O czym jest „Felix, Net i Nika oraz Nadprogramowe Historie”?

W skrócie

„Felix, Net i Nika oraz Nadprogramowe Historie” Rafała Kosika to jedenasty tom serii o trójce przyjaciół z warszawskiego gimnazjum i zbiór ośmiu opowiadań, które autor pisał w latach 2005-2013, w przerwach między powieściami. Każde to osobna przygoda: w szkole znika kreda, na Kaszubach osada odcięta bagnami zalewa jedyną drogę, autobusowa drzemka zamienia się w podróż przez cudze sny, a wycieczka do Muzeum Gazownictwa kończy się wybuchem.

Dalej czeka dłuższa wyprawa do świata równoległego, w którym nie było rewolucji przemysłowej, a rządzi Gildia Czarnoksiężników, szkolny dzień poświęcony w całości listom miłosnym, noc z drugiego tomu opowiedziana oczami tajnego agenta i Warszawa przyszłości, w której ktoś przestawia samogłoski w nazwiskach. Opowiadania dzieją się w różnych momentach serii, od pierwszej klasy gimnazjum po daleką przyszłość, a pod każdym autor zapisał miejsce i rok powstania.

⚠️Dalej są spoilery. Etapy fabuły zdradzają zakończenie. Jeśli nie chcesz go znać, zatrzymaj się na opisie powyżej.

Etapy fabuły

1. 1

   „Tajemnica Kredokrada”: kreda, która znika sama

   Pierwsza klasa, niedługo po wydarzeniach z „Gangu Niewidzialnych Ludzi”. Rano z pracowni chemicznej bucha dym, bo pali się kosz na śmieci, a na klasówce z matematyki u Ekierki z rynienek pod tablicami znika cała kreda, nawet biały pył. Lucjan idzie po nią do sklepu, ale tam też już jej nie ma, bo wykupili ją uczniowie z innych klas. Profesor Butler trzyma w akwarium pożyczone od znajomego białe robaczki, które nie chcą nic jeść, a obok w zawiesinie przybywa wielkich białych ślimaków. Nazajutrz geograficzka Konstancja Konstantynopolska przyłapuje Neta z trzema kawałkami starej kredy znalezionej na strychu i prowadzi trójkę do dyrektora. Stokrotka, któremu w nocy zniknęło jeszcze gipsowe popiersie patrona, uznaje, że skoro przyjaciele rozwiązali kiedyś zagadkę duchów ze strychu, poradzą sobie i z kredokradem, i w zamian za śledztwo zwalnia ich z klasówki. Przyjaciele chowają w salach kamery reagujące na ruch, ale zostawiają telefon do transmisji na strychu, więc Manfred nie wie, że ma cokolwiek nagrywać. W kawiarence internetowej pod Dworcem Centralnym widzą na podglądzie tylko płonący kosz i kredę, która sama zsuwa się z rynienki. Wieczorem wracają do szkoły, gdzie stróż Sylwester nie zamierza wychylić nosa z portierni. Net gasi kolejny pożar kosza i zalewa pianą z gaśnicy pół sali, a z rynienki wypełza biała, iskrząca masa: to robaczki Butlera, które zjadają kredę, ładują się przy tym elektrycznie i podpalają metalowe kosze. W akwarium sklejają się w ślimaki, a ślimaki w trzymetrową stonogę, która wyłamuje drzwi zaplecza sali biologicznej. Nika wyczuwa, że potwór chce tylko kredy z kieszeni Neta. Gdy ją dostaje, odchodzi i na dole pożera jeszcze zapas z portierni. W raporcie dla dyrektora przyjaciele piszą prawdę, pomijając tylko, czyje to były robaczki, a Butler znajduje puste akwarium z karteczką „Cześć, i dzięki za kredę”.

