O czym jest „Harry Potter i więzień Azkabanu”?

W skrócie

„Harry Potter i więzień Azkabanu” to trzeci tom cyklu J.K. Rowling. Harry kończy trzynaście lat, a lato przy Privet Drive psuje mu wizyta ciotki Marge, siostry wuja Vernona, która przy kolacji obraża jego zmarłych rodziców. Harry traci panowanie nad sobą, nadmuchuje ciotkę jak balon i ucieka z domu z kufrem, przekonany, że za czarowanie poza szkołą wyrzucą go z Hogwartu.

Zamiast kary czeka go dziwna łaskawość ministra magii i wiadomość, o której mówi cały czarodziejski świat: z Azkabanu, więzienia pilnowanego przez dementorów, jako pierwszy w historii uciekł Syriusz Black, zwolennik Voldemorta, który dwanaście lat temu zabił jednym zaklęciem trzynaście osób. Podobno szuka właśnie Harry’ego. Dementorzy stają na straży wokół szkoły, a na Harry’ego działają tak, jak na nikogo innego.

Trzeci rok przynosi też nowe przedmioty i nowych nauczycieli: profesor Trelawney, która w herbacianych fusach widzi dla Harry’ego omen śmierci, Hagrida uczącego opieki nad magicznymi stworzeniami i zmęczonego profesora Lupina w połatanej szacie, po którym uczniowie szybko poznają, że wreszcie trafił im się nauczyciel obrony przed czarną magią znający się na rzeczy. W tle wciąż przewija się wielki czarny pies, którego Harry widzi tam, gdzie zaraz potem zdarza się coś złego.

⚠️Dalej są spoilery. Etapy fabuły zdradzają zakończenie. Jeśli nie chcesz go znać, zatrzymaj się na opisie powyżej.

Etapy fabuły

1. 1

   Ciotka Marge

   W noc swoich trzynastych urodzin Harry pisze pod kocem, przy latarce, wypracowanie o paleniu czarownic w XIV wieku, bo Dursleyowie zamknęli jego podręczniki w komórce pod schodami. Sowy przynoszą mu prezenty i kartki: od Rona, który z rodziną spędza miesiąc w Egipcie za wygraną w loterii „Proroka Codziennego”, kieszonkowy fałszoskop wykrywający podstępy, od Hermiony podręczny zestaw miotlarski, a od Hagrida Potworną księgę potworów, która gryzie i pełza po podłodze. Z Hogwartu przychodzi formularz: trzecioklasiści mogą w określone weekendy odwiedzać Hogsmeade, wioskę zamieszkaną wyłącznie przez czarodziejów, jeśli opiekun podpisze zgodę. Wuj Vernon obiecuje podpis pod warunkiem, że Harry przetrwa tydzień wizyty ciotki Marge, jego siostry i hodowczyni buldogów, i będzie udawał wychowanka Ośrodka Wychowawczego Świętego Brutusa dla Młodocianych Recydywistów. Ciotka pochwala lanie, porównuje Harry’ego do słabowitego szczeniaka, a kiedy zaczyna mówić o jego matce, pęka jej w dłoni kieliszek. Ostatniego wieczoru, po winie i brandy, nazywa Jamesa Pottera bezrobotnym darmozjadem i twierdzi, że rodzice Harry’ego zginęli w wypadku samochodowym po pijanemu. Ciotka Marge zaczyna puchnąć jak balon i unosi się pod sufit, jej buldog Majcher gryzie wuja Vernona w nogę, a Harry wyciąga kufer z komórki, celuje różdżką w wuja i wychodzi z domu w ciemną ulicę.

