To zestawienie jest dla nastolatków, którzy szukają książki o czymś, co boli: o żałobie, chorobie, przemocy w szkole i w domu, traumie i zdrowiu psychicznym. I dla rodziców, którzy chcą wiedzieć, po co sięga ich dziecko. Wybrałem powieści z progiem wieku najwyżej 16 lat, w każdej części od najwyżej ocenionej. Przy każdej piszę wprost, z czym się zmierzysz.
| Jedna, łączna ocena książki: styl, bohaterowie, fabuła i emocje. To nie średnia z oceny konesera i relaksatora. To moja ocena z tego momentu życia. Ta sama książka za rok albo za pięć lat może trafić do ciebie mocniej albo słabiej - i to normalne. | Mój próg, nie oznaczenie wydawcy. Liczą się sceny intymne, ale też przemoc, używki i ciężar tematu. | Jak dosłowne są sceny intymne: 0-2 najwyżej pocałunki, 3-5 zasygnalizowane, 6-10 opisane wprost. To opis, nie ocena. | Dla wymagających: liczy się nietuzinkowa fabuła, zwroty akcji i dobrze napisani bohaterowie. | Dla tych, którzy chcą się po prostu wciągnąć. Sztampa i płascy bohaterowie nie przeszkadzają. | Linki | |
|---|---|---|---|---|---|---|
|
9/10 | 15+ | 4 | 9 | 7 | Recenzja O czym jest |
|
9/10 | 15+ | 3 | 8 | 6 | Recenzja O czym jest |
Arystoteles i Dante odkrywają sekrety wszechświata
Benjamin Alire Sáenz
Friends to lovers · Slow burn
|
8/10 | 15+ | 2 | 8 | 7 | Recenzja O czym jest |
|
8/10 | 10+ | 1 | 8 | 7 | Recenzja O czym jest |
|
8/10 | 16+ | 6 | 8 | 6 | Recenzja O czym jest |
|
8/10 | 14+ | 2 | 8 | 6 | Recenzja O czym jest |
|
7/10 | 13+ | 1 | 7 | 9 | Recenzja O czym jest |
|
7/10 | 13+ | 2 | 7 | 9 | Recenzja O czym jest |
|
7/10 | 15+ | 1 | 7 | 8 | Recenzja O czym jest |
|
7/10 | 14+ | 2 | 7 | 6 | Recenzja O czym jest |
Notatki samobójcy
Michael Thomas Ford
|
7/10 | 16+ | 6 | 7 | 6 | Recenzja O czym jest |
|
7/10 | 16+ | 3 | 7 | 5 | Recenzja O czym jest |
|
7/10 | 15+ | 2 | 7 | 5 | Recenzja O czym jest |
|
7/10 | 13+ | 2 | 6 | 9 | Recenzja O czym jest |
Dom złamanych obietnic
Monika Rutka
|
7/10 | 15+ | 4 | 6 | 8 | Recenzja O czym jest |
|
7/10 | 15+ | 2 | 6 | 7 | Recenzja O czym jest |
|
6/10 | 15+ | 2 | 6 | 5 | Recenzja O czym jest |
Muchomory w cukrze
Marta Bijan
|
6/10 | 16+ | 2 | 6 | 3 | Recenzja O czym jest |
|
5/10 | 16+ | 2 | 3 | 7 | Recenzja O czym jest |
|
3/10 | 16+ | 3 | 1 | 5 | Recenzja O czym jest |
| Żadna książka nie pasuje do tych filtrów. | ||||||
Skąd te liczby? Jak oceniam - co znaczy każda ocena i dlaczego Twoja może być inna.
Zobacz cały ranking (205 książek) z filtrami wieku, pikanterii i sortowaniem
Choroba, inność i przemoc w szkole i w domu

Cudowny chłopak
R.J. Palacio
★ 8/10🧠 8💖 7🌶️ 110+
Najłagodniejsza książka na liście i najlepsza na start. Auggie ma deformację twarzy i pierwszy raz idzie do prawdziwej szkoły. O odrzuceniu i przemocy rówieśniczej mówi poważnie, bez epatowania okrucieństwem. Fabuła jest przewidywalna, a finał przesłodzony.