2. 2

   „Metoda Sześciopalczastego”: deszcz na zamówienie

   Pod koniec wakacji, w drodze znad morza, tata Felixa skręca Land Roverem do Wlon, kaszubskiej osady, którą bagna przez prawie trzysta lat odcinały od świata, tak że wszyscy mieszkańcy noszą nazwisko Wlona. Po drodze mija ich stado uciekających czarnych kotów. W skansenie przyjaciele oglądają rękawice, narzędzia i kapliczkę z figurką o sześciu palcach, a w karczmie Pod Czarnym Kotem jedzą pieczeń wlońską obok rodziny z vana: Rudolfa z trzema smyczami na szyi, Matyldy, która co chwilę zmienia kostium, i ich córki Pauli. Z zamkniętego samochodu znika jej czarny kot Pipek. Oberwanie chmury zalewa groblę, Land Rover zapada się po maskę, telefony nie mają zasięgu, a ceny w hotelu rosną pięciokrotnie. Felix pudrem Matyldy wywołuje na szybie vana odciski sześciu palców. Nocą przyjaciele wysyłają na zwiad modułowego robota Składaka i cybermuchę: za pagórkiem stoi parking pełen luksusowych aut z Astonem Martinem na czele, w piwnicy hotelu leżą laptopy i aparaty gości, a recepcjonistka też ma sześć palców. Z anteny satelitarnej z błota i folii aluminiowej łapią prognozę pogody i zdjęcie z satelity: nad Wlonami nie ma ani jednej chmury. W domku na palach znajdują konsolę z przyciskami „Deszcz”, „Powódź” i „Burza”, a na bagnach armaty wodne, które robią ulewę, podczas gdy pompy zalewają tylko pas wzdłuż grobli. Nika rozumie metodę Sześciopalczastych: goście płacą za nocleg sprzętem i samochodami, a woda opada dopiero wtedy, gdy oddadzą wszystko. Felix przecina kabel zagłuszacza, Manfred wzywa porucznika Waligórę, Net zawiesza komputer i niechcący wciska przycisk „Burza”, a potem cała trójka ląduje w piwnicy obok związanego Rudolfa, który podaje się za agenta specjalnego. Rano wychodzi na jaw, że Rudolf to oszust, który chciał okraść oszustów i uciekał z łupami z hotelowej piwnicy. Policja łapie szajkę, a Pipek wraca groblą. Okienko w vanie wyłamał miejscowy chłopak, żeby kot nie udusił się w rozgrzanym samochodzie, i przyjaciołom robi się głupio z żartów o kotlecie z kota. Na pożegnanie mała dziewczynka prosi, żeby policzyli jej palce. Ma ich siedem.

3. 3

   „Bardzo Senna Ryba”: podróż przez cudze sny

   Wracając przegubowcem przez zakorkowane centrum Warszawy, przyjaciele zasypiają i budzą się we wspólnym śnie, w czarnej karocy bez klamek, którą znają już z dawnych koszmarów. Na kanapie leży srebrzysty stwór, coś między jaszczurką a bezwłosym psem, który przedstawia się jako złota rybka: ryba dwudyszna z białego złota. Zamiast spełniać życzenia, każe im spełnić trzy swoje i twierdzi, że bez jej zgody się nie obudzą. Karoca zawozi ich do snu Eftepa, który jest tu szeryfem w westernowym miasteczku z polskich chałup, gdzie jeździ się traktorami. Wlepia im mandat na osiem tysięcy dwieście pięćdziesiąt złotych za karocę bez błotników i zamyka w celi. Przyjaciele odkrywają, że mogą zmieniać cudzy sen: wyśniają drzwi, plik banknotów, różowe plakaty w komisariacie i pomnik z napisem „bohaterskim bojownikom o wolność podczas lekcji informatyki”, a Felix wymyśla czerwony guzik do przerywania snu. Szukają go we śnie Stokrotki, gdzie do szkoły doklejono wieżowiec administracji pełen identycznych pań Helenek malujących paznokcie, i trafiają na przycisk alarmu przeciwpożarowego, po którym fala wody spłukuje ich do podziemnego garażu. W pałacyku Klaudii guzik nie jest do niczego podłączony. W różowej garderobie Aurelii Nika dowiaduje się, że koleżanka ma zaplanowaną wyśnioną randkę z Netem, i wyrzuca przez okna wieszaki z sukniami. W pachnącym śnie psa Cabana guzik leży na talerzu w lodówce, tylko że budzi samego Cabana. Na pustyni przyjaciele wyśniają naszynę, dwudziestometrową maszynę do snów, która na każde polecenie odpowiada „Sprecyzuj”, a zamówiony las robi z rur kanalizacyjnych. We śnie ryby Nika odkrywa, że ryba niczym nie administruje: to samotne stworzenie ze sklepu zoologicznego, którego nikt nie chce kupić, więc przesypia całe dnie. Felix pojmuje, że wspólnym snem trójki jest sama naszyna, a w jej wnętrzu czekają trzy czerwone guziki podpisane ich imionami. Maszyna nie chce zniknąć i próbuje ich zabić na skałach i w zimnym morzu, ale Nika proponuje jej sen, który będzie śnił się sam, a ryba zostaje jego administratorką we własnym akwarium. Po przebudzeniu w autobusie Nika dzwoni do Aurelii i budzi ją, zanim ta zdąży wyśnić sobie randkę.

