O czym jest „Normalni ludzie”?

W skrócie

„Normalni ludzie” Sally Rooney to powieść o dwojgu ludziach, którzy przez cztery lata nie potrafią ani być razem, ani się od siebie uwolnić. Carricklea, małe miasteczko w hrabstwie Sligo, ostatnia klasa liceum. Connell Waldron jest lubiany, gra jako napastnik w szkolnej drużynie piłkarskiej i świetnie się uczy. Marianne Sheridan jest najinteligentniejszą osobą w szkole i zarazem jej dziwadłem: nie ma przyjaciół, a w stołówce czyta Prousta. Łączy ich więcej, niż ktokolwiek przypuszcza, bo matka Connella, Lorraine, sprząta w wielkim białym domu Sheridanów.

Kiedy Connell przyjeżdża po matkę, zaczyna rozmawiać z Marianne, a z rozmów robi się związek, o którym w szkole nie może wiedzieć nikt. Potem przychodzi Trinity College w Dublinie i role się odwracają: ona ma przyjaciół i powodzenie, on czuje się obco. Przez kolejne lata schodzą się i rozchodzą, najczęściej przez to, czego sobie nie powiedzieli, a w tle są przemoc w domu Marianne, depresja Connella i śmierć szkolnego kolegi.

Akcja trwa od stycznia 2011 do lutego 2015 roku i jest podzielona na osiemnaście części, z których każda zaczyna się od informacji, ile czasu minęło od poprzedniej. Narracja prowadzona jest w czasie teraźniejszym, na zmianę z perspektywy Marianne i Connella, a to, co wydarzyło się pomiędzy, poznajemy we wspomnieniach.

⚠️Dalej są spoilery. Etapy fabuły zdradzają zakończenie. Jeśli nie chcesz go znać, zatrzymaj się na opisie powyżej.

Etapy fabuły

1. 1

   Sekret w Carricklea

   Styczeń 2011. Lorraine Waldron, która urodziła Connella jako siedemnastolatka i wychowuje go sama, dwa razy w tygodniu sprząta u Sheridanów. Matka Marianne, Denise, jest notariuszką, ojciec, też notariusz, zmarł, gdy Marianne miała trzynaście lat. W szkole Marianne i Connell się do siebie nie odzywają, ale w kuchni Sheridanów rozmawiają coraz swobodniej, aż Marianne mówi mu, że go lubi. Kilka tygodni później Connell całuje ją w domowym gabinecie - to jej pierwszy pocałunek w życiu - a wkrótce zaczynają ze sobą sypiać w jego domu. Connell prosi, żeby nikomu nie mówiła, i w szkole dalej udaje, że jej nie zna. To Marianne przekonuje go, żeby zamiast prawa w Galway wybrał anglistykę w dublińskim Trinity College, gdzie ona będzie studiować historię i nauki polityczne.

2. 2

   Bal, na który jej nie zaprosił

   W kwietniu Marianne, wciągnięta do komitetu organizującego bal maturalny, sprzedaje losy na zbiórce w nocnym klubie. Jeden ze starszych chłopaków, którzy wpadli na imprezę, Pat, na oczach wszystkich ściska ją za pierś, a Eric i Rachel się śmieją. Connell ostro ucisza Rachel i odwozi Marianne do siebie. Tej nocy Marianne mówi mu, że ojciec bił jej matkę i ją, a Connell pierwszy raz wyznaje jej miłość. Rano przyłapuje ich Lorraine, a w szkole kumple dopytują, czy coś go łączy z Marianne. Connell wszystkiemu zaprzecza, wymiotuje w toalecie i zaprasza na bal Rachel Moran, szkolną gwiazdę. Lorraine mówi mu: „Jest mi wstyd za ciebie”, i wysiada z samochodu. Marianne przestaje chodzić do szkoły, nie odbiera jego telefonów i wraca dopiero na egzaminy. W sierpniu przychodzą wyniki: Connell ma maksymalne sześćset punktów, Marianne pięćset dziewięćdziesiąt. W domu jej starszy brat Alan szarpie ją i wciska jej telefon w mostek, a matka od dawna uważa agresję wobec córki za coś dopuszczalnego.

