O czym jest „Charlie”?

W skrócie

„Charlie” Stephena Chbosky'ego to powieść w listach, które piętnastoletni chłopak wysyła do anonimowego adresata, zaczynając każdy od słów „Drogi Przyjacielu!”. Jest sierpień 1991 roku, Charlie następnego dnia idzie do liceum i boi się tego jak niczego wcześniej. Wiosną jego najbliższy przyjaciel Michael odebrał sobie życie, a jedyna osoba, przy której Charlie czuł się kochany, ciocia Helen, zginęła w wypadku, kiedy był małym chłopcem.

Charlie jest bystry, wrażliwy i nieśmiały, czyta wszystko, co podsuwa mu nauczyciel angielskiego Bill, i najlepiej czuje się w roli obserwatora. Wszystko zmienia się, gdy na meczu futbolowym poznaje dwoje uczniów ostatniej klasy: ekscentrycznego Patricka i jego przyrodnią siostrę Sam. Z nimi pierwszy raz idzie na imprezę, jeździ nocą przez tunel, nagrywa kasety dla przyjaciół, występuje w „Rocky Horror Picture Show” i się zakochuje.

To książka o dorastaniu, przyjaźni i pierwszej miłości, ale też o depresji, żałobie i o tym, jak trudno „uczestniczyć” w życiu, kiedy w głowie siedzi coś, czego nie chce się pamiętać. Im bliżej końca roku szkolnego, tym wyraźniej to wraca.

⚠️Dalej są spoilery. Etapy fabuły zdradzają zakończenie. Jeśli nie chcesz go znać, zatrzymaj się na opisie powyżej.

Etapy fabuły

1. 1

   Listy do nieznajomego

   Charlie pisze pierwszy list 25 sierpnia 1991 roku, w przeddzień pójścia do liceum. Adresata zna tylko ze słyszenia, zmienia imiona wszystkich ludzi i nie podaje adresu zwrotnego, bo chce pozostać anonimowy. Opowiada o Michaelu, najbliższym przyjacielu, który wiosną odebrał sobie życie, i o tym, że wciąż nie rozumie dlaczego. Opisuje rodzinę: ojca, który ciężko pracuje i rzadko okazuje uczucia, matkę, która często płacze przed telewizorem, starszego brata grającego w futbol w Penn State i siostrę z ostatniej klasy, która podoba się chłopakom. Najczulej pisze o cioci Helen, siostrze matki, która mieszkała z nimi przez ostatnie lata życia i podsuwała mu książki. W szkole Charlie trzyma się z boku, choć potrafi obronić się przed Seanem, który zaczepia go po wuefie. Nauczyciel angielskiego Bill dostrzega jego talent i zaczyna dawać mu dodatkowe lektury, od „Zabić drozda” poczynając. Kiedy Charlie zwierza mu się, że chłopak siostry ją uderzył, Bill mówi zdanie, które będzie wracać przez całą książkę: przyjmujemy taką miłość, na jaką sądzimy, że zasługujemy.

2. 2

   Sam, Patrick i nieskończoność

   Na meczu futbolowym Charlie dosiada się do Patricka, ucznia ostatniej klasy z zajęć praktyczno-technicznych, którego wszyscy przezywają Nic, i do jego przyrodniej siostry Sam. Od tej pory spędza z nimi piątkowe wieczory: mecze, ciasto w Big Boyu i rozmowy, w których ktoś wreszcie pyta go o zdanie. Zakochuje się w Sam, a ona mówi mu wprost, że jest dla niej za młody. Opowiada im, jak kilka lat wcześniej, na imprezie urządzonej przez brata, był świadkiem gwałtu, a sprawca, Dave, gra dziś w szkolnej drużynie. Sam tłumaczy, że niczego nie da się udowodnić, więc Charlie spuszcza mu powietrze z kół. Na swojej pierwszej prawdziwej imprezie, u Boba, Charlie nieświadomie zjada ciasto z marihuaną i przypadkiem odkrywa, że Patrick potajemnie spotyka się z Bradem, rozgrywającym drużyny futbolowej, który za nic nie chce, żeby ktoś się o tym dowiedział. Patrick nazywa Charliego „cichym obserwatorem”, a wszyscy wznoszą toast za niego. W drodze powrotnej Sam staje na pace pick-upa, w tunelu leci piosenka z kasety, a Charlie pisze, że w tamtej chwili byli nieskończonością.