4. 4

   „Ściema Smoczysława”: wycieczka do Muzeum Gazownictwa

   Zimą klasa druga „a” jedzie z wiecznie śpiącym historykiem Cedynią do Muzeum Gazownictwa na Woli, bo druga „b” oddała jej tę nagrodę w konkursie w zamian za dwie pogadanki szkolnego lekarza. Szatniarka pani Janina nie wpuszcza nikogo w kurtkach, więc w szatni lądują słuchawki, breloki i kolczyk Celiny. Kustosz Smoczysław Ziętara, wielki fan gazu, oprowadza po zabytkowych kuchenkach i ogłasza kolejne punkty regulaminu, który akurat jest w renowacji. W sali „Zagrożeń i Zaniedbań Związanych z Gazownictwem” Felix zauważa, że zardzewiała butla syczy, a kustosz sprawdza stężenie gazu zapalniczką. Po wybuchu wszyscy są cali, tylko osmoleni, ale pancerne, dźwiękoszczelne drzwi zatrzaskują się, telefony są zagłuszone, a guzik otwierający jest po drugiej stronie i wolno go naciskać tylko kustoszowi. Przechodnie za kuloodpornym oknem biorą uwięzionych za występ pod transparentem. Aurelia chce wejść z Netem na urodziny Lucjana, co kończy się kłótnią z Niką, nieśmiała Zosia pyta Felixa, czy ma parę na imprezę, a on nie rozumie, o co jej chodzi. Manfred w wersji na smartfon, z dwoma gigabajtami pamięci, radzi wysadzić butle. Felix zwiera przewody przycisku w tubce błyszczyka Aurelii i drzwi ruszają, ale zaraz opada stalowa kurtyna. Nika zauważa w końcu, że Cedynia ma na sobie płaszcz, który zostawił w szatni: za zbiornikiem są drzwi z napisem „Przejście służbowe”. Smoczysław przyznaje, że robi tak z każdą wycieczką, żeby nikt się nie nudził. Przy szatni pani Janina żąda po dwa złote, więc Nika zbiera od klasy monety i oddaje je Aurelii na nowy błyszczyk, a Felix przeciąga oddawanie numerków do piątej, aż szatniarka ucieka do domu. Na prezent dla Lucjana Net proponuje turystyczną butlę z gazem, a Cedynia zostaje przy szatni i chrapie.