Gwiazd naszych wina
John Green
★ 7/10🧠 7💖 9🌶️ 113+
Hazel i Augustus poznają się na grupie wsparcia dla chorych na raka. To książka o umieraniu, zabawna i ironiczna, choć chwilami zbyt piękna, żeby była prawdziwa. Jeśli szukasz realizmu choroby, potraktuj ją jako wzruszający romans.

Heartstopper. Tom 1
Alice Oseman
★ 7/10🧠 6💖 9🌶️ 213+
Powieść graficzna o Charliem, który ma za sobą coming out i szkolne nękanie, i o Nicku, który dopiero odkrywa, kim jest. Trudne rzeczy są tu pokazane łagodnie, bez dosłowności - to dobry wybór dla kogoś, kto przechodzi coś podobnego i potrzebuje nadziei, a nie ciężaru. Ciąg dalszy też już jest na blogu: „Heartstopper. Tom 2”, a trzeci opisuję niżej.

Droga Meduzo
Olivia A. Cole
★ 7/10🧠 7💖 5🌶️ 316+
Szesnastoletnia Alicia ma w liceum łatkę puszczalskiej, a pod plotkami ukrywa krzywdę od dorosłego mężczyzny i lubianego nauczyciela. Powieść wierszem mówi o tym głosem bohaterki, bez drastycznych opisów i bez moralizowania, a mit o Meduzie pomaga Alicii zobaczyć, że wina nie leży po jej stronie. Akcji jest mało, a wykłady badaczki prowadzącej grupę dziewcząt brzmią jak ulotka.

Binding 13. Część 1
Chloe Walsh
★ 5/10🧠 3💖 7🌶️ 216+
Piętnastoletnia Shannon zmienia szkołę, żeby uciec przed latami nękania, ale najgorsze czeka w domu: pijany ojciec bije dzieci, a matka go tłumaczy. Chloe Walsh pisze o przemocy domowej konkretnie i bez upiększeń. Reszta to rozwleczony romans z kapitanem drużyny, a historia ciągnie się w „Binding 13. Części 2”.
Żałoba, wina i trauma

Szukając Alaski
John Green
★ 9/10🧠 9💖 7🌶️ 415+
Miles trafia do szkoły z internatem i poznaje Alaskę Young. Książka jest podzielona na „przed” i „po” jednym wydarzeniu, a to „po” jest jej sercem: żałoba bez upiększeń, poczucie winy i pytania, na które nikt nie da odpowiedzi.

Byliśmy łgarzami
E. Lockhart
★ 7/10🧠 7💖 6🌶️ 214+
Cadence po wypadku nie pamięta jednego lata na rodzinnej wyspie i próbuje poskładać, co się wtedy stało. To książka o bogatej rodzinie, przemilczeniach i o tym, co trauma robi z pamięcią. Poetycka, poszatkowana narracja jednych zachwyci, innych zmęczy.

Dom złamanych obietnic
Monika Rutka
★ 7/10🧠 6💖 8🌶️ 415+
Hayden po kolejnej stracie w rodzinie tonie w poczuciu winy i złości, a najbardziej rani Jane, która go kocha, zapominając o sobie. Najmocniejsza strona to wejście w głowę bohatera z traumą i to, jak nieprzepracowany ból zamienia uczucie w toksyczną relację. Słabsza: insta-love i przewidywalna fabuła.

Przewodnik po zbrodni według grzecznej dziewczynki
Holly Jackson
★ 7/10🧠 7💖 8🌶️ 115+
Pip w ramach szkolnego projektu wraca do zabójstwa nastolatki sprzed pięciu lat. Na wierzchu kryminał, pod spodem tematy, które dotyczą nastolatków: przemoc wobec dziewczyn, pigułka gwałtu i miasteczko, które potrafi skazać kogoś bez dowodów. Dobry wybór dla kogoś, kto nie chce „książki o problemach”, ale przeczyta o nich przy okazji zagadki.

Wakacje pod morzem
Marta Bijan
★ 7/10🧠 7💖 5🌶️ 215+
Leo od roku odwiedza mamę w śpiączce i nigdy nie płacze, a praca w nadmorskim hotelu wyciąga na wierzch rodzinny sekret. Pod horrorem z windą i sobowtórami leży książka o winie i niedokończonej żałobie. Uwaga na bardzo dosłowną scenę śmierci i wątek samobójstwa w tle.

