O czym jest „Zbuntowana”?

W skrócie

„Zbuntowana” Veroniki Roth to drugi tom dystopijnej trylogii „Niezgodna” i zaczyna się dokładnie tam, gdzie skończył się pierwszy: w nocnym pociągu jadącym za miasto. Szesnastoletnia Tris Prior, osiemnastoletni Tobias, jej brat Caleb, ojciec Tobiasa Marcus i ranny Peter uciekają po przerwaniu symulacji, która zmieniła Nieustraszonych w armię Erudytów. Tris wiezie w kieszeni twardy dysk z zapisem ataku, a w głowie żałobę po rodzicach i tajemnicę, której nie zdradziła nawet Tobiasowi: zastrzeliła swojego przyjaciela Willa. Jeanine Matthews nie zamierza odpuścić i wciąż poluje na Niezgodnych.

Miasto rozpada się na obozy. Serdeczni chcą zostać neutralni, Prawi szukają ugody, Nieustraszeni dzielą się na lojalnych i zdrajców z niebieskimi opaskami, a bezfrakcyjni okazują się zorganizowaną siłą z przywódczynią, której nikt się nie spodziewał. Tris musi wybrać, komu wierzyć: Tobiasowi, który coraz bliżej współpracuje z bezfrakcyjnymi, czy Marcusowi, który twierdzi, że Jeanine zaatakowała Altruistów, żeby przejąć pilnie strzeżoną informację.

To książka o poczuciu winy, o cenie prawdy i o tym, że nawet najbliżsi coś przed sobą ukrywają. Związek Tris i Tobiasa trzeszczy od niedopowiedzeń, przyjaźnie wystawia na próbę wojna, a za płotem otaczającym miasto czeka coś, o czym wiedzą tylko nieliczni.

⚠️Dalej są spoilery. Etapy fabuły zdradzają zakończenie. Jeśli nie chcesz go znać, zatrzymaj się na opisie powyżej.

Etapy fabuły

1. 1

   Schronienie u Serdecznych

   Tobias otwiera kodem bramę w płocie i grupa dociera do siedziby Serdecznych, gdzie przyjmuje ich Johanna Reyes, rzeczniczka frakcji z blizną biegnącą od brwi do ust. Serdeczni zbierają się w cieplarni wokół ogromnego drzewa i ogłaszają, że ich teren będzie schronem dla wszystkich frakcji, ale na czterech warunkach: bez broni, bez kłótni, bez rozmów o konflikcie i z obowiązkową pracą. Tris chowa pistolet pod materacem, a dysk za komodą. Ścina sobie włosy na wysokość brody, bo nie potrafi wyglądać tak samo jak przed śmiercią matki. Wieczorem podsłuchuje w sadzie Marcusa i Johannę: dawno temu Altruistom powierzono tajną informację, a Jeanine zaatakowała ich, żeby ją zdobyć. Tobias uważa, że ojciec przesadza, by poczuć się ważny. Kiedy Tris idzie za Marcusem do oczyszczalni wody, ten potwierdza tylko, że jej ojciec zginął, broniąc tej informacji, a potem drwi, że powstrzymanie symulacji było fartem. W nocy Tris budzi się z koszmaru o Willu i idzie do Tobiasa. Przy pocałunkach przerywa, bo nie chce szukać w nim ucieczki od bólu, a on szepcze jej, że ją kocha, kiedy już zasypia. Rano przyłapuje w swoim pokoju Petera z dyskiem w kieszeni i rzuca się na niego. Serdeczni zamykają ją w pokoju z napisem „Sala konfliktów” i wstrzykują jej serum pokoju w zbyt dużej dawce, więc przez kilka godzin chichocze i chce tylko całować Tobiasa. Johanna oznajmia, że naruszyła umowę i muszą odejść, a na pożegnanie radzi, żeby nie jedli chleba.

