O czym jest „Lew, czarownica i stara szafa”?

W skrócie

„Lew, czarownica i stara szafa” C.S. Lewisa to pierwsza wydana część „Opowieści z Narnii”. Podczas wojny czworo rodzeństwa - Piotr, Zuzanna, Edmund i Łucja - zostaje wysłanych z Londynu na wieś, do ogromnego starego domu Profesora, żeby przeczekać naloty. W deszczowy dzień najmłodsza Łucja wchodzi do szafy pełnej futer i zamiast tylnej ściany znajduje zaśnieżony las, latarnię na słupie i fauna z parasolem.

Kraina nazywa się Narnia i rządzi nią Biała Czarownica, przez którą zawsze jest zima, a nigdy nie ma Bożego Narodzenia. Starsze rodzeństwo nie wierzy Łucji, a Edmund, który trafia do Narnii sam, daje się kupić Czarownicy za pudło zaczarowanego ptasiego mleczka i obietnicę korony. Kiedy przez szafę przechodzi cała czwórka, okazuje się, że stara przepowiednia o dwóch Synach Adama i dwóch Córkach Ewy mówi właśnie o nich, a po lesie niesie się wieść, że wraca Aslan, Wielki Lew.

⚠️Dalej są spoilery. Etapy fabuły zdradzają zakończenie. Jeśli nie chcesz go znać, zatrzymaj się na opisie powyżej.

Etapy fabuły

1. 1

   Szafa w pustym pokoju

   Podczas wojny Piotr, Zuzanna, Edmund i Łucja zostają wysłani z Londynu na wieś, do wielkiego starego domu Profesora, który mieszka z gospodynią, panią Macready. Pierwszego ranka leje, więc dzieci zwiedzają dom i trafiają do pustego pokoju, w którym stoi tylko szafa z lustrem w drzwiach. Najmłodsza Łucja zagląda do środka, przeciska się między futrami i zamiast tylnej ściany znajduje nocny las, śnieg i latarnię na słupie. Spotyka tam fauna Tumnusa z parasolem i paczkami, który zaprasza ją do swojej pieczary na jajka na miękko, sardynki na grzankach i ciasto z lukrem, a potem gra jej na flecie. Wreszcie wybucha płaczem i wyznaje, że służy Białej Czarownicy, przez którą w Narnii zawsze jest zima i nigdy nie ma Bożego Narodzenia, i że miał uśpić Łucję i wydać ją Czarownicy. Nie potrafi tego zrobić, odprowadza ją do Latarni i prosi tylko o jej chusteczkę. Łucja wraca do domu przekonana, że nie było jej całe godziny, a dla rodzeństwa minęła chwila. W szafie jest zwykła drewniana ściana i nikt jej nie wierzy.

2. 2

   Edmund i królowa

   Przez kolejne dni najbardziej dokucza Łucji Edmund. W deszczowe popołudnie, podczas zabawy w chowanego, Łucja chowa się w szafie, a Edmund wchodzi za nią, żeby z niej pokpić, i trafia do Narnii sam. Zatrzymują się przy nim sanie zaprzężone w dwa białe reny, a wysoka pani w koronie, o twarzy białej jak śnieg, przedstawia się jako królowa Narnii. Z kropli eliksiru wyczarowuje mu gorący napój i pudło ptasiego mleczka, a Edmund, objadając się słodyczami, zdradza jej, że ma brata i dwie siostry. Królowa obiecuje, że zrobi z niego księcia, a potem króla, jeśli przyprowadzi całą czwórkę do jej domu między dwoma wzgórzami, i każe mu nic nikomu nie mówić. Edmund spotyka potem Łucję i od niej dowiaduje się, że jego nowa znajoma to Biała Czarownica. Po powrocie, kiedy Łucja triumfalnie opowiada starszym, że Edmund też był w Narnii, on z pobłażliwą miną oświadcza, że tylko udawał.

3. 3

   Logika Profesora

   Piotr i Zuzanna boją się, że z Łucją dzieje się coś złego, i idą do Profesora. Ten zamiast ich uspokoić pyta, skąd wiedzą, że siostra nie mówi prawdy: są trzy możliwości, albo kłamie, albo zwariowała, albo mówi prawdę, a inny świat może mieć własny czas. Kilka dni później, uciekając przed panią Macready i grupą zwiedzających, cała czwórka chowa się w szafie i trafia do zaśnieżonego lasu. Piotr przeprasza Łucję, dzieci wkładają futra z szafy, a Edmund zdradza się, że zna drogę do Latarni. Pieczara Tumnusa jest zdemolowana, a na dywanie wisi nakaz: faun został aresztowany za zdradę Królowej i przyjaźnienie się z ludźmi, podpisany przez kapitana Tajnej Policji. Łucja nie chce wracać, skoro faun wpadł w tarapaty przez nią, więc dzieci idą za rudogardłym drozdem, który najwyraźniej chce je gdzieś zaprowadzić. Edmund szepcze Piotrowi, że nie wiadomo, po czyjej stronie jest ptak i jak wrócić do domu.