Muchomory w cukrze
Marta Bijan
★ 6/10🧠 6💖 3🌶️ 216+
Pięcioro maturzystów jedzie na wakacje do domu w środku lasu, a sielanka powoli zamienia się w duszny thriller psychologiczny. Żałoba, trauma i toksyczne relacje są tu tłem, które gęstnieje z rozdziału na rozdział. Jeśli te tematy są teraz dla Ciebie za ciężkie, poczekaj z nią.

13 powodów
Jay Asher
★ 6/10🧠 6💖 5🌶️ 215+
Hannah Baker odebrała sobie życie i zostawiła kasety z trzynastoma powodami, a Clay, jeden z adresatów, słucha ich przez jedną noc. To książka do przeczytania i przegadania z kimś, a nie do czytania w samotności, jeśli temat jest Ci bliski.

My Beloved Monster
Marta Łabęcka
★ 3/10🧠 1💖 5🌶️ 316+
Chłopak Holly strzela do swoich przyjaciół, ona z dnia na dzień zostaje „dziewczyną mordercy” i zaczyna własne śledztwo. Temat mocny, wykonanie nie: dziury w logice, a na koniec kontrola i śledzenie dostają etykietkę wielkiej miłości. Uwaga: są tu też gwałt i próby samobójcze.
Zdrowie psychiczne i kryzys

Charlie
Stephen Chbosky
★ 9/10🧠 8💖 6🌶️ 315+
Charlie w listach do nieznajomego opisuje pierwszy rok liceum i to, że coraz trudniej mu udawać, że wszystko gra. To książka o kryzysie, którego bohater sam nie umie nazwać. Chbosky pisze o samobójstwie, przemocy i wykorzystaniu seksualnym wprost, ale bez taniego efektu. Jeśli jesteś teraz w trudnym momencie, poczekaj z nią albo czytaj ją razem z kimś, z kim możesz pogadać.

Żółwie aż do końca
John Green
★ 8/10🧠 8💖 6🌶️ 214+
Aza ma szesnaście lat, zaburzenie lękowe i natrętne myśli, które kręcą się po spirali i nie dają się zatrzymać. Tak dobrze opisanego lęku od środka w młodzieżówce jeszcze nie czytałem. Jeśli sam zmagasz się z lękiem albo natręctwami i wiesz, że takie opisy cię nakręcają, poczekaj z nią.

Normalni ludzie
Sally Rooney
★ 8/10🧠 8💖 6🌶️ 616+
Marianne i Connell przez cztery lata nie potrafią ani być razem, ani się od siebie odczepić. To powieść o miłości i klasie społecznej, ale depresję Connella i przemoc w domu Marianne opisuje konkretnie i bez efekciarstwa. Są dosłowne sceny seksu i wątek myśli samobójczych, więc to lektura dla starszych nastolatków.

Heartstopper. Tom 3
Alice Oseman
★ 7/10🧠 7💖 9🌶️ 213+
Najcięższy tom komiksu i najłagodniej opowiedziana książka w tej sekcji: Charlie mówi Nickowi, że po szkolnym nękaniu zaczął się ciąć, a w Paryżu prawie nie je i mdleje w Luwrze. Oseman pokazuje to bez dosłowności, a w centrum stawia wsparcie: Nick pyta, słucha i nie próbuje chłopaka „naprawiać”. Czytaj po tomach 1 i 2, a jeśli te tematy są Ci bliskie, najpierw porozmawiaj z kimś zaufanym.

Notatki samobójcy
Michael Thomas Ford
★ 7/10🧠 7💖 6🌶️ 616+
Piętnastoletni Jeff budzi się na oddziale psychiatrycznym po próbie samobójczej i przez 45 dni obowiązkowej terapii zbywa lekarza sarkazmem. Humor jest tu pancerzem bohatera, a przełom w terapii przychodzi powoli i dlatego mu wierzę. Najtrudniejszy wątek zostaje za bardzo niedopowiedziany, są też dosłowne sceny seksualne z udziałem nastolatków, w tym taka, w której zgoda jest co najmniej wątpliwa. Jeśli temat samobójstwa jest Ci teraz bliski, odłóż ją i najpierw porozmawiaj z kimś zaufanym.
Tożsamość i wstyd przed samym sobą

Arystoteles i Dante odkrywają sekrety wszechświata
Benjamin Alire Sáenz
★ 8/10🧠 8💖 7🌶️ 215+
Ari ma piętnaście lat, brata w więzieniu, o którym w domu się nie mówi, i coraz większy wstyd z powodu tego, co czuje do przyjaciela. To książka o tym, jak długo można nie przyznawać się do siebie nawet w myślach, z homofobicznym pobiciem w tle i rodzicami, którzy w końcu pomagają to nazwać.