3. 3

   Tajny Mikołaj

   Charlie pomaga Mary Elizabeth przy fanzinie „Punk Rocky” i chodzi z paczką na piątkowe pokazy „Rocky Horror Picture Show”. Patrick opowiada mu całą historię z Bradem, a Sam zaczyna się spotykać z Craigiem, starszym fotografem i modelem, którego Charlie uważa za kogoś, kto jej nie słucha. Na Święto Dziękczynienia Charlie obserwuje, jak dziadek, który kiedyś bił córki za słabe świadectwa, ukradkiem płacze przy nagraniu meczu wnuka. Przed świętami paczka bawi się w tajnego Mikołaja. Charlie wylosował Patricka i daje mu kasetę z zimowymi piosenkami, magnetyczną poezję, akwarele, harmonijkę i książkę o Harveyu Milku. Od Patricka dostaje marynarkę, bo „wszyscy wielcy pisarze” je nosili, a od Sam starą maszynę do pisania z kartką z prośbą, żeby kiedyś coś o niej napisał. Sam dostaje od niego płytę z piosenką Beatlesów „Something”, którą kiedyś podarowała mu ciocia Helen. Na imprezie czyta na głos wiersz, który przepisał mu Michael. Potem Sam wyznaje mu, że pierwszy raz pocałował ją przyjaciel ojca, kiedy miała siedem lat, mówi, że wie, że nie mogą być razem, ale chciałaby na chwilę zapomnieć, i całuje Charliego. To jego pierwszy pocałunek.

4. 4

   Urodziny, ciocia Helen i sylwester

   Sam i Patrick wyjeżdżają z rodzicami nad Wielki Kanion, a Charlie wpada w stan, który zna z dzieciństwa: lęk, gonitwa myśli, histeryczny płacz. Jak co roku najgorzej znosi swoje urodziny, 24 grudnia. W święta, u rodziny ojca w Ohio, ojciec po kłótni rodzeństwa w samochodzie każe mu prowadzić do końca drogi, a Charlie poznaje historię przemocy, przed którą jego ojciec kiedyś uciekł z domu. Po powrocie wyjaśnia Przyjacielowi, dlaczego święta są dla niego tak trudne. Ciocię Helen w dzieciństwie molestował przyjaciel rodziny, a ojciec jej nie uwierzył. Przez lata piła, brała leki i trafiała do szpitali, aż zamieszkała u nich i zaczęła układać sobie życie. 24 grudnia 1983 roku pojechała w śnieżycę kupić Charliemu prezent na siódme urodziny i zginęła w wypadku. Charlie od tamtej pory wierzy, że to jego wina. Po raz pierwszy sam jedzie na jej grób i obiecuje, że będzie płakał tylko z ważnych powodów. Na sylwestrze u Boba bierze LSD, słyszy, jak Sam i Craig uprawiają seks, w nocy wysyła chaotyczny list, a rano policjant znajduje go śpiącego w śniegu. Lekarz radzi rodzicom, żeby wrócił do psychiatry. Charlie postanawia, że nigdy więcej nie weźmie kwasu, za to zaczyna palić papierosy.

5. 5

   Mary Elizabeth i gra w wyzwania

   Gdy Craig nie przychodzi na przedstawienie, Charlie w zastępstwie gra Rocky’ego w „Rocky Horror Picture Show”, a po spektaklu Mary Elizabeth zaprasza go na potańcówkę, na którą to dziewczyny zapraszają chłopaków. Charlie zgadza się trochę po to, żeby Sam była zazdrosna, ale Sam szczerze się cieszy i radzi mu, jak się zachować na randce. Tego samego wieczoru siostra wyznaje mu, że jest w ciąży, a chłopak, który kiedyś ją uderzył, wyparł się dziecka i z nią zerwał. Charlie zawozi ją do kliniki na zabieg, czeka w samochodzie i płacze pierwszy raz od obietnicy złożonej cioci Helen, a potem oboje kłamią rodzicom, że byli w kinie. Z Mary Elizabeth Charlie zaczyna chodzić, choć ona głównie mówi, a on słucha i coraz bardziej się dusi. Nie potrafi być wobec niej szczery, aż szczerość wychodzi z niego w najgorszym możliwym momencie. Podczas gry w prawdę czy wyzwanie Patrick każe mu pocałować najładniejszą dziewczynę w pokoju, a Charlie, siedząc obok Mary Elizabeth, klęka przed Sam i ją całuje. Przyjaciele się od niego odsuwają, Patrick radzi mu na jakiś czas zniknąć, a Charlie, samotny po raz pierwszy od miesięcy, zaczyna kupować od Boba marihuanę.

6. 6

   Bójka w stołówce

   Ojciec Brada przyłapuje syna z Patrickiem i bije go pasem. Brad wraca do szkoły zgaszony, a gdy Patrick podchodzi do niego w stołówce, Brad przy kolegach z drużyny rzuca w niego homofobiczną obelgą. Patrick się na niego rzuca, do bójki dołączają koledzy Brada i robi się pięciu na jednego. Wtedy wkracza Charlie, którego starszy brat nauczył bić się: powala dwóch napastników i ostrzega Brada, że jeśli to się powtórzy, powie wszystkim prawdę. Brad po cichu dziękuje mu, że ich powstrzymał, Sam czeka na Charliego po szkole, a paczka przyjmuje go z powrotem. Charlie przeprasza Mary Elizabeth, która chodzi już z Peterem, kolegą Craiga, i zostają przyjaciółmi. Patrick tymczasem rozpada się na kawałki: pije, nie śpi, zabiera Charliego na pole golfowe i do parku, gdzie mężczyźni szukają przygodnych znajomości, i kilka razy go całuje, a Charlie mu na to pozwala, bo chce być dobrym przyjacielem. Patrick przestaje pić dopiero tej nocy, gdy widzi w parku Brada z innym mężczyzną.