2. 2

   Obława i kryjówka bezfrakcyjnych

   Z jabłonki Tris dostrzega srebrne samochody Erudytów. Zanim przyjadą, rozbija lampą twardy dysk, choć to jedyny zapis twarzy jej rodziców. Uciekinierzy przebierają się za Serdecznych, dzieci Altruistów udają zabawę w berka, a Susan opowiada Tris wymyślony dowcip, żeby obie wyglądały na beztroskie. Johanna zapewnia przybyłych, że poszukiwani już wyjechali, ale zdrajczyni z Nieustraszonych odsłania tatuaż na szyi Tobiasa. W strzelaninie Tris zamiera, bo widzi przed sobą Willa, i to Caleb przejmuje jej pistolet. Tris przytomnieje na tyle, żeby odepchnąć mężczyznę w żółtej koszuli z linii strzału, i ratuje w ten sposób Petera. Przez pole kukurydzy i dziurę w ogrodzeniu wydostają się tylko Tris, Tobias, Caleb i Susan. Wskakują do pociągu pełnego uzbrojonych bezfrakcyjnych, wśród których jest Edward, wyrzucony z inicjacji nowicjusz z przepaską na oku. Dopiero nazwisko Eaton sprawia, że opuszczają broń. W magazynie czeka na nich Evelyn, matka Tobiasa, oficjalnie zmarła wiele lat temu. Tobias wie o niej od roku i nie potrafi jej wybaczyć, że zostawiła go z Marcusem. Evelyn prowadzi rejestr Niezgodnych, których wśród bezfrakcyjnych jest najwięcej, chce obalić Erudytów, zbudować społeczeństwo bez frakcji i zdobyć do tego Nieustraszonych przez syna. Tris dowiaduje się od niej, że jej ojciec urodził się wśród Erudytów i w dzieciństwie przyjaźnił się z Jeanine. Evelyn mówi jej też wprost: „Ty jesteś tylko tymczasowo.”

3. 3

   Serum prawdy w Hali Bezsercowej

   Caleb i Susan idą do schronu Altruistów, a Tris z Tobiasem do siedziby Prawych, gdzie ukryła się część lojalnych Nieustraszonych. W holu zostają aresztowani. Przywódca Prawości Jack Kang oskarża Tobiasa o zbrodnie przeciwko ludzkości, a Tris o współudział, bo nagranie z pokoju kontrolnego rozesłano po całym mieście i wynika z niego, że to Tobias prowadził symulację. Wieczorem oboje przechodzą publiczne przesłuchanie pod serum prawdy. Tobias ujawnia, że jest synem Evelyn i Marcusa Eatonów, że przeszedł do Nieustraszonych, żeby uciec przed ojcem, i że żałuje tego wyboru, bo chciał odejść z frakcji, a został dla Tris. Tris sama wstrzykuje sobie serum, opowiada o śmierci rodziców i zataja część faktów, ale na pytanie, czego najbardziej żałuje, mówi: „Zastrzeliłam Willa”. Sala odpowiada rytualnym „Dziękuję za szczerość”, a Christina, która była dziewczyną Willa, odchodzi bez słowa. W nocy Tris wchodzi na parapet wybitego okna na osiemnastym piętrze, wyrzuca krzesło i przez moment przechyla się nad przepaścią, myśląc o Alu, ale cofa się przez pamięć o rodzicach. Rano kłóci się z Tobiasem: on ma żal, że nie powiedziała mu wcześniej, ona wypomina mu ukrywanie matki i rozmów z bezfrakcyjnymi.