Jedno z nas kłamie
Karen M. McManus
★ 7/10🧠 6💖 7🌶️ 215+
Na wierzchu szkolny kryminał: uczeń umiera w kozie, a czwórka pozostałych staje się podejrzanymi. Pod spodem to książka o tym, co robi z ludźmi plotka, a jedno z czworga traci prawo do decyzji, kiedy i komu powie, kim jest, i trafia pod homofobiczną nagonkę. Są tu też kontrolujący związek, narkotyki i brutalna napaść w finale.
Simon oraz inni homo sapiens
Becky Albertalli
bez oceny na blogu
Simon nie jest gotowy, żeby powiedzieć światu, że jest gejem, ale ktoś trafia na jego maile i zaczyna go szantażować. Lżejsza niż reszta tej listy, z humorem, a przy tym uczciwa w jednym: coming out powinien być Twoją decyzją, nie cudzą.
Jak wybrać
Zacznij od wieku i od tego, w jakim momencie jest czytelnik. Komuś, kto właśnie przechodzi przez coś trudnego, daj książkę z nadzieją, jak „Cudowny chłopak” albo „Heartstopper”, a nie thriller. O żałobie najmocniej piszą „Szukając Alaski” i „Byliśmy łgarzami”, o zdrowiu psychicznym „Charlie”, „Żółwie aż do końca”, „Normalni ludzie” i „Notatki samobójcy” (dwie ostatnie od 16 lat), o wstydzie przed samym sobą „Arystoteles i Dante odkrywają sekrety wszechświata”. Jeśli wolisz zagadkę niż dramat, zajrzyj do kryminałów i thrillerów młodzieżowych. Wszystkie oceny z progiem wieku i pikanterią są w tabeli ocen z filtrem wieku, a lżejsze tematy w zestawieniach książek o przyjaźni i książek obyczajowych dla młodzieży.
Na koniec: moja książka

Historia z Pewnego Liceum
Ten od Liceum
🌶️ 616+moja książka - nie oceniam
Uczciwie: to moja własna książka. Nie wystawiam jej ocen i nie daję jej miejsca w rankingu - wiek i pikanterię podaję, bo to opis, a nie ocena.
Historia piątki przyjaciół z polskiego liceum, w której dużo jest rzeczy, które naprawdę się wydarzyły. Są tu przyjaźń, dorastanie, pierwsze miłości i relacje z rodzicami, a jeden z bohaterów myśli o tym, żeby odebrać sobie życie. Dla kogo nie: dla młodszych nastolatków i dla kogoś, kto szuka lekkiej lektury - są wulgaryzmy, sceny 16+ i ten trudny wątek.
Pytania i odpowiedzi
Od jakiej książki o trudnych tematach zacząć?
Od „Cudownego chłopaka” albo „Heartstopper”: obie mówią poważnie o odrzuceniu i przemocy rówieśniczej, ale zostawiają czytelnika z nadzieją. Dopiero potem sięgnąłbym po „Gwiazd naszych wina” czy „Byliśmy łgarzami”.
Czy „13 powodów” nadaje się dla trzynastolatka?
Moim zdaniem nie - daję tej książce próg 15 lat. Temat samobójstwa jest tu głównym tematem, a nie tłem. Jeśli nastolatek chce ją przeczytać, lepiej, żeby miał z kim o niej porozmawiać.
Jaka książka dla nastolatków jest o żałobie?
„Szukając Alaski”, „Byliśmy łgarzami”, „Dom złamanych obietnic”, „Muchomory w cukrze” i horror „Wakacje pod morzem”.
Czy w zestawieniu są polskie książki?
Tak: „Dom złamanych obietnic” Moniki Rutki, „Muchomory w cukrze” i „Wakacje pod morzem” Marty Bijan oraz „My Beloved Monster” Marty Łabęckiej.
Jeśli to, o czym czytasz, dotyczy Ciebie - Telefon Zaufania dla Dzieci i Młodzieży 116 111 (bezpłatnie, całą dobę).