3. 3

   Role się odwracają

   Listopad 2011. Connell w Trinity czuje się obco: dzieli ciasny pokój z Niallem z Belfastu, wstydzi się swoich tanich ubrań, wieczory spędza w bibliotece, a na weekendy wraca pracować na stacji benzynowej. Z Rachel, z którą chodził latem, już się rozstał. Na imprezie u Garetha, studenckiego celebryty, okazuje się, że Gareth jest chłopakiem Marianne. Marianne pali, ma przyjaciół i powodzenie, a Connella wita promiennym uśmiechem. Odnawiają przyjaźń, piją wino w mieszkaniu jej babci, Connell przeprasza za bal. W lutym 2012, po imprezie w Swords, znowu zaczynają ze sobą sypiać. Tym razem przyjaciele - Peggy, Joanna, Niall - wiedzą, choć Marianne powtarza, że nie są parą. Connell dostaje pracę w restauracji ojca Sophie, przyjaciółki z paczki Marianne. Kiedy Peggy proponuje im trójkąt, Marianne zręcznie się wykręca, a Connell przeżywa coś w rodzaju ataku paniki, bo uświadamia sobie, że Marianne zniosłaby od niego wszystko.

4. 4

   Lato nieporozumień

   Przed egzaminami restauracja obcina Connellowi godziny i przestaje go być stać na czynsz. Chce zapytać Marianne, czy może u niej zamieszkać do września, ale nie potrafi wydusić prośby. Mówi tylko, że wraca na lato do domu, a ona bierze to za koniec, więc kiedy Connell rzuca, że pewnie będzie chciała spotykać się z innymi, odpowiada chłodno: „Jasne”. Po kilku tygodniach jest już z Jamiem, którego ojciec był jednym z ludzi bezpośrednio zamieszanych w kryzys finansowy. W lipcu Connell, który pracuje teraz w Bistro w Carricklea, spotyka Marianne w supermarkecie i przychodzi na mszę w rocznicę śmierci jej ojca. Wieczorem, gdy ona wraca do Dublina, upija się i trafia do mieszkania Pauli Neary, swojej dawnej nauczycielki ekonomii. Ona zaczyna się do niego dobierać, choć Connell próbuje ją powstrzymać, i przestaje dopiero wtedy, gdy mówi, że zaraz zwymiotuje. We wrześniu, przy kawie, Marianne opowiada mu, że Jamie zadaje jej ból podczas seksu i że to ona zaproponowała, że będzie uległa, bo czasem myśli, że zasługuje na wszystko, co najgorsze. Connell opowiada jej o Pauli, a Marianne reaguje wściekłością, jakiej sama się po sobie nie spodziewała.

5. 5

   Helen i stypendium

   Styczeń 2013. Po egzaminach stypendialnych Connell zostaje napadnięty i pobity w Dun Laoghaire. Dzwoni do Marianne, bo tylko jej numer zna na pamięć, i przyjeżdża do niej taksówką z rozciętą wargą. Kiedy goście, w tym Jamie, wychodzą, Connell mówi jej, że od sześciu tygodni jest z Helen Brophy, studentką medycyny, i że ją kocha. Marianne płacze i każe mu wyjść, a w drzwiach wychodzi na jaw, że latem on chciał u niej zamieszkać, a ona wzięła jego słowa za zerwanie. W kwietniu oboje zdobywają uczelniane stypendium: opłacone czesne, mieszkanie na kampusie i darmowe kolacje. Dla Connella to przewrót, bo pierwszy raz w życiu nie musi myśleć o pieniądzach, dla Marianne raczej potwierdzenie własnej wartości.

6. 6

   Triest i Lund

   Latem 2013 Connell z Niallem i Elaine jeździ po Europie i pisze do Marianne coraz dłuższe maile, a Helen spędza wakacje w Chicago. Podróż kończą w letnim domu Marianne pod Triestem, gdzie mieszka ona z Jamiem i Peggy. Przy kolacji Jamie rzuca rasistowski komentarz, czepia się kieliszków, które należały do ojca Marianne, a potem w kuchni rozbija jeden z nich. Marianne rzuca się na niego, Connell ją odciąga i zabiera do wiśniowego sadu. W nocy, w jego pokoju, Marianne mówi, że brat podczas ostatniej wizyty kazał jej się zabić, a matka skwitowała to słowami: „Och, nie zachęcaj jej”. Connell płacze, zaczynają się całować, ale Marianne przerywa. Przed wyjazdem na Erasmusa do szwedzkiego Lund rozstaje się z Jamiem, a Peggy i reszta paczki odwracają się od niej. Kontakt utrzymuje tylko Joanna, która jest teraz z Evelyn. W Lund Marianne prawie nie je i czuje się, jakby poruszała się w ochronnej błonie. Spotyka się z fotografem Lukasem, który nazywa ich układ „grą”: Marianne nie wolno się odzywać ani patrzeć mu w oczy, a on ją związuje i mówi, że jest nic niewarta. Kiedy podczas sesji zdjęciowej Lukas oznajmia, że ją kocha, Marianne każe się rozwiązać, grozi policją i wychodzi.

