O czym jest „Norwegian Wood”?

W skrócie

„Norwegian Wood” Harukiego Murakamiego to powieść o dorastaniu, żałobie i pierwszej miłości, opowiedziana przez trzydziestosiedmioletniego Tōru Watanabego, którego na lotnisku w Hamburgu dopada orkiestrowa wersja piosenki Beatlesów. Melodia przenosi go do lat 1968-1970, kiedy jako student dramatu mieszkał w tokijskim akademiku i próbował żyć dalej po samobójstwie jedynego przyjaciela, Kizukiego.

W Tokio Watanabe przypadkiem spotyka Naoko, dziewczynę Kizukiego. Łączy ich wspólna strata, długie spacery po mieście i uczucie, którego żadne z nich nie umie nazwać. Kiedy Naoko trafia do sanatorium w górach pod Kioto, w życiu Watanabego pojawia się Midori, gadatliwa i bezpośrednia studentka z rodziny prowadzącej małą księgarnię. Rozdarty między dziewczyną, która nie potrafi wyjść z przeszłości, a dziewczyną, która uparcie chce żyć, Watanabe musi zdecydować, kim chce być jako dorosły.

⚠️Dalej są spoilery. Etapy fabuły zdradzają zakończenie. Jeśli nie chcesz go znać, zatrzymaj się na opisie powyżej.

Etapy fabuły

1. 1

   Hamburg, osiemnaście lat później

   Trzydziestosiedmioletni Tōru Watanabe ląduje w deszczowym Hamburgu. Z głośników w samolocie Lufthansy płynie orkiestrowa wersja „Norwegian Wood” Beatlesów i Watanabe zgina się wpół tak, że podchodzi do niego stewardesa. Wraca obraz łąki z października 1969 roku i spaceru z Naoko, która opowiadała mu o polnej studni tak głębokiej, że kto do niej wpadnie, znika na zawsze. Naoko poprosiła go wtedy o dwie rzeczy: żeby zrozumiał, jak bardzo jest mu wdzięczna za odwiedziny, i żeby zawsze o niej pamiętał. Po latach jej twarz coraz trudniej mu przywołać, dlatego postanawia wszystko spisać.

2. 2

   Akademik i niedzielne spacery

   Wiosną 1968 roku osiemnastoletni Watanabe przyjeżdża z Kobe na studia w Tokio. Wybiera dramat, choć sam przyznaje, że było mu wszystko jedno. Mieszka w akademiku prowadzonym przez prawicową fundację, gdzie codziennie o szóstej rano przy hymnie wciąga się flagę na maszt, a jego współlokatorem jest jąkający się student geografii, przezywany Komandosem, który pierze zasłony i budzi go radiową gimnastyką. Niecały rok wcześniej najlepszy i jedyny przyjaciel Watanabego, siedemnastoletni Kizuki, zaraz po wspólnej grze w bilard popełnił samobójstwo, nie zostawiając listu. W maju Watanabe wpada w pociągu na Naoko, dziewczynę Kizukiego, z którą tamten bawił się od trzeciego roku życia. Odtąd prawie co niedzielę chodzą razem po Tokio, niemal nie wspominając przeszłości. Watanabe zaprzyjaźnia się też z Nagasawą, błyskotliwym studentem prawa z Uniwersytetu Tokijskiego, który czyta tylko autorów nieżyjących od ponad trzydziestu lat (wyjątek robi dla „Wielkiego Gatsby’ego”) i zabiera go na nocne podrywy w Shinjuku, choć sam ma oddaną dziewczynę, Hatsumi.

3. 3

   Dwudzieste urodziny Naoko

   W kwietniu 1969 roku Watanabe przyjeżdża z tortem do mieszkania Naoko w Kokubunji, żeby uczcić jej dwudzieste urodziny. Naoko mówi bez przerwy przez cztery godziny, a kiedy Watanabe wspomina o ostatnim pociągu, wybucha rozpaczliwym płaczem. Tej nocy idą ze sobą do łóżka i okazuje się, że Naoko nigdy nie spała z Kizukim. Rano uparcie milczy, a tydzień później znika z mieszkania bez słowa. Na początku lipca przychodzi od niej krótki list: bierze rok urlopu na uczelni i jedzie do sanatorium w górach koło Kioto, a na spotkanie nie jest jeszcze gotowa. Uniwersytet paraliżuje strajk, Watanabe dorabia przy ciężarówkach i w sklepie z płytami, pije whisky sam na dachu akademika i znów sypia z przygodnymi dziewczynami. Przed wakacyjnym wyjazdem Komandos daje mu świetlika w słoiku po kawie, a Watanabe wypuszcza go nocą z dachu.