5. 5

   „Wysłannicy”: świat, w którym rządzi Gildia

   Uciekając przed czymś, co goniło ich między światami, przyjaciele wypadają z Pierścienia w piwnicy kamiennej strażnicy, gdzie garbaty sługa ze strachu upuszcza garnek smalcu. To świat bez rewolucji przemysłowej, z wozami, karczmami i chłopami jak z obrazów Chełmońskiego. Drzemiący na wozie starzec w habicie, Sędzimir, podwozi ich nieświadomie do miasteczka, a karczmarka bierze ich za Wysłanników, którzy według przepowiedni mają przyjść z zachodu i wyzwolić lud. Ukrywa ich przed Czarną Gwardią, każe się wykąpać, przebiera i oddaje pod opiekę dwóch handlarzy „magicznymi zwierzętami”: sceptycznego Miłobrata i zabobonnego Sobiemira z krukiem na ramieniu. Wieczorem Czarni zabierają z Niewieściego Przybytku troje innych ludzi z workami na głowach. W drodze do Warszawy przyjaciele uczą się jeździć konno i słuchają przy ognisku, że wszystkim rządzi Gildia Czarnoksiężników, która zabiera dziewczęta z ludu. Nocą na obóz opada pośwista, latający potwór plujący ogniem. Nika strąca go siłą woli, a Felix wyczuwa w szczątkach zapach benzyny i odciąga wszystkich, zanim truchło wybucha. Warszawa to tutaj małe miasto za murami, prowincją Gdańska w związku miast Hanzy, którą z wysokiej wieży rządzi Mistrz Gubernator Bohufał Gniewosz Syrokomla Flosnicer. Felix dostrzega na wieży anteny GSM i rozumie, że pośwista był dronem, a magia technologią chowaną przed ludem. Po pościgu po dachach Czarni łapią Nikę. Chłopcy przedstawiają się na rynku jako ambasadorowie Świata Zero, trafiają do lochu, a stamtąd windą, której windziarz nie wie, że jest windziarzem, i szybem na szczyt wieży. W sali tronowej Nika w sukni i biżuterii siedzi z innymi dziewczętami u stóp tronu, z pustym spojrzeniem: Flosnicer wzmacnia nimi własną moc. Rudą Mstę, chorowitą dziewczynę z poddasza przy rynku, wzięto tymczasem za trzecią Wysłanniczkę. Gdy tłum szturmuje koszary, Mistrz wywołuje nad miastem burzę, ale Felix uderza Nikę w twarz, wybudza ją i przerywa obwód. Flosnicer ucieka przez Pierścień do Kopenhagi, Nika zamienia się ubraniami z Mstą, która chce zostać na dworze, a hrabia Mandagen wyłącza Pierścień. Wtedy okazuje się, że rewolucja jest inscenizacją: przyjaciele muszą ruszać ustami do nagranych przemówień, a Mandagen ogłasza się ludowym bohaterem Wojmirem, którego sam wymyślił. Trzymani w wieży jako symbol nowej władzy, uciekają na grzbiecie smoka-maszyny, którego Net wezwał z rozbitego tabletu Flosnicera opcją „Odwrót klasyczny”. Smok rozbija bramę zachodniej strażnicy, garbaty sługa znów upuszcza smalec, a jego bliźniak z kuszą zamyka przyjaciół w lochu, a lochem jest akurat sala Pierścienia. Trójka zabiera garnek smalcu, chwyta się za ręce i wchodzi do kolejnego świata.