4. 4

   Igły i polowanie na Niezgodnych

   Lynn zabiera Tris do sypialni Nieustraszonych, gdzie poznaje jej młodszego brata Hectora i siostrę Shaunę, nieufną wobec Niezgodnych. Przed planowaną wyprawą do budynku Hancocka zdrajcy atakują Halę Bezsercową. Strzelają do wszystkich igłami z niebieską substancją, a potem rzucają pojemniki z gazem i niemal cały budynek zasypia. Przytomni zostają tylko Niezgodni, wśród nich Tris i Uriah. Tris zabiera kurtkę z opaską martwej zdrajczyni, szuka po piętrach innych Niezgodnych, nadeptując śpiącym na palce, i pomaga uciec dziewczynce z Prawości. Eric łapie ją i odprowadza pod windy, gdzie zdrajcy trzymają schwytanych. Ogłasza, że do Erudytów zabierze tylko dwoje, i strzela w głowę może jedenastoletniemu chłopcu z Prawości. Tris wbija mu w brzuch nóż ukryty w kieszeni, Uriah wyrywa komuś broń, a z odsieczą przybiegają lojalni Nieustraszeni, których wyprowadziła schodami przeciwpożarowymi Cara, starsza siostra Willa, uciekinierka z Erudycji. Eric przeżywa i trafia do celi. Tris wyrywa sobie igłę z ramienia i razem z Tobiasem dochodzi do wniosku, że Jeanine opracowała trwały transmiter: każdego zaszczepionego może teraz w dowolnej chwili wprowadzić w symulację. Tobias zarzuca Tris, że zachowuje się samobójczo, i mówi, że nie chce jej stracić. Na zebraniu Kang lekceważy jej ostrzeżenia, nazywa je domysłami małej dziewczynki i zapowiada rozmowy pokojowe z Jeanine.

5. 5

   Most, egzekucja i powrót do Jamy

   Marcus przychodzi do Prawych razem z Calebem. Nieustraszeni szydzą z Tobiasa, że jest tchórzem, więc ten publicznie bije ojca pasem w stołówce i rzuca mu pod nogi obrączkę ze słowami „Matka przekazuje pozdrowienia”. Tris rozumie, że Tobias zdobywa szacunek frakcji, by przyciągnąć ją do sojuszu z Evelyn. Nazajutrz o świcie Tris, Tobias, Lynn i Shauna ukrywają się pod mostem i podsłuchują spotkanie Kanga z wysłannikiem Erudytów. Zamiast Jeanine przychodzi Max, ale mówi jej słowami przez słuchawkę w uchu. Nazywa Prawość zbędną frakcją i żąda wydania Erica, Niezgodnych oraz listy osób bez implantów. Lynn strzela do Maksa, Tris biegnie w stronę szklanego budynku, z którego Jeanine kieruje rozmową, ale drogę zastępuje jej Peter z bronią, a za plecami krzyczy postrzelona Shauna. Tris wybiera przyjaciółki. Shauna przeżyje, ale może już nie chodzić. Tobias stawia sprawę jasno: „Jeśli jeszcze raz zrobisz coś takiego, koniec z nami”. Ponieważ wszyscy dawni przywódcy przeszli do zdrajców, Nieustraszeni wybierają nowych. Marlene zgłasza Tris, ale ona rezygnuje, i liderami zostają Tori, Harrison oraz Tobias. Eric zostaje osądzony w sali przesłuchań, prowokuje Tris i Tobiasa i prosi, żeby to Cztery go zastrzelił. Tobias spełnia prośbę. Kang zgadza się na żądania Erudytów, więc Nieustraszeni wychodzą od Prawych, nie oglądając się na jego groźby, wracają do swojej siedziby i zalewają kamery farbą w wielkiej bitwie na paintball.

6. 6

   Wiadomość dla Niezgodnych

   Tobias zabiera Tris na spotkanie z Evelyn i Edwardem w jadącym pociągu i zawiera przymierze: bezfrakcyjni pomogą zdobyć siedzibę Erudytów w zamian za równe miejsce w nowym rządzie i zniszczenie wszystkich danych Erudytów. Evelyn twierdzi, że to Marcus kazał Altruistom wygnać ją z frakcji. Tris jej nie ufa, Tobias zarzuca jej uprzedzenia i znów się kłócą. Tej nocy Christina budzi Tris: na gzymsie dachu stoją pod symulacją Marlene, Hector i ośmioletnia Kee. Marlene mówi cudzym, beznamiętnym głosem: „Mam wiadomość dla Niezgodnych”. Co dwa dni ktoś będzie ginął, dopóki któryś z Niezgodnych nie odda się Erudytom. Tris łapie Hectora i z pomocą Christiny wciąga go z powrotem, ale Marlene spada i ginie. Christina, która zobaczyła symulację z bliska, wybacza Tris śmierć Willa. Tris postanawia się poświęcić. Tobias błaga ją, żeby nie szła, i wymusza obietnicę. Tris obiecuje, a w nocy, gdy on śpi, mówi mu „Kocham cię”, wkłada jego koszulkę, prosi Christinę, żeby dowiedziała się od Marcusa, czego dotyczy tajna informacja, i sama zgłasza się w siedzibie Erudytów.