7. 7

   Rob

   Kilka dni po Nowym Roku 2014 Rob Hegarty, szkolny kumpel Connella z paczki, odbiera sobie życie. Na pogrzeb w Carricklea przylatuje ze Szwecji Marianne, a Connell przyjeżdża z Helen. Po pogrzebie Helen robi mu wyrzuty o Marianne, a dwa tygodnie później się rozstają. Connell osuwa się w depresję: ataki paniki, godziny spędzane na podłodze, myśli o śmierci. W marcu idzie do studenckiej poradni psychologicznej, gdzie terapeutka Yvonne po teście Becka mówi mu, że to bardzo poważna depresja, i kieruje go do lekarza po leki. Z Marianne rozmawia na Skypie prawie co wieczór. Wiosną Sadie Darcy-O’Shea, koleżanka z anglistyki i redaktorka studenckiego pisma literackiego, publikuje jego opowiadanie pod pseudonimem Conor McCready.

8. 8

   Lato w Carricklea

   Lipiec 2014. Marianne po powrocie ze Szwecji mieszka u matki i brata, a Connell, który latem pracuje w bibliotece uniwersyteckiej, przyjeżdża do niej co weekend. Eric przeprasza ją za to, jak traktował ją w liceum. Podczas mundialowego meczu Holandia - Kostaryka, w pokoju Connella, przyznają, że poprzedniej nocy oboje chcieli się pocałować, i znowu się kochają. Kiedy jednak Marianne prosi, żeby ją uderzył, Connell odmawia i przerywają. Marianne wraca do domu, gdzie Alan rzuca w nią butelką, a potem wpycha drzwi jej pokoju z taką siłą, że uderzają ją w twarz, prawdopodobnie łamiąc jej nos. Tymczasem Lorraine mówi synowi, że urodzenie go było najlepszą decyzją jej życia. Zakrwawiona Marianne dzwoni do Connella. Ten przyjeżdża, każe jej czekać w samochodzie i mówi Alanowi, że jeśli jeszcze raz ją dotknie, to go zabije. Potem zabiera Marianne i obiecuje, że nikt już jej tak nie skrzywdzi.

9. 9

   Nowy Jork

   Luty 2015. Marianne i Connell są razem, Connell nocuje w jej pokoju na kampusie. Marianne od lata nie ma kontaktu z matką, a Alan pisze tylko, że przynosi rodzinie wstyd. Święta spędziła u Lorraine, na jej zaproszenie, a Denise minęła je w supermarkecie bez słowa. W sylwestra w pubie Kelleher’s Connell pocałował Marianne o północy na oczach całej szkoły i powiedział: „Kocham cię”. Connell redaguje studenckie pismo literackie. Pewnego ranka dostaje maila: uczelnia w Nowym Jorku proponuje mu miejsce na studiach magisterskich z kreatywnego pisania. Złożył podanie za namową Sadie i nie powiedział o tym Marianne. Mówi, że bez niej nie pojedzie, i prosi, żeby powiedziała, że chce, żeby został. Marianne myśli o tym, ile dobrego sobie dali, i odpowiada, że powinien jechać, bo ona zawsze tu będzie. Na tej rozmowie powieść się kończy, a czy Connell wyjedzie i co będzie dalej, Rooney nie rozstrzyga.

Motywy i przesłanie

Klasa i pieniądze

Syn sprzątaczki i córka jej pracodawczyni; różnica wraca przy czynszu, stypendium i znajomych z Trinity.

Milczenie i nieporozumienia

Najważniejsze rozstania biorą się z tego, czego bohaterowie sobie nie powiedzieli.

Przemoc w rodzinie

Ojciec, brat i obojętna matka Marianne oraz to, jak przemoc odbija się na jej późniejszych związkach.

Zdrowie psychiczne

Depresja Connella, terapia i leki, a u Marianne przekonanie, że zasługuje na złe traktowanie.

Władza i uległość

Kto ma władzę nad kim, w łóżku i poza nim, i co z tą władzą robi.

Przynależność

Szkolna hierarchia w Carricklea, snobizm Trinity i poczucie, że nigdzie nie jest się u siebie.

Wpływ drugiego człowieka

Jak dwoje ludzi przez kilka lat zmienia sobie nawzajem życie.

To opracowanie jest streszczeniem książki „Normalni ludzie” (Sally Rooney) i jej głównych wydarzeń. Nie jest to recenzja, lecz opis fabuły i motywów powieści.