6. 6

   „Romantyczny Interdyscyplinarny Projekt”: dzień listów miłosnych

   W lutym, przed walentynkami, dyrektor Stokrotka po lekturze artykułu w „Wiedzy i Życiu” ogłasza na radzie pedagogicznej eksperyment: przez jeden dzień druga „a” będzie na wszystkich lekcjach pracować nad jednym projektem, w skrócie RIP, co po angielsku oznacza „spoczywaj w pokoju”. Klasa pani Joli wybiera list miłosny z zaproszeniem na randkę, a z każdego przedmiotu ma być ocena. Po lekcjach przyjaciele widzą w Zbędnych Kaloriach wuefistę Borkowskiego, który trzyma za rękę plastyczkę Zuzannę Zdrój. Rodzice Neta utykają przez śnieżycę w Łodzi, więc Net zostaje na noc z niemowlętami, bliźniakami Pompkiem i Prumcią, a Nika zostaje razem z nim. O świcie Stokrotka przepisuje ze wzornika list miłosny do matematyczki. Rano Net przynosi bliźniaki do szkoły w torbie sportowej i udaje, że ich kwiki to jego kichanie, podobne do gumowej kaczuszki. Na polskim Gilbert pisze do pięknej nieznajomej, że ma tylko cztery pięćdziesiąt. Na chemii Próbówka robi perfumy, a zapach z pieluch bliźniaków cała klasa bierze za efekt doświadczenia. Na plastyce Zuzanna Zdrój każe przepisywać listy na papier czerpany i lakować koperty. Fizyk Czwartek opowiada o Romeo na Marsie i Julii na Ziemi, czyli o tym, jak długo leciałyby ich listy. Butler tłumaczy, że miłość to kontrakt, a bliźniaki bawią się w torbie zbiegłym ptasznikiem jak pluszakiem. Na WF-ie Cyborek każe odśnieżać lodowisko z pękniętego hydrantu. Ostatnia lekcja to informatyka: Eftep nie umie uruchomić skanera i każe wysłać listy swoim nowym systemem lengów, z adresami w rodzaju „Do4SrlUDuoq284”, a kiedy bliźniaki wybuchają śmiechem, cała klasa zagląda do torby. Wieczorem Net trafia na randkę z Aurelią, a Nika z Lucjanem, bo listy rozjechały się pod złe adresy, Gerald z Lambertem siedzą wściekli przy jednym stoliku, a Gilbert płaci w pijalni tylko za wodę. Restauracje Neta i Niki stoją po dwóch stronach ulicy, więc chłopcy zamieniają się miejscami na przystanku tramwajowym. Na właściwą randkę od początku trafia tylko Felix, który umówił się zwyczajnie, SMS-em.

7. 7

   „Priorytet Zero”: noc z drugiego tomu oczami agenta

   Agent Mamrot, który przedstawia się tak niewyraźnie, że nikt nie zapamiętuje jego nazwiska, w domu jest pedantycznym mężem Aldony i ojcem czternastoletniego Jakuba i jedenastoletniej Eli, a żonie mówi, że sprzedaje ubezpieczenia. Pod szkołą córki obserwuje chłopaka, który coś sprzedaje pierwszoklasistom, jednocześnie wymuszając przez telefon naprawę zmywarki jeszcze tego dnia. Potem wypuszcza chłopaka z bagażnika w lesie za Łomiankami i recytuje mu z pamięci jego dane, łącznie z dziewczyną, która umawia się z dwoma jego kolegami. Z Mniej Ważnym Agentem przerabia listę spraw o niskim priorytecie, od nawiedzonego autobusu po starą Warszawę wjeżdżającą w budynek przy Grójeckiej, a infokulary podsuwają mu dane każdego mijanego człowieka, nawet sześcioletniej dziewczynki z piłką. Wieczorem przychodzi wiadomość z priorytetem jeden i agent leci helikopterem do zalanego hotelu, w którym nocuje szkolna wycieczka. Kierownik Nizina w różowej piżamie i Eftep jako opiekun grupy wskazują, że to noc z „Teoretycznie Możliwej Katastrofy”. Agent wypytuje Felixa, Neta i Nikę o tajną bazę i o Kryształowe Serce, o którym nic nie wiedzą. Wie też, że Nika jest sierotą ukrywającą się przed opieką społeczną, i obiecuje o tym zapomnieć. W helikopterze mówi partnerowi, że widział już tę trójkę trzydzieści lat temu, tak samo ubraną, i podnosi sprawę do priorytetu zero, żeby nie skończyła się teoretycznie możliwą katastrofą.