2. 2

   Błędny Rycerz i Dziurawy Kocioł

   Przy Magnoliowym Łuku Harry czuje, że ktoś go obserwuje, i w świetle różdżki widzi między płotem a garażem coś wielkiego i czarnego, o płonących ślepiach. Przewraca się, a wyciągnięta ręka z różdżką przywołuje Błędnego Rycerza, czerwony trzypiętrowy autobus dla zagubionych czarodziejów, w którym zamiast foteli stoją mosiężne łóżka. Harry przedstawia się konduktorowi Stanowi Shunpike’owi jako Neville Longbottom i z gazety dowiaduje się o Syriuszu Blacku: zwolennik Voldemorta, który dwanaście lat temu zabił jednym zaklęciem trzynaście osób na ulicy pełnej mugoli, jako pierwszy w historii uciekł z Azkabanu. W Londynie na Harry’ego czeka sam minister magii Korneliusz Knot. Zamiast kary oznajmia, że ciotkę nakłuto, a jej pamięć zmodyfikowano, wynajmuje Harry’emu pokój numer jedenaście w Dziurawym Kotle i każe mu nie opuszczać ulicy Pokątnej, ale odmawia podpisania zgody na Hogsmeade. Przez dwa tygodnie Harry odrabia lekcje przy lodach Floriana Fortescue, chodzi oglądać Błyskawicę, najszybszą miotłę na świecie, i w księgarni zamiera na widok książki „Omen śmierci” z czarnym psem na okładce. Ostatniego dnia wakacji spotyka Rona i Hermionę. Ron martwi się o swojego szczura Parszywka, który po Egipcie marnieje, a Hermiona kupuje w Magicznej Menażerii wielkiego rudego kota Krzywołapa, który na powitanie skacze Ronowi na głowę i rzuca się na szczura. Wieczorem Harry podsłuchuje państwa Weasleyów: Black uciekł, żeby zabić Harry’ego, strażnicy słyszeli, jak powtarza przez sen „On jest w Hogwarcie”, a dementorzy z Azkabanu obstawią wejścia do szkoły. Na peronie pan Weasley prosi Harry’ego o obietnicę, że nie będzie szukał Blacka, cokolwiek usłyszy.

3. 3

   Dementor w pociągu, ponurak w filiżance

   W ekspresie do Hogwartu trójka trafia do przedziału, w którym śpi nowy nauczyciel, profesor Lupin, w wyświechtanej, połatanej szacie. Po drodze pociąg staje, gasną światła i do przedziału zagląda dementor, zakapturzony strażnik Azkabanu z ręką jak u topielca. Harry mdleje i słyszy rozpaczliwy krzyk kobiety, a Lupin przepędza dementora czymś srebrnym z różdżki i częstuje wszystkich czekoladą. Na uczcie Dumbledore ogłasza, że dementorzy pilnują wszystkich wejść na teren szkoły, przedstawia Lupina jako nauczyciela obrony przed czarną magią, a Hagrida jako następcę profesora Kettleburna na lekcjach opieki nad magicznymi stworzeniami. Malfoy od pierwszego śniadania udaje omdlenia, a Hermiona ma w planie trzy lekcje o dziewiątej i nie chce tłumaczyć, jak zamierza na nie chodzić. Na wróżbiarstwie w Wieży Północnej profesor Trelawney przepowiada Lavender, że to, czego się boi, zdarzy się szesnastego października, zapowiada, że ktoś z klasy odejdzie około Wielkanocy, a w fusach z filiżanki Harry’ego wyczytuje ponuraka, widmowego psa zwiastującego śmierć. Profesor McGonagall uspokaja klasę, że Trelawney co roku przepowiada komuś śmierć i jak dotąd nikt nie umarł, ale Ron blednie, kiedy Harry wspomina czarnego psa przy Magnoliowym Łuku. Na pierwszej lekcji Hagrida klasa poznaje hipogryfy, pół konie, pół orły, którym trzeba się ukłonić. Harry kłania się Hardodziobowi i oblatuje na nim padok, ale Malfoy nazywa hipogryfa brzydkim bydlęciem i dostaje szponami w ramię. Wieczorem trójka zastaje Hagrida nad wielkim cynowym dzbanem, przekonanego, że po jednym dniu straci posadę.