7. 7

   W laboratorium Jeanine

   Peter, teraz ochroniarz Jeanine, zamyka Tris w ciasnej celi z kamerami. Jeanine wie, że Tris ma wynik trzech frakcji, chce zbadać jej mózg, żeby stworzyć symulację działającą także na Niezgodnych, a na koniec zamierza ją stracić na metalowym stole. Skan pokazuje u Tris dużą korę przedczołową, małe dążenie do nagrody i wiele neuronów lustrzanych. Wkrótce Tris widzi na korytarzu zakrwawionego Tobiasa, który przyszedł sam. Jeanine wstrzykuje jej dawne, nierozcieńczone serum strachu. Tris widzi kruki i Tobiasa wbijającego sobie nóż, a prawdziwy Tobias, żeby to przerwać, obiecuje zaznaczyć na mapie schrony bezfrakcyjnych. Jeanine ujawnia też, kto jej pomagał: Caleb. To on zdradził, do jakich frakcji pasuje siostra, i podpowiedział, jak wpleść matkę w symulację. Tobias na chwilę wyrywa broń strażnikowi, odnajduje pokoje kontrolne i zdradza Tris plan ataku za dwa tygodnie, ale ona przyznaje, że nie chce już żyć. Kolejne symulacje zawodzą: Tris rozpoznaje fałszywego Tobiasa, bo ten chwyta ją za ranne ramię, a potem rzuca się na Jeanine z paznokciami. Egzekucję przyspieszono. Na stole, z elektrodą nad sercem, Tris czuje nagle, że chce żyć. Serum ją paraliżuje, aparatura pokazuje zatrzymanie serca, a Peter wywozi ją jak zwłoki, tylko że prosto do celi Tobiasa. Podmienił truciznę na środek paraliżujący, bo nie znosił być jej dłużny za ocalenie w siedzibie Serdecznych. Cała trójka ucieka przez spalarnię śmieci do sektora Altruistów, gdzie rządzą już bezfrakcyjni. W dawnym domu Marcusa Tobias opatruje jej stopy i mówi „Od tej chwili ja będę twoją rodziną”, a Tris odpowiada mu wreszcie: „Kocham cię, Tobias”.

8. 8

   Zdrada w dobrej wierze

   W sali spotkań Altruistów Marcus mówi Tris więcej: mieszkańcy miasta nie są stąd, zostali tu umieszczeni w określonym celu, Altruiści planowali ujawnić prawdę całemu miastu mniej więcej tydzień po dniu, w którym nastąpił atak, a matka Tris tamtej nocy próbowała uratować plik i porzuciła go, żeby ratować córkę. Evelyn i Tori ogłaszają przy ogniskach plan: za trzy dni bezfrakcyjni i Nieustraszeni uderzą na Erudytów i zniszczą wszystkie ich dane. Christina mówi, że to nie w porządku. Tris rozumie, że razem z danymi przepadnie plik, o który walczyli jej rodzice, więc okłamuje Tobiasa, że po pobycie u Erudytów nie jest gotowa walczyć, i zostaje w tyle. Razem z Christiną, przebrane za Serdeczne, jadą z Marcusem kradzionym pick-upem przez bramę do siedziby Serdecznych. Johanna przekonuje frakcję, by weszła do miasta jako bezbronni obrońcy pokoju, a gdy większość woli neutralność, sama odchodzi z frakcji, a za nią kilka osób. Uciekinierzy z Erudycji, wśród nich Cara, mały geniusz Elia i rozgadany Fernando, poprawiają plan: zamiast nagrywać plik na płytę, roześlą go siecią do komputerów wszystkich frakcji. Dostarczają też gadżety: dysk, od którego pękają szyby, i porażacz zamiast pistoletu.

