O czym jest „13 powodów”?

W skrócie

„13 powodów” Jaya Ashera to powieść young adult o samobójstwie nastolatki i o tym, co do niego doprowadziło. Clay Jensen po powrocie ze szkoły znajduje przed domem paczkę bez nadawcy, a w niej siedem kaset magnetofonowych. Nagrała je Hannah Baker, koleżanka z klasy, która dwa tygodnie wcześniej odebrała sobie życie. Na trzynastu stronach taśm opowiada o trzynastu powodach swojej decyzji, a każda osoba, która dostała paczkę, jest jednym z nich.

Clay przez całą noc chodzi po miasteczku śladem mapy, którą Hannah wsunęła mu do szafki, i słucha jej głosu w walkmanie wziętym z samochodu kolegi. Poznaje historie plotek, nękania, przemocy seksualnej i obojętności, czeka na chwilę, w której padnie jego nazwisko, i coraz wyraźniej rozumie, że dziewczyny, w której się kochał, prawie nie znał.

Akcja rozgrywa się w ciągu jednej nocy, a narracja przeplata dwa głosy: Hannah z nagrań i Claya, który w myślach jej odpowiada.

⚠️Dalej są spoilery. Etapy fabuły zdradzają zakończenie. Jeśli nie chcesz go znać, zatrzymaj się na opisie powyżej.

Etapy fabuły

1. 1

   Paczka bez nadawcy

   Clay Jensen, licealista z małego amerykańskiego miasteczka, po lekcjach znajduje przed drzwiami paczkę bez adresu zwrotnego. W pudełku po butach leży siedem kaset magnetofonowych z numerami wymalowanymi ciemnoniebieskim lakierem do paznokci: trzynaście nagranych stron, ostatnia strona pusta. Na starym magnetofonie w garażu Clay słyszy głos Hannah Baker, koleżanki z klasy, która dwa tygodnie wcześniej odebrała sobie życie. Hannah zapowiada, że opowie, dlaczego jej życie się skończyło, a każdy, kto dostał paczkę, jest jednym z powodów. Reguły są dwie: wysłuchać i przekazać taśmy następnej osobie z listy. Jeśli ktoś je zatrzyma, drugi komplet kopii zostanie upubliczniony. Clay prawie nie znał Hannah, choć od dawna się w niej podkochiwał: latem pracowali razem w kinie Crestmont, a niedawno pocałowali się na imprezie. Nie ma pojęcia, co mógł jej zrobić. Kilka dni przed jej śmiercią ktoś wsunął mu do szafki mapę miasta z czerwonymi gwiazdkami, a teraz wie, że to od niej. Okłamuje mamę, że pracuje nad projektem do szkoły, zabiera bez pytania walkmana z samochodu kolegi, Tony'ego, i rusza śladem gwiazdek.

2. 2

   Pocałunek, ranking i sklep Blue Spot

   Pierwsza strona dotyczy Justina Foleya. Hannah, nowa w mieście jeszcze przed pierwszą klasą liceum, przeżyła z nim swój pierwszy pocałunek na zjeżdżalni w kształcie rakiety w parku Eisenhowera. Nic więcej się nie wydarzyło, ale Justin zaczął się przechwalać i po szkole rozeszła się plotka, która przylgnęła do Hannah na stałe. Druga strona należy do Aleksa Standalla, który ułożył ranking towarów i pasztetów z pierwszych klas: Hannah wpisał jako właścicielkę najlepszego tyłka, a naprzeciwko, jako najgorszą, Jessicę Davis, żeby zemścić się na niej po rozstaniu. Skutki Hannah poczuła w sklepiku Blue Spot Liquor, gdzie jeden z chłopaków, powołując się na ranking, złapał ją za pośladek, a gdy go odtrąciła, chwycił ją za nadgarstek i kazał jej się wyluzować. Clay idzie pod stary dom Hannah, w którym mieszka teraz starsze małżeństwo, a potem do Blue Spot, gdzie kupuje batonik z tego samego stojaka co ona i wyrzuca go nietknięty.