4. 4

   Bogin, pocięty portret i burza

   Na pierwszej lekcji Lupina klasa ćwiczy w pokoju nauczycielskim zaklęcie Riddikulus na boginie, upiorze, który przybiera postać tego, czego człowiek boi się najbardziej. Bogin Neville’a staje się profesorem Snape’em, a po zaklęciu Snape paraduje w sukni, w kapeluszu z wypchanym sępem i z czerwoną torebką babci Neville’a. Zanim przyjdzie kolej na Harry’ego, Lupin sam staje przed boginem, a później wyjaśnia, że obawiał się bogina w postaci Voldemorta. Harry przyznaje, że pomyślał o dementorze, i słyszy, że najbardziej boi się samego strachu. Snape przynosi Lupinowi dymiący eliksir, co Harry’emu bardzo się nie podoba. Profesor McGonagall nie pozwala mu iść do Hogsmeade bez podpisu opiekuna, a Krzywołap coraz zacieklej poluje na Parszywka, co kłóci Rona z Hermioną. W Noc Duchów okazuje się, że ktoś pociął ostrym narzędziem portret Grubej Damy, która strzeże wejścia do wieży Gryffindoru i nie wpuściła intruza bez hasła, a Irytek oznajmia, że był to Syriusz Black. Cała szkoła śpi w Wielkiej Sali w purpurowych śpiworach, Snape sugeruje Dumbledore’owi, że Blackowi pomógł ktoś z zamku, a wejścia do wieży pilnuje teraz zwariowany rycerz z obrazu, Sir Cadogan. Kiedy Lupin choruje, zastępujący go Snape zaczyna z klasą temat wilkołaków i zadaje wypracowanie o tym, jak je rozpoznawać i uśmiercać. Pierwszy mecz quidditcha Gryfoni grają w burzy z Puchonami, bo Ślizgoni wymigali się kontuzją Malfoya. Hermiona rzuca na okulary Harry’ego zaklęcie odpychające wodę, ale Harry dostrzega na najwyższym rzędzie trybun wielkiego czarnego psa, a potem na boisku co najmniej stu dementorów. Słyszy w głowie kobietę, która błaga, żeby nie zabijano Harry’ego, i spada z miotły z wysokości około pięćdziesięciu stóp. Dumbledore spowalnia jego upadek, Cedrik Diggory łapie znicza, a Nimbus Dwa Tysiące, porwany przez wiatr, rozbija się o wierzbę bijącą.

5. 5

   Mapa Huncwotów i rozmowa w Trzech Miotłach

   Lupin tłumaczy Harry’emu, że dementorzy działają na niego silniej, bo przeżył okropieństwa, których inni nie przeżyli, a Harry wyznaje, że słyszy przy nich, jak Voldemort zabija jego mamę. Lupin obiecuje nauczyć go obrony po feriach. Przed ostatnią przedświąteczną wycieczką do Hogsmeade Fred i George dają Harry’emu Mapę Huncwotów, podpisaną przez Lunatyka, Glizdogona, Łapę i Rogacza, na której widać cały zamek, każdą osobę w nim i tajne przejścia do wioski. Jedno z nich zaczyna się w garbie posągu jednookiej czarownicy i prowadzi do piwnicy cukierni Miodowe Królestwo. W gospodzie Pod Trzema Miotłami Ron i Hermiona chowają Harry’ego pod stół, a Hermiona przesuwa przed nim choinkę, kiedy wchodzą Knot, McGonagall, Flitwick i Hagrid. Z ich rozmowy z madame Rosmertą Harry dowiaduje się, że Black był najlepszym przyjacielem jego ojca i jego ojcem chrzestnym. Potterowie ukryli się dzięki Zaklęciu Fideliusa, a Black jako ich Strażnik Tajemnicy miał tydzień później wydać ich Voldemortowi. Hagrid opowiada, że tamtej nocy Black chciał zabrać małego Harry’ego i oddał mu swój latający motocykl, a Knot, że przyjaciel Potterów Peter Pettigrew osaczył Blacka na ulicy i zginął razem z tuzinem mugoli, a pośmiertnie dostał Order Merlina pierwszej klasy. Harry wraca do zamku pełen nienawiści i ogląda Blacka na ślubnym zdjęciu rodziców, a Ron mówi mu, że z Pettigrew znaleziono tylko palec. Hagrid dostaje pismo: na skargę Lucjusza Malfoya sprawą Hardodzioba zajmie się Komisja Likwidacji Niebezpiecznych Stworzeń. W Boże Narodzenie Harry dostaje bez żadnej kartki Błyskawicę, ale Hermiona idzie do McGonagall z podejrzeniem, że przysłał ją Black, i miotła zostaje zabrana do sprawdzenia.