9. 9

   Plik Jeanine

   W dniu ataku Fernando nazywa Tris Buntowniczką. Siedzibę Erudytów otaczają rzędy Prawych pod symulacją, którzy strzelają do wszystkiego, co się porusza. Grupa przerzuca drabinę z sąsiedniego budynku do okna na drugim piętrze, ale Fernando gubi okulary w połowie drogi i ginie od kul. W pokoju kontrolnym Cara rozsyła dane, a Caleb celuje do siostry i przekonuje, że prawda wszystko zniszczy. Tris wytrąca mu broń, Marcus ogłusza go kolbą, a z jego wcześniejszych słów Tris wnioskuje, że plik jest w prywatnym komputerze Jeanine, w laboratorium na najwyższym piętrze. Na schodach Edward strzela Christinie w nogę, więc dalej Tris idzie tylko z Marcusem. W laboratorium wpada w pułapkę: symulację z trucizną, w której musi pokonać własnego sobowtóra, a w końcu strzela do kogoś, kto przez chwilę ma twarz Willa. W ostatnim pokoju Tori mierzy do Jeanine. Tris próbuje ją powstrzymać, bo tylko Jeanine wie, gdzie jest plik, ale Tori zabija ją nożem i ogłasza Tris zdrajczynią. Tobias przychodzi rozgoryczony, że współpracowała z jego ojcem, a ona zarzuca mu, że jego miłość okazała się krucha. W holu, wśród jeńców, umiera postrzelona Lynn i wyznaje Uriahowi, że kochała Marlene. Evelyn ogłasza zniesienie frakcji: jej ludzie rozbroili Nieustraszonych i teraz to bezfrakcyjni mają całą broń. Wtedy Tobias wraca i mówi Tris „Miałaś rację”. Zmusił Caleba do współpracy i na wszystkich ekranach rusza nagranie. Kobieta o nazwisku Amanda Ritter mówi o świecie za płotem pełnym przemocy i wyjaśnia, że miasto odcięto celowo, by jego mieszkańcy odzyskali moralność. Kiedy pojawi się wielu Niezgodnych, czyli ludzi o elastycznych umysłach, trzeba będzie otworzyć bramy i pomóc tym na zewnątrz. Na koniec zdradza, że przyjmie nową tożsamość i będzie się nazywać Edith Prior. Po chwili ciszy hol wybucha krzykiem.

Motywy i przesłanie

Poczucie winy

Tris nie umie żyć z tym, że zastrzeliła Willa, i długo myli poświęcenie z pragnieniem śmierci.

Prawda i jej cena

Serum prawdy, tajne nagranie i pytanie, czy ludzie mają prawo wiedzieć, co jest za płotem.

Zaufanie w związku

Tris i Tobias kochają się, ale oboje coś przed sobą ukrywają.

Rodzina i zdrada

Brat po stronie Jeanine, matka Tobiasa, która wraca po latach, i ojciec, z którym trzeba współpracować.

Władza i rewolucja

Bezfrakcyjni, którzy obalają jeden reżim i od razu sięgają po całą broń.

Tożsamość ponad frakcjami

Niezgodność jako elastyczny umysł, którego nie da się zamknąć w jednej cnocie ani kontrolować.

Przyjaźń w czasie wojny

Christina, Uriah, Lynn i Marlene, wybaczanie i kolejne straty.

To opracowanie jest streszczeniem książki „Zbuntowana” (Veronica Roth) i jej głównych wydarzeń. Nie jest to recenzja, lecz opis fabuły i motywów powieści.