3. 3

   Kawiarnia Moneta, podglądacz i fałszywa przyjaciółka

   Jessica Davis była razem z Hannah i Aleksem jedną z trojga nowych uczniów, którzy przez pierwsze tygodnie spotykali się w kawiarni Ogród Moneta i pocieszali hasłem „Pobite gary, pomylone michy”. Po rankingu Jessica uwierzyła plotkom, że Hannah spotyka się z Aleksem, uderzyła ją i rozdrapała jej skórę nad brwią, zostawiając bliznę. Tyler Down, szkolny fotograf kroniki, podglądał Hannah przez okno sypialni i robił jej zdjęcia, gdy rodziców nie było w domu. Hannah nagrywa tę stronę, stojąc pod jego oknem. Żeby złapać podglądacza, zaprosiła do siebie Courtney Crimsen, która zaproponowała odegranie dwuznacznej scenki z masażem. Courtney potem ignorowała Hannah, potraktowała ją jak szofera na imprezę i rozpowiadała zmyśloną plotkę o tym, co Hannah chowa w szufladzie. W kawiarni Clay znajduje w szkolnym brulionie inicjały trojga przyjaciół i zdjęcie Hannah obejmującej Courtney. W autobusie spotyka Skye Miller, swoją miłość z ósmej klasy, która od lat odsuwa się od wszystkich, a pod domem Tylera wpada na Marcusa Cooleya, który obserwuje dom podglądacza, podsuwa kolejnym słuchaczom kamienie do rzucania w jego okno i twierdzi, że Hannah szukała tylko pretekstu. Clay ledwo powstrzymuje się, żeby go nie uderzyć.

4. 4

   Walentynki u Rosie i skradzione liściki

   Marcus Cooley dostał Hannah jako numer jeden na liście z walentynkowego psychotestu „Oh My Dollar Valentine”, zbiórce pieniędzy na obóz cheerleaderek, i umówił się z nią w barze u Rosie. Spóźnił się pół godziny, posadził ją w boksie pod ścianą i zaczął obmacywać jej udo. Nikt z sali nie zareagował, a kiedy go odepchnęła, nazwał ją podpuszczalską i wyszedł. Zaraz potem Hannah obcięła włosy. Mama przywozi Clayowi resztę taśm właśnie do baru u Rosie i choć wyczuwa, że coś jest nie tak, zostawia go. Kolejna strona dotyczy Zacha Dempseya, który tamtego dnia przysiadł się do milczącej Hannah, a gdy go zignorowała, mścił się, wykradając z jej torby na lekcjach komunikacji społecznej u pani Bradley liściki z miłymi słowami od kolegów. Hannah przyłapała go i krzyczała za nim na korytarzu. Wrzuciła też do torby nauczycielki anonimowy liścik, że myśli o samobójstwie. Klasa uznała, że autor chce tylko zwrócić na siebie uwagę, a na koniec lekcji pani Bradley rozdała ulotkę, w której jednym z sygnałów ostrzegawczych była „Nagła zmiana wyglądu”. W domu Hannah rodzice walczyli o przetrwanie sklepu obuwniczego po otwarciu centrum handlowego a mama nie zauważyła nawet nowej fryzury.

5. 5

   Wiersz w szkolnej gazetce

   Ósma strona dotyczy Ryana Shavera, redaktora szkolnej gazetki „Biuro Rzeczy Znalezionych”. Hannah poznała go na kursie poezji „Pokochać życie z poezją” w bibliotece publicznej. Po zajęciach siadywali na schodach i w końcu wymienili się zeszytami z wierszami. Ryan jako pierwszy odczytał, że jeden z jej wierszy jest listem do samej siebie, a potem zabrał zeszyt i opublikował ten wiersz bez podpisu. Nauczyciele, także pan Porter, omawiali go na lekcjach, a niektórzy uczniowie układali parodie i czytali je Hannah na głos. Clay przypomina sobie, że widział taką scenę i odwrócił wzrok. Pod barem czeka na niego Tony. Wyjaśnia, że to on ma drugi komplet taśm i pilnuje, żeby każdy z listy ich wysłuchał, a potem mówi Clayowi, że następna strona jest o nim.

6. 6

   Strona dziewiąta: Clay

   Hannah mówi wprost, że Clay do tej listy nie pasuje, ale bez niego jej historia byłaby niepełna. Opowiada o imprezie przy Cottonwood, na którą przyszła tylko dla niego. Po raz pierwszy naprawdę rozmawiali, a potem całowali się w pustym pokoju. W pewnej chwili Hannah przypomniała sobie pocałunek z Justinem i wszystko, co nastąpiło później, kazała Clayowi przestać i wyjść. Clay posłuchał, a ona została, płacząc na podłodze. Po imprezie nie odzywała się do niego. Tamtej nocy spisała nazwiska wszystkich, którzy ją skrzywdzili, i połączyła je liniami. Na koniec Hannah przeprasza Claya. Dziesiąta strona to druga taśma Justina. Do tego samego pokoju wprowadził kompletnie pijaną Jessicę, a Hannah ukryła się w szafie. Justin położył Jessicę do łóżka i stanął za drzwiami. Przyjaciel, który mówił, że za chwilę idzie na nocną zmianę, przekonał go, żeby go wpuścił. Był to Bryce Walker i zgwałcił nieprzytomną Jessicę, a Hannah, sparaliżowana strachem, nie wyszła z szafy. Mówi, że ona i Justin oboje na to pozwolili. Clay wymiotuje przed domem, w którym była impreza. Tony opowiada mu, że Hannah przyszła kiedyś do niego, oddała mu swój niebieski rower i poprosiła o dyktafon. Wtedy nie odczytał tego sygnału.