6. 6

   Patronus, Parszywek i nóż

   Po feriach Lupin uczy Harry’ego Zaklęcia Patronusa, a zamiast prawdziwego dementora używa bogina znalezionego w kartotece Filcha. Przy kolejnych próbach Harry słyszy już nie tylko matkę, ale też ojca, który każe jej uciekać z dzieckiem, a Lupin przyznaje, że przyjaźnił się z Jamesem w szkole. Po kilkunastu lekcjach Harry wyczarowuje tylko srebrzystą mgiełkę. Lupin opowiada mu o Pocałunku Dementora, który wysysa duszę, i mówi, że ministerstwo zezwoliło dementorom zrobić to Blackowi. W lutym McGonagall oddaje Błyskawicę, ale tego samego wieczoru Parszywek znika, a na prześcieradle Rona zostają plamy krwi i rude kocie włosy. Ron przestaje odzywać się do Hermiony, a Harry staje po jego stronie. W meczu z Krukonami Harry ściga się o znicza z Cho Chang, a kiedy w dole pojawiają się zakapturzone postacie, wyczarowuje coś wielkiego i srebrnego i łapie znicza. Postacie to Malfoy, Crabbe, Goyle i kapitan Ślizgonów Marcus Flint przebrani za dementorów. W nocy po zabawie Ron budzi się z krzykiem: nad jego łóżkiem stał Syriusz Black z nożem i rozciął zasłony. Okazuje się, że Sir Cadogan wpuścił go do wieży, bo przybysz miał listę haseł na cały tydzień, którą zapisał sobie i zgubił Neville. Neville dostaje od babci wyjca, Sir Cadogan traci posadę, a Gruba Dama wraca do portretu pod ochroną gburowatych trolli.

7. 7

   Głowa nad Wrzeszczącą Chatą, puchar i wyrok

   Na kolejną wycieczkę do Hogsmeade Harry wymyka się pod peleryną-niewidką. Przy Wrzeszczącej Chacie, najbardziej nawiedzanym domu w Wielkiej Brytanii, Malfoy drwi z Rona i z Hagrida, więc niewidzialny Harry obrzuca go błotem, aż Crabbe nadeptuje na skraj peleryny i Malfoy widzi w powietrzu samą głowę Harry’ego. Harry wraca tunelem, zostawia w nim pelerynę i wpada na Snape’a. Snape mówi mu, że James Potter z przyjaciółmi omal nie zabił go okrutnym żartem, a ratując go, ratował własną skórę. Potem zabiera Harry’emu mapę, która wypisuje mu obelgi od Lunatyka, Rogacza, Łapy i Glizdogona, i wzywa przez kominek Lupina. Lupin twierdzi, że to zabawka ze sklepu Żonka, Ron wbiega zdyszany i to potwierdza, a potem Lupin zatrzymuje mapę i mówi Harry’emu, że jego rodzice oddali za niego życie, a on przehandlował ich ofiarę na torbę magicznych zabawek. Hagrid przegrywa przed komisją i Hardodziob zostaje skazany na śmierć. Ron i Hermiona się godzą, Hermiona wymierza Malfoyowi policzek, a niedługo potem wychodzi z lekcji wróżbiarstwa, kiedy Trelawney znów widzi w kuli ponuraka i nazywa jej umysł beznadziejnie doczesnym. Lavender uznaje to za spełnioną przepowiednię o odejściu kogoś około Wielkanocy. W finale ze Ślizgonami Gryfoni muszą wygrać różnicą ponad pięćdziesięciu punktów, a Malfoy łapie Błyskawicę za ogon. Harry chwyta znicza przy prowadzeniu osiemdziesiąt do dwudziestu i Gryffindor zdobywa Puchar Quidditcha. Na egzaminie z obrony przed czarną magią bogin Hermiony przybiera postać profesor McGonagall, która oznajmia, że Hermiona wszystko oblała. Na egzaminie z wróżbiarstwa Trelawney mówi nagle obcym, chrapliwym głosem, że sługa Czarnego Pana, uwięziony od dwunastu lat, jeszcze tej nocy wyruszy, by połączyć się ze swoim panem, a po chwili niczego nie pamięta. Apelacja Hagrida przepada, egzekucja ma się odbyć o zachodzie słońca. Hermiona wyjmuje pelerynę z tunelu, trójka idzie pod nią do Hagrida i znajduje w dzbanku na mleko żywego Parszywka, a wracając do zamku słyszy zza chaty świst i uderzenie topora.

