma wsparcia. Historia oparta na faktach, opowiedziana na zmianę przez pięciu narratorów. Nie dla każdego: jeden z bohaterów myśli o odebraniu sobie życia, są wulgaryzmy i sceny 16+, więc to górna granica wiekowa tej listy.
Uczciwie: to moja książka, więc nie wystawiam jej ocen i nie daję jej miejsca w rankingu. Wiek i pikanterię podaję, bo to opis, a nie ocena.
Pytania i odpowiedzi
Jaka książka o odnajdywaniu siebie dla 10-latka?
„Cudowny chłopak” R.J. Palacio - mądra, ciepła i bez scen, których trzeba by się bać. Jeśli dziecko woli akcję, „Percy Jackson. Złodziej Pioruna” robi podobną rzecz w przygodowym przebraniu.
Jaka inspirująca książka dla 13-14-latka?
„Papierowe miasta” Johna Greena, „Heartstopper” Alice Oseman albo „Igrzyska Śmierci” Suzanne Collins. Pierwsza jest o złudzeniach, druga o pierwszej miłości i coming oucie, trzecia o buncie.
A dla starszego nastolatka?
„Charlie” Stephena Chbosky i „Szukając Alaski” Johna Greena - obie o szukaniu swojego miejsca, obie z ciężkimi tematami, więc od 15 lat. Komuś, kto zmaga się z lękiem, dałbym „Żółwie aż do końca”, ale w dobrym momencie, a komuś, kto nie umie zaakceptować samego siebie - „Arystotelesa i Dantego”.
Czy „Gwiazd naszych wina” nie jest za smutna dla nastolatka?
Jest smutna i nie udaje, że będzie inaczej. Próg 13+ jest w porządku, ale to książka o nieuleczalnej chorobie, więc warto ją dać w dobrym momencie, a nie zaraz po trudnej stracie.