O czym jest „Siostrzeniec czarodzieja”?

W skrócie

„Siostrzeniec czarodzieja” C.S. Lewisa to szósta wydana część „Opowieści z Narnii” i zarazem prequel całej serii. Akcja dzieje się w Londynie dawno temu, w czasach, gdy na Baker Street wciąż mieszkał Sherlock Holmes. Digory Kirke musiał zamienić wieś i kucyka na dom ciotki Letycji i wuja Andrzeja, bo jego ojciec jest w Indiach, a matka ciężko choruje. Z sąsiadką Polą Plummer odkrywa tunel pod dachami szeregowych domów i przez pomyłkę trafia do zakazanego gabinetu wuja, który okazuje się domorosłym czarodziejem i właśnie szuka dzieci do swojego eksperymentu.

Żółte i zielone pierścienie przenoszą Digory'ego i Polę do Lasu Między Światami, z którego sadzawki prowadzą do różnych światów. W jednym z nich dzieci budzą okrutną królową Jadis, w innym patrzą, jak Lew swoją pieśnią powołuje do życia Narnię. Książka wyjaśnia, skąd w Narnii wzięła się zła Czarownica, skąd latarnia stojąca w środku lasu i skąd szafa w domu Profesora.

⚠️Dalej są spoilery. Etapy fabuły zdradzają zakończenie. Jeśli nie chcesz go znać, zatrzymaj się na opisie powyżej.

Etapy fabuły

1. 1

   Tunel pod dachami

   Lato jest deszczowe i zimne, więc Pola pokazuje Digory'emu swoją Jaskinię Przemytników: kryjówkę na strychu za zbiornikiem na wodę, skąd tunel po krokwiach biegnie pod dachami całego rzędu domów. Dzieci chcą dotrzeć do pustego domu za domem Digory'ego, ale źle liczą krokwie i przez małe drzwiczki wchodzą do zakazanego gabinetu wuja Andrzeja. Na tacce leżą błyszczące żółte i zielone obrączki, z których dobiega ciche buczenie. Wuj zamyka drzwi na klucz, cieszy się, że ma wreszcie dwoje dzieci do eksperymentu, i proponuje Poli żółtą obrączkę w prezencie. Gdy tylko dziewczynka jej dotyka, znika. Wuj wyjaśnia, że zrobił obrączki z pyłu ze szkatułki z Atlantydy, którą miał spalić po śmierci swojej matki chrzestnej, czarodziejki pani Lefay, i że żółte przenoszą do Innego Świata, a zielone powinny sprowadzić z powrotem. Pola zielonej nie dostała. Sam wuj boi się podróży, więc szantażuje siostrzeńca: jeśli chłopiec nie ruszy za nią z dwiema zielonymi obrączkami w prawej kieszeni, będzie musiał powiedzieć pani Plummer, że jej córka nigdy nie wróci. Digory nazywa wuja tchórzem i potworem, ale bierze obrączkę.

2. 2

   Las Między Światami i złoty dzwon

   Digory wynurza się z sadzawki w ciepłym, sennym lesie pełnym identycznych sadzawek, gdzie łatwo zapomnieć, kim się jest. Pod drzewem leży Pola, obok kręci się świnka morska wuja z żółtą obrączką na tasiemce, i dopiero ten widok przywraca dzieciom pamięć. Digory wpada na pomysł, że las przypomina ich tunel pod dachami: nie należy do żadnego świata, ale prowadzi do wszystkich. Pola zgadza się szukać przygód dopiero po próbie, więc wskakują do swojej sadzawki z zielonymi obrączkami i na okrzyk „Zamiana!” zakładają żółte, zanim pracownia wuja zdąży się wyostrzyć. Digory nacina scyzorykiem darń przy sadzawce prowadzącej do Londynu. Okazuje się, że wuj nie rozumiał pierścieni: żółte zawsze ciągną do Lasu, zielone wyprowadzają z niego do jakiegoś świata. Za drugą sadzawką leży martwy świat pod ogromnym czerwonym słońcem. W ruinach gigantycznego pałacu dzieci trafiają do sali pełnej nieruchomych postaci w koronach, których twarze są coraz okrutniejsze, aż do ostatniej, pięknej i srogiej kobiety. Pośrodku wisi złoty dzwon z młotkiem i wierszowanym napisem, który każe wybierać między uderzeniem a łamaniem sobie głowy do szaleństwa. Pola chce wracać, a kiedy po kłótni sięga do kieszeni po obrączkę, Digory łapie ją za przegub, wykręca jej rękę i uderza w dzwon. Dźwięk rośnie, aż wali się część sklepienia, a ostatnia z postaci wstaje z tronu.