7. 7

   Koniec roku szkolnego

   Sam, Patrick, Mary Elizabeth, Alice i siostra Charliego kończą liceum. Po balu absolwentów wychodzi na jaw, że Craig zdradzał Sam od początku ich związku, i Sam z nim zrywa. Charlie zauważa, że wcale się z tego nie cieszy, bo martwi go tylko to, że ktoś ją zranił, i dopiero wtedy rozumie, że naprawdę ją kocha. Bill zaprasza go do siebie na obiad, mówi mu, że jest jednym z najbardziej utalentowanych ludzi, jakich zna, i że może go uważać za przyjaciela. Na rozdaniu dyplomów siostra przemawia jako druga najlepsza uczennica w roczniku, a mama płacze, trzymając za ręce obu synów. Wieczorem w klubie Sam porywa Charliego do wolnego tańca. Charlie daje Sam i Patrickowi w prezencie swoje ulubione książki od Billa, z kartkami napisanymi na maszynie od Sam. Sam przyznaje, że boi się samotności w college’u, i umawiają się, że będą do siebie dzwonić i pisać listy.

8. 8

   Ostatnia noc przed wyjazdem

   W noc przed wyjazdem Sam na letni program w Penn State zostają sami w jej pokoju. Sam pyta, dlaczego Charlie nigdy nie zaprosił jej na randkę, i mówi mu rzeczy, których nikt wcześniej mu nie powiedział: że nie czuje jego miłości, bo on zawsze stawia cudze życie ponad swoim, że pozwalał Patrickowi się całować, choć tego nie chciał, i że musi zacząć działać i mówić, czego potrzebuje. Charlie ją całuje. Gdy zaczynają się dotykać, nagle ją powstrzymuje, sam nie rozumiejąc dlaczego, i zasypia na kanapie. Śni mu się, że ogląda telewizję z ciocią Helen, a ona dotyka go tak jak Sam. Rano Sam wyjeżdża. Charlie wraca do pustego domu i rozpada się coraz bardziej: zaczyna podejrzewać, że sen był wspomnieniem, a pytania psychiatry o dzieciństwo miały sens, w głowie wciąż widzi przemoc wobec siostry i pisze do Przyjaciela list, który brzmi jak pożegnanie.

9. 9

   Epilog: tunel

   Rodzice znajdują Charliego nagiego na kanapie, wpatrzonego w wyłączony telewizor. Nie reaguje na nic, więc trafia do szpitala, tego samego, w którym był jako siedmiolatek, i spędza w nim dwa miesiące. Z pomocą lekarki odkrywa, że sen był prawdą: ciocia Helen wykorzystywała go seksualnie w soboty, gdy razem oglądali telewizję. Rodzice dowiadują się o tym w gabinecie lekarki, rodzeństwo przychodzi i zadaje mu pytania, przyjaciele odwiedzają go całą paczką, Bill zaprasza go na swój ślub, a brat pisze, że przeczytał wreszcie jego wypracowanie o „Waldenie”. Charlie uczy się nie szukać winnych bez końca: nie wybieramy, skąd pochodzimy, ale możemy wybrać, dokąd pójdziemy. Po wyjściu ze szpitala je z mamą frytki w McDonaldzie, a gdy Sam wraca na kilka dni, jedzie z nią i Patrickiem przez tunel, stojąc na pace pick-upa z twarzą wystawioną na wiatr. Następnego dnia zaczyna drugą klasę liceum i pisze, że wcale się nie boi. Ostatni list kończy zapewnieniem, że u niego wszystko dobrze, a jeśli nawet nie, to wkrótce będzie.

Motywy i przesłanie

Przyjaźń

Paczka Sam i Patricka, która przygarnia Charliego i daje mu poczucie, że gdzieś przynależy.

Żałoba

Samobójstwo Michaela i śmierć cioci Helen, za którą Charlie od lat obwinia siebie.

Zdrowie psychiczne

Napady lęku, odrealnienie, psychiatra i szpital oczami samego bohatera.

Trauma z dzieciństwa

Wykorzystanie seksualne, które pamięć Charliego długo trzymała pod kluczem.

Pierwsza miłość

Uczucie do Sam i lekcja, że kochać znaczy też działać i mówić, czego się chce.

Rodzina

Milczenie, przemoc przekazywana z pokolenia na pokolenie i miłość, która mimo wszystko jest.

Tożsamość

Ukrywany związek Patricka i Brada oraz cena, jaką płaci się za bycie sobą.

To opracowanie jest streszczeniem książki „Charlie” (Stephen Chbosky) i jej głównych wydarzeń. Nie jest to recenzja, lecz opis fabuły i motywów powieści.