4. 4

   U państwa Bobrów

   W lesie czeka pan Bóbr. Jako znak rozpoznawczy pokazuje chusteczkę Łucji, którą Tumnus zdążył mu przekazać przed aresztowaniem, i szeptem przekazuje wieść, że Aslan jest w drodze. Na dźwięk tego imienia każde z dzieci czuje coś innego, a Edmund lęk. W domku na tamie pani Bobrowa podaje świeżo złowione pstrągi, kartofle z masłem i struclę z marmoladą. Pan Bóbr opowiada, że Tumnusa zabrano do domu Czarownicy, pełnego zamienionych w kamień posągów, że Aslan to Wielki Lew, syn Władcy-Zza-Morza, i że dzieci mają się z nim spotkać przy Kamiennym Stole. Wyjaśnia też, że Czarownica nie ma w sobie ludzkiej krwi, a stara przepowiednia mówi, że kiedy dwóch Synów Adama i dwie Córki Ewy zasiądą na czterech tronach w Ker-Paravelu, nastąpi koniec jej panowania i życia. Wtedy Łucja zauważa, że Edmunda nie ma. Pan Bóbr nie ma wątpliwości: chłopiec poszedł do Czarownicy, bo już ją spotkał i jadł jej jedzenie. Bobrowie i troje dzieci pakują prowiant i natychmiast uciekają.

5. 5

   Dom Czarownicy

   Edmund wymknął się bez płaszcza i brnie przez śnieżycę, pocieszając się, że jako król zbuduje w Narnii porządne drogi i utrzyma Piotra w posłuszeństwie. Przy świetle księżyca dociera do zamku między dwoma wzgórzami. Na dziedzińcu stoją dziesiątki posągów, a kamiennemu lwu, którego bierze za skamieniałego Aslana, Edmund domalowuje ołówkiem wąsiki i okulary. Wpuszcza go wilk Maugrim, szef Tajnej Policji. Przy drzwiach wielkiej sali stoi mały kamienny faun. Czarownica jest wściekła, że Edmund przyszedł sam, ale kiedy słyszy o Aslanie i Kamiennym Stole, każe szykować sanie bez dzwonków, a Maugrimowi biec do domu Bobrów i zabić każdego, kogo tam znajdzie. Zamiast ptasiego mleczka Edmund dostaje kawałek suchego chleba i blaszaną miseczkę wody.

6. 6

   Zima się kończy

   Bobrowie i dzieci idą nocą wąską ścieżką nad rzeką i przesypiają kilka godzin w tajnej kryjówce. Rano słyszą dzwonki sań, ale to Święty Mikołaj, którego zima dotąd nie wpuszczała do Narnii. Pani Bobrowa dostaje nową maszynę do szycia, pan Bóbr naprawioną tamę, Piotr miecz i tarczę z czerwonym lwem, Zuzanna łuk, który nie chybia, i róg, na którego głos zawsze przybywa pomoc, a Łucja buteleczkę z lekiem z soku Ognistego Kwiatu i sztylet; dziewczynki mają nie brać udziału w bitwie. Tymczasem Czarownica zatrzymuje się przy przyjęciu wiewiórek, satyrów, karła i lisa, którzy ucztują na prezentach od Mikołaja, i zamienia ich w kamień. Edmund błaga o litość, dostaje w twarz i po raz pierwszy w tej historii żal mu kogoś innego niż siebie. Potem zaczyna się odwilż, sanie grzęzną w błocie, a Edmund idzie dalej ze związanymi rękami, popędzany batem karła. Karzeł mówi to, czego Czarownica nie chce słyszeć: to nie odwilż, to wiosna i robota Aslana.

7. 7

   Kamienny Stół

   O zachodzie słońca dzieci i Bobrowie docierają do Kamiennego Stołu, gdzie pod żółtym namiotem czeka Aslan z driadami, najadami, centaurami i jednorożcem. Piotr przyznaje, że jego złość na brata pchnęła Edmunda w złą stronę, a Aslan pokazuje mu z daleka zamek Ker-Paravel, gdzie Piotr ma zostać Wielkim Królem. Nagle słychać róg Zuzanny: Maugrim zapędził ją na drzewo. Piotr zabija wilka mieczem, a Aslan pasuje go na rycerza jako Pogromcę Wilka i wysyła pościg za drugim wilkiem. W mrocznym wąwozie Czarownica przywiązuje Edmunda do drzewa i ostrzy nóż, ale w ostatniej chwili wpadają centaury, jednorożce i ptaki i odbijają chłopca. Czarownica z karłem ratują się, zamieniając się w głaz i pniak. Rano Aslan długo rozmawia z Edmundem, a ten przeprasza rodzeństwo. Wtedy zjawia się Czarownica i powołuje się na Wielkie Czary: każdy zdrajca należy do niej, a jeśli nie dostanie jego krwi, Narnia zginie w ogniu i wodzie. Aslan rozmawia z nią w cztery oczy, a potem ogłasza, że zrzekła się roszczeń do życia Edmunda.