3. 3

   Królowa Jadis

   Kobieta przedstawia się jako Jadis, ostatnia królowa Charnu. Prowadzi dzieci przez walący się pałac, jednym zaklęciem obraca w pył czarne wrota i z tarasu pokazuje im martwe miasto. Opowiada, że w wojnie z siostrą o tron, gdy padł ostatni z jej żołnierzy, wypowiedziała Żałosne Słowo, które zabiło w jej świecie wszystko, co żyło, oprócz niej samej, a potem zaczarowała się i przespała tysiąc lat. Na pytanie o zwykłych ludzi odpowiada, że byli jej ludźmi i istnieli po to, by spełniać jej wolę. Słysząc, że słońce w świecie dzieci jest młodsze i cieplejsze, postanawia go podbić i żąda, żeby ją tam zabrały, przekonana, że wuj Andrzej to wielki król i mag, który zakochał się w niej na odległość. Gdy w gniewie szarpie Polę za włosy i puszcza ich dłonie, dzieci sięgają po żółte obrączki, ale Jadis trzyma się Poli i ląduje razem z nimi w Lesie. Tam blednie, słabnie i błaga, żeby jej nie zostawiać. Kiedy wskakują do londyńskiej sadzawki, łapie Digory'ego za ucho i zjawia się z nimi w pracowni wuja.

4. 4

   Cesarzowa w Londynie

   W naszym świecie Jadis odzyskuje siły, a przy niej wuj Andrzej wygląda jak glista przy grzechotniku. Królowa uznaje go za marnego czarodzieja z ksiąg i robi z niego sługę: ma natychmiast załatwić rydwan, suknie, klejnoty i niewolników, bo nazajutrz zaczyna podbój świata. Wuj, przerażony, ale też oczarowany jej urodą, wkłada najlepszy surdut i cylinder, próbuje wyłudzić od siostry pięć funtów i odjeżdża z Jadis dorożką. Wcześniej królowa próbuje zamienić w pył ciotkę Letycję, która chce ją wyrzucić z domu, ale w naszym świecie jej zaklęcia nie działają, za to siła zostaje: rzuca ciotką przez pokój, na szczęście prosto na materac. Pola wraca tunelem do domu i dostaje karę za mokre buty, a Digory czatuje przy oknie, żeby dotknąć Czarownicy i zabrać ją z naszego świata żółtym pierścieniem. Wtedy słyszy, jak ciotka mówi o chorej mamie, że pomóc mogłyby jej tylko owoce z Kraju Młodości, i zaczyna wierzyć, że w którymś ze światów rośnie lekarstwo. Zaraz potem pod dom wpada w pełnym galopie dorożka z Jadis stojącą na dachu i rozbija się o latarnię, a za nią przyjeżdża okradziony jubiler, policjanci, chłopcy na rowerach i tłum gapiów.