4. 4

   Midori i pożar

   Po wakacjach Komandos nie wraca i Watanabe zostaje w pokoju sam. We wrześniu w małej restauracji przysiada się do niego Midori Kobayashi, studentka pierwszego roku z wykładu „Historia teatru, część II”, ostrzyżona na krótko po nieudanej trwałej. Pożycza od niego notatki, nie przychodzi na umówiony obiad, a potem zaprasza go w niedzielę do domu nad rodzinną księgarnią w dzielnicy Toshima. Gotuje dla niego obiad w stylu Kansai, którego nauczyła się sama z książki kucharskiej, opowiada o matce zmarłej dwa lata wcześniej na guza mózgu i o ojcu, który rzekomo wyjechał do Urugwaju. Gdy kilka domów dalej wybucha pożar, Midori zamiast uciekać przynosi na taras do suszenia bielizny piwo i gitarę, śpiewa folkowe piosenki i mówi, że zawsze była spragniona miłości. Kiedy dym opada, Watanabe ją całuje. Midori przyznaje, że ma chłopaka, a Watanabe, że jego sytuacja jest skomplikowana. Wkrótce w skrzynce czeka list od Naoko z zaproszeniem do Sanatorium Ami.

5. 5

   Sanatorium Ami

   Watanabe jedzie do ośrodka ukrytego w górach na północ od Kioto. Wita go Reiko Ishida, trzydziestoośmioletnia pacjentka i nauczycielka muzyki, która mieszka tam od siedmiu lat i dzieli mieszkanie z Naoko. Regulamin nie pozwala gościom zostawać z pacjentem sam na sam, więc Watanabe śpi dwie noce na kanapie w ich salonie. Wieczorem Reiko gra na gitarze Beatlesów, a Naoko za każde „Norwegian Wood” wrzuca sto jenów do skarbonki w kształcie kota. Naoko wyznaje, że z Kizukim nigdy nie potrafiła się kochać, i wpada w gwałtowny płacz. W nocy Watanabe budzi się i widzi, jak Naoko w świetle księżyca rozpina szlafrok i przez kilka minut klęczy przed nim naga, a rano zachowuje się, jakby nic się nie stało. Na spacerze po łąkach Naoko opowiada mu o starszej siostrze, która w wieku siedemnastu lat odebrała sobie życie; to ona, wtedy szóstoklasistka, znalazła ją martwą. Mówi, że jest bardziej chora, niż mu się wydaje, i żeby na nią nie czekał. Reiko w dwóch nocnych rozmowach opowiada swoją historię: karierę pianistki przerwało załamanie, potem przyszło szczęśliwe małżeństwo i córka, aż trzynastoletnia uczennica uwiodła ją, a odtrącona rozpuściła plotkę, że Reiko ją molestowała. Reiko próbowała się zabić, rozwiodła się i od tamtej pory boi się wrócić do świata.

6. 6

   Ogórki i kolacja w Azabu

   Po powrocie Watanabe wpada na Midori, która ciągnie go na wódkę z tonikiem w barze DUG, a w niedzielę zabiera do szpitala uniwersyteckiego. Jej ojciec wcale nie jest w Urugwaju: umiera na tę samą chorobę co matka. Gdy Midori idzie się przewietrzyć, Watanabe zostaje przy chorym, opowiada mu o Eurypidesie i deus ex machina, a ojciec, który od dawna nie chce jeść, prosi o ogórka z wodorostami i sosem sojowym. Potem wyciąga drżącą rękę, ściska dłoń Watanabego i powtarza urywane słowa: bilet, Midori, Ueno, proszę cię. Umiera w piątek nad ranem, a Midori prosi, żeby Watanabe nie przychodził na pogrzeb. Nagasawa zdaje egzamin do Ministerstwa Spraw Zagranicznych i zaprasza Watanabego i Hatsumi na kolację do francuskiej restauracji. Przy stole, po kilku whisky, wyciąga historię o tym, jak z Watanabem zamienili się dziewczynami w hotelu, i Hatsumi wybucha. Watanabe odwozi ją, grają w bilard, a narrator zdradza, że kilka lat później, po wyjeździe Nagasawy do Niemiec i ślubie z innym mężczyzną, Hatsumi odebrała sobie życie. List, w którym Nagasawa o tym napisał, Watanabe podarł.