8. 8

   Noc przy Kamiennym Stole

   Obóz przenosi się do Brodu Beruny. Aslan uczy Piotra, jak prowadzić bitwę, ale nie obiecuje, że będzie przy nim, i przez cały wieczór jest smutny. Zuzanna i Łucja nie mogą spać i idą za nim nocą przez las, trzymając dłonie w jego grzywie, aż Aslan każe im zostać w krzakach. Przy Kamiennym Stole czeka Czarownica z całą armią: ogrami, wilkami, wiedźmami i upiorami. Aslan nie stawia oporu. Związują go, ogrzy obcinają mu grzywę, wyśmiewają go jako wielkiego kota, nakładają kaganiec, biją i kładą na Stole. Czarownica mówi mu, że zabije go zamiast Edmunda, jak się umówili, a potem i tak zabije chłopca i przejmie Narnię na zawsze. Dziewczynki zakrywają oczy. Kiedy armia odchodzi, płaczą przy ciele do świtu i zdejmują Aslanowi kaganiec, a setki polnych myszy przegryzają sznury. O wschodzie słońca rozlega się trzask: Stół jest pęknięty na pół, a Aslan stoi za nimi żywy, z odrośniętą grzywą. Wyjaśnia, że Czarownica znała tylko czary z początków czasu, a starsze prawo mówi, że gdy dobrowolna ofiara, która nie popełniła zdrady, zginie w miejsce zdrajcy, Stół pęknie i sama Śmierć cofnie swój wyrok. Po szalonej zabawie na wzgórzu Aslan bierze siostry na grzbiet i pędzi przez Narnię do domu Czarownicy.

9. 9

   Posągi, bitwa i korony

   Aslan przeskakuje mury zamku i oddechem ożywia posągi: lwa, karłów, driady, centaury, olbrzyma Grzmotołupa, a Łucja odnajduje na piętrze pana Tumnusa. Olbrzym rozwala maczugą bramę i wieże, a potem przez pomyłkę podnosi Łucję zamiast jej chusteczki. Wojsko wyzwolonych rusza tropem na pole bitwy, gdzie Piotr walczy z Czarownicą, a Edmund, który przebił się przez trzech ogrów i rozbił jej różdżkę, leży ciężko ranny. Aslan rzuca się na Czarownicę, która ginie, a jej armia ucieka albo się poddaje. Łucja ratuje Edmunda i innych rannych kroplami z buteleczki, Aslan ożywia skamieniałych, a Edmund zostaje pasowany na rycerza; Zuzanna przekonuje Łucję, że brat nie powinien wiedzieć, jaką cenę zapłacił za niego Aslan. W Ker-Paravelu Aslan koronuje całą czwórkę, a podczas uczty po cichu odchodzi. Rodzeństwo rządzi długo i sprawiedliwie, dorasta i zyskuje przydomki: Piotr Wspaniały, Zuzanna Łagodna, Edmund Sprawiedliwy i Łucja Mężna. Wiele lat później, polując na Białego Jelenia, królowie i królowe trafiają na dziwną żelazną latarnię, przeciskają się między gałęziami, które zamieniają się w futra, i wypadają z szafy jako dzieci, tego samego dnia i o tej samej godzinie, w której do niej weszli. Profesor wierzy w ich opowieść i zapowiada, że kiedyś wrócą do Narnii, ale nie tą drogą.

Motywy i przesłanie

Zdrada i przebaczenie

Edmund sprzedaje rodzeństwo za słodycze i obietnicę korony, a potem dostaje drugą szansę.

Ofiara

Aslan oddaje życie za zdrajcę, a o świcie Kamienny Stół pęka na pół.

Rodzeństwo

Czworo dzieci, które się kłócą, nie wierzą sobie i w końcu stają razem do bitwy.

Prawda i logika

Łucja mówi prawdę, której nikt nie chce słuchać, a Profesor uczy starszych myślenia.

Zima i wiosna

Wieczna zima bez świąt topnieje w oczach, kiedy do Narnii wraca prawowity król.

Dorastanie

Z dzieci, które weszły do szafy, wyrastają królowie i królowe z przydomkami.

To opracowanie jest streszczeniem książki „Lew, czarownica i stara szafa” (C.S. Lewis) i jej głównych wydarzeń. Nie jest to recenzja, lecz opis fabuły i motywów powieści.