5. 5

   Walka pod latarnią

   Tłum kpi z królowej i wiwatuje: „Niech żyje cesarzowa Colney Hatch!”, więc Jadis wyłamuje z latarni żelazny pręt i zaczyna nim powalać policjantów. Dorożkarz, właściciel konia, próbuje uspokoić swojego Truskawka, a Digory dwa razy łapie Czarownicę za nogę i dwa razy ląduje na ziemi. Na miejsce przybiega Pola, i gdy chłopiec za trzecim razem chwyta Jadis za piętę, oboje dotykają żółtych pierścieni. Do Lasu Między Światami trafia jednak cały łańcuszek: Czarownica na koniu, dorożkarz i trzymający się go wuj Andrzej. Spragniony koń wchodzi do najbliższej sadzawki, Pola woła o zielone pierścienie i wszyscy lądują w zupełnej ciemności, na zimnej, płaskiej ziemi świata, w którym jeszcze nic nie ma. Jadis mówi, że to Nic, wuj błaga o kropelkę czegoś mocnego, a dorożkarz uspokaja towarzystwo i zaczyna śpiewać hymn dziękczynny za dobre zbiory. Wuj szeptem namawia Digory'ego, żeby uciekli we dwóch, ale chłopiec odmawia zostawienia Poli, dorożkarza i konia. Wtedy w ciemności odzywa się inna pieśń.

6. 6

   Pieśń Lwa

   Na dźwięk jednego głębokiego głosu zapalają się gwiazdy, które śpiewają razem z nim, wschodzi młode słońce i ukazuje się Śpiewający: ogromny złoty Lew. Jego pieśń wyprowadza z ziemi trawę, drzewa i kwiaty. Jadis rzuca mu żelaznym prętem prosto między oczy, ale Lew nawet nie zwalnia, więc Czarownica ucieka w las. Z pręta, który wbił się w ziemię, wyrasta płonąca latarnia, a wuj Andrzej natychmiast liczy zyski: chce zakopywać tu stare żelastwo, żeby wyrastały z niego lokomotywy, i założyć uzdrowisko, tylko najpierw zastrzelić bestię. Gdy wspomina o kraju młodości, Digory postanawia prosić Lwa o lekarstwo dla mamy. Z pękających pagórków wychodzą zwierzęta, Lew wybiera spośród nich pary, tchnie w nie i woła: „Narnio, Narnio, Narnio, przebudź się!”. Zwierzęta zaczynają mówić, z drzew wychodzą driady, z rzeki najady, a stworzenia witają Lwa jako Aslana. Wśród wybranych jest Truskawek. Kawka, która w zupełnej ciszy wtrąca swoje „Nie ma obawy!”, zostaje pierwszym żartem Narnii. Aslan oznajmia swojej radzie, że do świata, który nie ma jeszcze pięciu godzin, wkroczyło już zło.

7. 7

   Koniak i Syn Adama

   Wuj Andrzej tak długo wmawiał sobie, że lew tylko ryczy, że teraz zamiast mowy słyszy wyłącznie warczenie i wycie. Kiedy zwierzęta zbiegają się, żeby go obejrzeć, mdleje ze strachu, a one biorą go za drzewo: sadzą nogami w ziemi i podlewają z trąby słonicy, a gdy odzyskuje przytomność, zamykają go w klatce z gałęzi i karmią ostem, orzechami i plastrem miodu z żywymi pszczołami. Nazywają go Koniakiem, bo to słowo powtarza najczęściej. Digory dojeżdża na grzbiecie Truskawka do Aslana i prosi o owoc dla mamy, ale Lew każe mu najpierw opowiedzieć, jak zła Czarownica dostała się do Narnii. Chłopiec przyznaje, że to on ją obudził i że wcale nie był zaczarowany, gdy wykręcał Poli rękę. Aslan wzywa z Londynu żonę dorożkarza, Helenę, oderwaną od prania, i ogłasza ją i jej męża pierwszymi królami Narnii. Na prośbę o lekarstwo w oczach Lwa pojawiają się łzy, ale zamiast obietnicy Digory dostaje zadanie: ma przynieść z ogrodu na wzgórzu za zachodnimi górami jabłko, z którego wyrośnie drzewo chroniące Narnię przed Czarownicą. Truskawek dostaje skrzydła i nowe imię, Pegaz, a królowa Helena wstawia się za Polą, żeby mogła lecieć razem z nimi.