8. 8

   „Wędrujące Samogłoski”: TEN dzień w Warszawie przyszłości

   W Warszawie przyszłości, z gravami, komputerami wszczepionymi do głowy i rozszerzoną rzeczywistością na każdej ścianie, dorosła Nika budzi się w dniu, który cała trójka od dawna nazywa TYM dniem, a Net rozsiał po jej świecie przypominajki: klowna wyskakującego z blatu i różowego słonia w galerii. Felix i Net utknęli w tym czasie na londyńskim Heathrow po konferencji wynalazców, z bumcykcykatorem, maszyną do zawierania umów, w samojezdnej walizce. Nagle zostają odwołane prawie wszystkie loty poza tymi do miast, które mają w nazwie tylko samogłoskę „o”. Zanim zdążą złapać samolot do Omska, ochrona lotniska zatrzymuje ich, bo pewna Niemka zgłosiła bombę w walizce. W galerii na Nowym Świecie wszystkim przestawiają się samogłoski w certyfikatach tożsamości: roboty ochrony łapią ludzi za podszywanie się pod samych siebie, a Nika, w systemie „Nike Mickiawicz”, chowa się w przebieralni. Potem wyłącza roboty, uwalnia zatrzymanych i ucieka przed policją za zasłoną świec dymnych z programu od Neta. Chłopcy płacą jej pieniędzmi dwadzieścia dwa tysiące euro za Bezpieczny Teleporter firmy Teleporspress z kompresją stratną, który zamiast do Warszawy wysyła ich na Marsa. Tam Net ma tylko cztery palce. Po drugiej teleportacji palce wracają, za to znika mu pypeć z nosa, a jego oryginał, który miał zostać zmielony, ucieka po marsjańskiej ulicy, przez co ziemski Net staje się nielegalnym klonem. Zgłasza się Manfred 198-46a, zbiegła kopia Manfreda sprzed pół wieku, i wyjaśnia, że przyspieszył epidemię wirusów, żeby chaos przypadł na TĘ godzinę i nikt nie zauważył niczego dziwnego. Nadchodzi wiadomość, że marsjański Net zginął pod buldożerem, a ziemski, pod pretekstem listu gończego, podsuwa Nice zmianę nazwiska na Bielecka. W zapomnianym zaułku między wieżowcami trójka siedemdziesięciolatków siada na ławce i patrzy, jak ze stalowych drzwi wychodzą zagubieni nastolatkowie: oni sami sprzed lat, właśnie wyrzuceni w przyszłość. Nika płacze ze wzruszenia, Felix spieszy się do kogoś, kogo Net nazywa zołzą, a Net przyznaje, że list gończy od dwóch godzin był nieaktualny. Nika postanawia, że nazwisko Bielecka na razie zostanie.

Motywy i przesłanie

Przyjaźń superpaczki

Trójka, która w każdym świecie i w każdym wieku najlepiej radzi sobie razem.

Szkoła i dorośli

Dyrektor od poradników, Eftep od sknoconych systemów i kustosz od regulaminów, przy których uczniowie wypadają rozsądniej.

Pozory i ściema

Deszcz z armat wodnych, magia z dronów i rzutników, rewolucja wyreżyserowana przez tych, których miała obalić.

Sen i marzenia

Cudze sny, w których każdy jest tym, kim chciałby być, i własne, których nikt za nas nie wyśni.

Technika i jej koszty

Teleporter z kompresją stratną, infokulary znające dane każdego przechodnia, rzeczywistość rozszerzona zasłaniająca brzydkie kamienice.

Pierwsze uczucia

Zazdrość Niki o Aurelię, listy miłosne pod złymi adresami i Felix, który umawia się po swojemu.

Czas

Opowiadania od pierwszej klasy gimnazjum po przyszłość, w której bohaterowie patrzą na samych siebie sprzed lat.

To opracowanie jest streszczeniem książki „Felix, Net i Nika oraz Nadprogramowe Historie” (Rafał Kosik) i jej głównych wydarzeń. Nie jest to recenzja, lecz opis fabuły i motywów powieści.