7. 7

   Sweter, bagno i nowy dom

   Po pogrzebie Midori wraca z wycieczki do Nary i Aomori, ciągnie Watanabego do kina na filmy dla dorosłych i prosi, żeby został z nią na noc, bo nie chce spać sama w pustym domu nad zamkniętą księgarnią. Watanabe tuli ją, dopóki nie zaśnie, a do świtu czyta „Pod kołami” Hessego, kupione na dole za odliczone pieniądze. Na dwudzieste urodziny dostaje od Naoko i Reiko fioletowy sweter zrobiony na drutach. W grudniu znów odwiedza sanatorium: Naoko jest milcząca, a on proponuje, żeby po wyjściu zamieszkali razem. Wiosną 1970 roku, po awanturach w akademiku, wynajmuje domek w ogrodzie starszego małżeństwa w Kichijōji, przygarnia kotkę Mewę i żegna się z Nagasawą, który radzi mu, żeby nie rozczulał się nad sobą. Pochłonięty przeprowadzką zapomina dać znać Midori, a ta obraża się na niego. Z listu Reiko dowiaduje się, że stan Naoko się pogorszył: nie potrafi pisać, słyszy głosy, a z Watanabem chce się zobaczyć dopiero wtedy, gdy będzie, jak sama mówi, „w środku czysta”.

8. 8

   Deszcz na dachu domu towarowego

   Watanabe postanawia wziąć się w garść i w myślach obiecuje zmarłemu Kizukiemu, że będzie żył i stanie się dorosły. Midori długo zwleka z odpowiedzią na jego przeprosiny, a gdy w kwietniu wreszcie się spotykają, Watanabe nie zauważa, że zapuściła włosy i zmieniła fryzurę. Midori wręcza mu list z wyrzutami i przez dwa miesiące nie chce z nim rozmawiać. Wiosnę Watanabe spędza samotnie: w weekendy jest kelnerem we włoskiej restauracji, zaprzyjaźnia się ze studentem malarstwa Itō i pisze listy, na które prawie nikt nie odpowiada. Reiko donosi, że Naoko trafiła do specjalistycznego szpitala. W połowie czerwca Midori sama do niego podchodzi, zabiera go na obiad do domu towarowego w Nihonbashi, a na pustym, mokrym od deszczu dachu wyznaje, że zerwała z chłopakiem, bo kocha Watanabego. On odpowiada, że też ją kocha, ale nie może zrobić żadnego ruchu, dopóki nie wyjaśni sprawy z Naoko. Midori obiecuje czekać. Watanabe opisuje wszystko Reiko, a ta odpisuje, że Naoko szybko wraca do zdrowia, że na razie nie należy jej nic mówić i że ma prawo być szczęśliwy.

9. 9

   Niesmutny pogrzeb

   Pod koniec sierpnia Naoko przyjeżdża z matką do Sanatorium Ami, żeby spakować rzeczy przed dłuższym leczeniem w Osace. Wydaje się pogodna, pali w ogrodzie pamiętniki i listy od Watanabego, w nocy opowiada Reiko o jedynej nocy z nim, a przed świtem znika. Szukający odnajdują ją po pięciu godzinach w lesie: odebrała sobie życie, zostawiając tylko kartkę „Moje ubrania proszę oddać Reiko”. Po cichym pogrzebie Watanabe przez miesiąc włóczy się z plecakiem po wybrzeżu, śpi na plażach i pije, aż młody rybak, któremu skłamał, że stracił matkę, daje mu jedzenie i pieniądze na drogę. W październiku do Tokio przyjeżdża Reiko, która po ośmiu latach opuściła sanatorium i wybiera się do Asahikawy na Hokkaido, by uczyć w szkole muzycznej przyjaciółki. W ubraniach Naoko gra na werandzie pięćdziesiąt piosenek na jej „niesmutny pogrzeb”, a Watanabe odlicza je zapałkami. Potem spędzają razem noc. Na dworcu Ueno Reiko żegna go słowami „bądź szczęśliwy i za mnie, i za Naoko”. Watanabe dzwoni z budki do Midori i mówi, że chce zacząć z nią wszystko od początku. Midori cicho pyta, gdzie on teraz jest, a Watanabe, rozglądając się po tłumie, nie umie odpowiedzieć.

Motywy i przesłanie

Żałoba

Śmierć Kizukiego, która dzieli życie Watanabego na przed i po.

Choroba psychiczna

Naoko i Reiko w sanatorium, gdzie normalność polega na świadomości własnej nienormalności.

Dorastanie

Studia, samotność w wielkim mieście i decyzja, żeby stać się dorosłym.

Rozdarta miłość

Ciche, pełne winy uczucie do Naoko i żywe, pulsujące uczucie do Midori.

Seksualność

Seks jako bliskość, ucieczka od samotności i sfera, w której ciało nie słucha głowy.

Przyjaźń

Kizuki, Nagasawa, Reiko i Komandos jako ludzie, którzy zostawiają w bohaterze ślad.

Tokio końca lat 60.

Strajki studenckie, kawiarnie jazzowe, Beatlesi i akademik z flagą na maszcie.

To opracowanie jest streszczeniem książki „Norwegian Wood” (Haruki Murakami) i jej głównych wydarzeń. Nie jest to recenzja, lecz opis fabuły i motywów powieści.