8. 8

   Ogród na wzgórzu

   Na noc lądują w górskiej dolinie bez jedzenia. Pola ma w kieszeni dziewięć cukierków toffi, więc zjadają po cztery, a dziewiąty sadzą - nazajutrz rośnie tam drzewko z owocami w smaku toffi. Nocą Pola widzi wysoką postać przemykającą na zachód. Nad granatowym jeziorem stoi ogród otoczony murem z darni, a na złotych wrotach napis: „Weź mój owoc dla innych albo nie bierz wcale”. Digory wchodzi sam, zrywa srebrne jabłko i z trudem opiera się pokusie, by go skosztować, a z gałęzi przygląda mu się wielki ptak o szkarłatnym czubie. Przy drzewie stoi już Jadis, która przeskoczyła mur i zjadła jabłko. Kusi chłopca, żeby zjadł swoje i żył wiecznie, a gdy to nie działa, żeby wrócił pierścieniem prosto do chorej matki, nie mówił nikomu, skąd ma owoc, i zostawił Polę w Narnii. Ta ostatnia rada otwiera mu oczy: Pola może wrócić sama, a Czarownica tego nie wie i namawia go do podłości. Digory odmawia i odlatuje z Polą na Pegazie, choć przez całą drogę nie jest pewien, czy dobrze zrobił.

9. 9

   Drzewo i jabłko dla mamy

   Digory oddaje jabłko Aslanowi i rzuca je w miękki muł nad rzeką. Z monet, które wysypały się wujowi z kieszeni, gdy zwierzęta sadziły go do góry nogami, wyrosły złote i srebrne drzewko, a karły kują z nich korony dla króla Franka i królowej Heleny. Podczas koronacji obok wyrasta wielka jabłoń o srebrnych owocach, której zapach przez setki lat ma odstraszać Czarownicę, która uciekła na północ. Aslan tłumaczy, że Jadis dostała to, czego chciała, siłę i nieśmiertelność, ale ze złym sercem to wieczna niedola, a jabłko skradzione dla mamy uleczyłoby ją, lecz nie dałoby szczęścia ani jej, ani Digory'emu. Potem sam każe chłopcu zerwać owoc dla matki. Uśpionego wuja i dzieci przenosi do Lasu, gdzie w miejscu sadzawki do Charnu jest suche zagłębienie, bo tamten świat przestał istnieć, ostrzega ich przed tyranami i własnym Żałosnym Słowem ludzi i każe zakopać pierścienie. W Londynie nie minęła ani chwila. Mama Digory'ego zjada jabłko, zasypia spokojnym snem i z tygodnia na tydzień wraca do zdrowia, a ojciec dziedziczy majątek i wraca z Indii do wielkiego domu na wsi, dokąd rodzina zabiera też wuja Andrzeja, który do magii już nie wraca. Z ogryzka zakopanego w ogrodzie, wokół którego dzieci zakopały pierścienie, wyrasta jabłoń. Gdy po latach zwala ją burza, dorosły profesor Digory Kirke każe zrobić z jej drewna szafę. A latarnia z pręta wciąż świeci w narnijskim lesie, w miejscu nazwanym Latarnianym Pustkowiem.

Motywy i przesłanie

Pokusa i dane słowo

Digory trzyma w kieszeni jabłko, które mogłoby uleczyć jego mamę, i musi wybrać między nim a obietnicą złożoną Lwu.

Ciekawość i jej cena

Jedno uderzenie w złoty dzwon budzi Jadis, a zło trafia do Narnii w dniu jej narodzin.

Władza bez sumienia

Wuj Andrzej i Jadis tymi samymi słowami tłumaczą, że zwykłe zasady ich nie dotyczą.

Stworzenie świata

Lew pieśnią zapala gwiazdy, wyprowadza z ziemi drzewa i zwierzęta i każe Narnii się przebudzić.

Choroba i nadzieja

Chłopiec, który boi się, że straci matkę, i lekarstwo, którego nie wolno ukraść.

Przyjaźń

Pola i Digory kłócą się, przepraszają i nie zostawiają siebie nawzajem w żadnym ze światów.

Początki

Skąd wzięły się latarnia w lesie, Czarownica w Narnii i szafa w domu Profesora.

To opracowanie jest streszczeniem książki „Siostrzeniec czarodzieja” (C.S. Lewis) i jej głównych wydarzeń. Nie jest to recenzja, lecz opis fabuły i motywów powieści.