7. 7

   Znak stopu i jacuzzi

   Jenny Kurtz, cheerleaderka z walentynkowego testu, chciała odwieźć roztrzęsioną Hannah z imprezy do domu, ale po drodze przewróciła samochodem znak stopu. Odmówiła zgłoszenia sprawy, kazała Hannah wysiąść i odjechała. Hannah poszła na stację benzynową i zadzwoniła na policję, ale dyspozytorka powiedziała, że patrol już jedzie. Dopiero następnego dnia Hannah dowiedziała się, że na skrzyżowaniu bez znaku zderzyły się dwa samochody: zginął chłopak z ostatniej klasy rozwożący pizzę, a drugim kierowcą był starszy pan mieszkający w dawnym domu Hannah. Clay był wtedy na miejscu, wezwał policję i pobiegł uspokoić żonę staruszka. Słuchając tej strony, Clay dotyka nowego znaku stopu i wyrzuca mapę w krzaki. W dniu pogrzebu chłopaka Hannah pierwszy raz myślała o własnym. Dwunasta strona dotyczy Bryce'a Walkera. Tydzień później Hannah pilnowała domu znajomych niedaleko Courtney, u której odbywała się impreza. Bryce zawołał ją do jacuzzi, a gdy Courtney wyszła, zaczął Hannah dotykać, choć zaciskała zęby i płakała. Hannah przestała się bronić i mówi, że w tamtej chwili postawiła na sobie krzyżyk. Bryce wykorzystał ją seksualnie. Clay rozcina dłoń o zardzewiałe ogrodzenie, opatruje ją na stacji benzynowej i idzie do parku Eisenhowera.

8. 8

   Ostatnia próba

   Ostatnią kasetę Clay słucha na szczycie rakiety, przy której Hannah przeżyła pierwszy pocałunek. Trzynasta strona to nagranie, które Hannah zrobiła ukrytym dyktafonem w gabinecie pana Portera, nauczyciela angielskiego i szkolnego pedagoga. Zapowiada, że daje życiu ostatnią szansę i prosi o pomoc. Mówi, że czuje się pusta i chce, żeby wszystko się skończyło. Opowiada, że po imprezie stało się coś z chłopakiem, ale nie jest pewna, czy to było przestępstwo, i nie chce wnosić oskarżenia. Porter proponuje dwie drogi: konfrontację z chłopakiem albo przejście nad sprawą do porządku, skoro chłopak za rok skończy szkołę. Hannah dziękuje i wychodzi, a on woła za nią, ale nie wychodzi na korytarz. Hannah mówi, że wielu osobom na niej zależało, tylko nie dość, i przeprasza. Clay płacze, krzycząc przez pręty rakiety. Gdy taśma przeskakuje na pustą stronę, słychać jeszcze jedno słowo Hannah: dziękuję.

9. 9

   Po wysłaniu taśm

   Rano Clay czeka przed pocztą, a potem wysyła paczkę do Jenny Kurtz, następnej osoby na liście. Spóźniony przychodzi do szkoły i przypomina sobie, że ostatni raz widział Hannah żywą właśnie na tym korytarzu: wpadli na siebie i oboje powiedzieli „Przepraszam”. Słyszy głos pana Portera dobiegający z sali, w której stoi pusta ławka Hannah. Na korytarzu mija go Skye Miller, idąca samotnie tą samą drogą, którą kiedyś odeszła Hannah. Clay przechodzi obok sali Portera, rusza za Skye i woła ją po imieniu.

Motywy i przesłanie

Efekt śnieżnej kuli

Drobne okrucieństwa i zaniechania, które razem przygniatają jedną osobę.

Plotka i reputacja

Jak jedna przechwałka przykleja dziewczynie etykietę na lata.

Przemoc seksualna

Od chwytania za pośladek po gwałt, o którym nikt nie mówi głośno.

Samotność i sygnały ostrzegawcze

Zmiana wyglądu, oddawanie rzeczy i prośby o pomoc, których nikt nie słyszy.

Wina i zaniechanie

Clay i inni słuchacze zastanawiają się, co mogli zrobić inaczej.

Zawiedzeni dorośli

Rodzice pochłonięci kłopotami i pedagog, który nie zatrzymuje uczennicy.

To opracowanie jest streszczeniem książki „13 powodów” (Jay Asher) i jej głównych wydarzeń. Nie jest to recenzja, lecz opis fabuły i motywów powieści.