8. 8

   Wrzeszcząca Chata

   Parszywek gryzie Rona i ucieka przed Krzywołapem, Ron rzuca się za nim, a z ciemności wyskakuje olbrzymi czarny pies, przewraca Harry’ego i wlecze Rona do jamy pod wierzbą bijącą. Ron łamie nogę o korzeń. Krzywołap naciska narośl na pniu, drzewo nieruchomieje, a tunel prowadzi Harry’ego i Hermionę do Wrzeszczącej Chaty. Ron ostrzega, że pies jest animagiem, i do pokoju wchodzi Syriusz Black. Rozbraja ich różdżką Rona, Harry rzuca się na niego z pięściami, a potem staje nad nim z różdżką wymierzoną w serce, ale Krzywołap kładzie się Blackowi na piersi. Wpada Lupin, rozbraja Harry’ego, pyta Blacka, gdzie jest ten, kogo szukali, i ściska go jak brata. Hermiona wykrzykuje, że Lupin jest wilkołakiem, czego domyśliła się z wypracowania dla Snape’a i z tabel księżycowych, a Lupin to przyznaje. Wyjaśnia, że na Mapie Huncwotów zobaczył, jak pod wierzbę trafia z nimi Peter Pettigrew, i że Parszywek jest animagiem, który od dwunastu lat udaje szczura. Opowiada, że jako mały chłopiec został ugryziony przez wilkołaka, że Wrzeszczącą Chatę i wierzbę bijącą przygotowano dla niego na czas przemian, a James, Syriusz i Peter nielegalnie zostali animagami, żeby mu towarzyszyć. Tak powstali Lunatyk, Łapa, Glizdogon i Rogacz, autorzy mapy. Opowieść przerywa Snape, który zdejmuje pelerynę-niewidkę, związuje Lupina i chce oddać obu dementorom, więc Harry, Ron i Hermiona jednocześnie go rozbrajają i ogłuszają. Black pokazuje zdjęcie Weasleyów z gazety z Parszywkiem na ramieniu Rona i brakujący pazur u przedniej łapy szczura: Pettigrew odciął sobie palec, zabił wszystkich wokół zaklęciem rzuconym zza pleców i uciekł do ścieku jako szczur. To Syriusz namówił Potterów, by Strażnikiem Tajemnicy zrobili Petera, i to Peter ich wydał, a Krzywołap od miesięcy pomagał Blackowi i ukradł listę haseł Neville’a. Lupin i Black zmuszają szczura do przemiany, Pettigrew płaszczy się i błaga, a kiedy chcą go zabić, Harry zasłania go własnym ciałem: zdrajca ma trafić do Azkabanu, bo ojciec Harry’ego nie chciałby, żeby jego przyjaciele zostali mordercami. Black opowiada jeszcze, że w Azkabanie nie oszalał, bo wiedział, że jest niewinny, i że uciekł jako chudy pies przez kraty celi.

9. 9

   Trzy obroty klepsydry

   W drodze tunelem Syriusz proponuje Harry’emu, żeby zamieszkał z nim, kiedy zostanie oczyszczony z zarzutów, a Harry się zgadza. Na błoniach zza chmur wychodzi księżyc w pełni i Lupin, który tego dnia nie wypił eliksiru, zamienia się w wilkołaka. Syriusz jako pies odciąga go od dzieci, a Pettigrew chwyta upuszczoną różdżkę, ogłusza Rona i Krzywołapa, zamienia się w szczura i ucieka. Nad jeziorem setka dementorów otacza rannego Syriusza, Harry’ego i Hermionę, patronus Harry’ego gaśnie, jeden z dementorów zsuwa kaptur, a wtedy przez jezioro przegalopowuje srebrne zwierzę i przepędza ich, a Harry na drugim brzegu widzi kogoś podobnego do ojca. Budzi się w skrzydle szpitalnym: Snape przekonuje Knota, że Black omamił uczniów, i liczy na Order Merlina, a Black czeka zamknięty w gabinecie Flitwicka na pocałunek dementora. Dumbledore wierzy Harry’emu i Hermionie, ale nie ma dowodów, więc mówi tylko, że potrzeba więcej czasu, podaje numer okna, zamyka ich na klucz za pięć dwunasta i radzi pannie Granger trzy obroty. Hermiona wyjmuje zmieniacz czasu, który dostała od McGonagall na początku roku, żeby chodzić na lekcje odbywające się o tej samej porze, i cofa ich o trzy godziny. Uwalniają Hardodzioba, gdy tylko komisja zobaczy go przywiązanego, a usłyszany wcześniej cios topora okazuje się wściekłym uderzeniem kata w płot. Z ukrycia obserwują samych siebie, a nad jeziorem Harry na próżno czeka na tajemniczego wybawcę i rozumie, że widział samego siebie. Wyczarowuje pełnego patronusa, srebrnego jelenia, w którym rozpoznaje Rogacza. Potem przylatują na Hardodziobie pod trzynaste okno na prawo od Wieży Zachodniej, Hermiona otwiera je zaklęciem, a Syriusz odlatuje na hipogryfie. Wracają do skrzydła szpitalnego w ostatniej minucie, Snape wpada w szał, a Knot odsyła dementorów do Azkabanu. Następnego dnia Snape przy śniadaniu wygaduje Ślizgonom, że Lupin jest wilkołakiem, więc Lupin rezygnuje z posady i oddaje Harry’emu mapę i pelerynę. Dumbledore mówi, że przepowiednia Trelawney była chyba prawdziwa, że Pettigrew ma teraz wobec Harry’ego dług życia i że James żyje w synu, czego dowodem jest jeleń. Hermiona rezygnuje z mugoloznawstwa i oddaje zmieniacz czasu, Ron zaprasza Harry’ego na mistrzostwa świata w quidditchu, a w pociągu maleńka sówka przynosi list od Syriusza: to on kupił Błyskawicę ze swojej skrytki numer 711, dołącza podpisaną zgodę na wyjścia do Hogsmeade, a sówkę oddaje Ronowi w zamian za szczura. Na peronie Harry z satysfakcją mówi wujowi Vernonowi, że ma ojca chrzestnego, który został skazany za morderstwo i uciekł z więzienia.

Motywy i przesłanie

Zagadka

Zbiegły morderca, czarny pies, rudy kot i szczur Rona, które w finale układają się w zupełnie inną historię.

Strach

Dementorzy wysysają radość i zostawiają człowieka z najgorszymi wspomnieniami.

Rodzina i strata

Harry słyszy ostatnie chwile rodziców i zyskuje ojca chrzestnego, z którym nie może zamieszkać.

Przyjaźń i zdrada

Czterech szkolnych przyjaciół, z których jeden wydał pozostałych.

Uprzedzenia

Nauczyciel, który musi odejść przez swoją chorobę, i hipogryf skazany na żądanie wpływowego ojca.

Czas

Zmieniacz czasu, który tłumaczy plan lekcji Hermiony i ratuje dwa życia.

Litość

Harry oszczędza zdrajcę, choć ma do zemsty więcej powodów niż ktokolwiek.

To opracowanie jest streszczeniem książki „Harry Potter i więzień Azkabanu” (J.K. Rowling) i jej głównych wydarzeń. Nie jest to recenzja, lecz opis fabuły i motywów powieści.