O czym jest „Język cierni. Opowieści snute o północy i niebezpieczna magia”?

W skrócie

„Język cierni. Opowieści snute o północy i niebezpieczna magia” to ilustrowany zbiór sześciu baśni Leigh Bardugo osadzonych w świecie Griszów, tym samym, w którym toczą się trylogia Grisza i „Szóstka wron”. To nie powieść: każda opowieść ma własnych bohaterów i pochodzi z innego zakątka mapy - z Nowoziemia, Ravki, Kerchu albo Fjerdy. Łączy je to, że zaczynają się jak dobrze znane bajki, a potem skręcają tam, gdzie klasyczne wersje wolały nie zaglądać.

Kuchenna dziewczyna Ayama zostaje wysłana do potwora z cierniowego lasu i ratuje się opowiadaniem historii. Lis Koja przechytrza ogary, niedźwiedzia i własną matkę, aż trafia na myśliwego sprytniejszego od siebie. Nadia z głodującej Duvy, z której znikają dziewczynki, ucieka przed macochą do chaty wiedźmy. Piękna Yeva z Velisyany patrzy, jak ojciec urządza o jej rękę trzy próby. Clara z Kerchu zwierza się dziadkowi do orzechów, którego podarował jej podejrzany zegarmistrz, a syrena Ulla z północnych mórz wychodzi na ląd z przyjaciółką i księciem, który potrzebuje jej pieśni, żeby zdobyć tron.

W tle słychać echa Pięknej i Bestii, Jasia i Małgosi, Dziadka do orzechów i Małej syrenki, ale zakończenia należą wyłącznie do Bardugo. Tom zamyka posłowie autorki o tym, co niepokoiło ją w baśniach z dzieciństwa.

⚠️Dalej są spoilery. Etapy fabuły zdradzają zakończenie. Jeśli nie chcesz go znać, zatrzymaj się na opisie powyżej.

Etapy fabuły

1. 1

   Ayama i cierniowy las

   W zachodniej dolinie królowa z gminu rodzi drugiego syna: bardziej wilka niż chłopca, z czarną sierścią, czerwonymi oczami i zaczątkami rogów. Król zamyka go w labiryncie pod pałacem. W tym samym czasie w biednej rodzinie przychodzi na świat piękna Kima, a rok po niej Ayama - niezgrabna, z donośnym, przykrym głosem, traktowana przez rodziców jak służąca i sypiająca na kamieniach kuchennego paleniska. Gdy potwór wydostaje się z labiryntu, zarzyna stada, a z kości stu żołnierzy wysłanych przeciw niemu wyrasta na rynku wieża. Król obiecuje trzy kufry złota i trzydzieści bel jedwabiu temu, kto z nim popertraktuje, a babka Ma Zil rzuca przy kolacji: „Poślijcie Ayamę”. W cierniowym lesie, gdzie w środku dnia świecą gwiazdy, obowiązuje jedna zasada: mów prawdę. Potwór wytrąca Ayamie kubek z wodą i proponuje układ - niech opowie historię, po której poczuje coś więcej niż gniew. Ayama przychodzi trzy razy i za każdym razem zmienia zakończenie znanej bajki na prawdziwsze: chłopiec, który połknął słońce, wciąż nosi w sobie pustkę; nowe dzieci Mamy Tani chronią przed nią duchy jej pierwszych, otrutych dzieci; dziewczynę, którą ptasi książę zabrał do swojego pałacu, odbierają mu siostry, bo „są na świecie rzeczy lepsze od książąt”. Potwór oszczędza stada, potem pola, a rodzina Ayamy się bogaci, choć ona sama dalej śpi w kuchni. Za trzecim razem król daje jej nóż z cierni pigwy, jedyne ostrze zdolne przebić skórę bestii, i obiecuje rękę księcia w zamian za serce potwora. Ayama chowa nóż, pije wodę z lasu, prowadzi spętanego potwora do pałacu i oskarża króla: to on wypuścił syna z labiryntu i sam niszczył stada oraz uprawy, żeby poddani zapomnieli o przegranych wojnach i podatkach. Sztylety strażników nie mogą jej zranić, bo woda zmieniła ją w potwora z rozwidlonym językiem i włosami jak ogniste węże. Królowa potwierdza prawdę, a Ayama okazuje królowi litość i każe zamknąć go w jego własnym labiryncie. Potwór wybacza matce, bierze z Ayamą ślub pod krwawym księżycem, Kima wychodzi za księcia i oddaje im tron, a kobiety w dolinie modlą się odtąd o synów z czerwonymi oczami i rogate córki.

2. 2

   O lisie, który chciał być za sprytny

   W ravkańskim lesie przychodzi na świat najsłabszy z miotu lis o żółtych ślepiach. Matka zjada dwoje jego rodzeństwa, ale jego oszczędza, bo mały przekonuje ją, że przy brzydkim synu będzie wyglądać jeszcze piękniej. Zwierzęta nazywają go dla kpiny Koja, czyli „przystojniak”, a on wychodzi cało z kolejnych pułapek dzięki gadce: skłóca ogary obietnicą jednego życzenia, płaci pchłom rokiem we własnym futrze, żeby pogryzły niedźwiedzia Ivana Gostova, który chciał go zjeść, a potem zdobywa jego przyjaźń kurą i kwasem chlebowym. Zimą Ivan znika, a słowiczka Lula przynosi wieść, że do Polvostu przybył Lev Jurek, myśliwy, po którym nie zostają ślady i którego sztucer nie wydaje dźwięku. Na podłodze jego domu leży skóra Ivana, a przyrodnia siostra Jurka, Sofiya, nosi upiorny płaszcz z futer z kołnierzem z ogonów siedmiu białych lisków, szczeniąt siostry Koi. Lis zagaduje płaczącą Sofiyę w lesie, rozśmiesza ją i obiecuje uwolnić od brata: przynosi liście wiązówki, którymi ma uśpić Jurka i zabrać mu talizman. Sofiya przynosi woreczek, częstuje lisa serem i winem, a on zasypia na jej kolanach. Budzi się z nożem w brzuchu: to Sofiya jest myśliwym, a brat, który się jej boi, tylko zbiera cudzą sławę. „Pułapką jest samotność” - mówi, obdzierając lisa ze skóry. Konającego Koję ratuje Lula, która wydziobuje Sofiyi oczy. Ślepa Sofiya ląduje w domu wdów i zostaje sama w swoim płaszczu, Jurek zatrudnia się jako drwal i znajduje narzeczoną, a Koja, z futrem, które już nigdy nie leży jak należy, żyje spokojnie u boku Luli - nie tylko sprytnej, ale i mądrej.

3. 3

   Wiedźma z Duvy

   W ravkańskiej Duvie panuje głód, a z wioski znikają dziewczęta: po Szurze Jeshevskiej zostaje kupka spinaczy do bielizny, po Larze Deniken zakrwawiony bucik. Nadia, córka cieśli Maxima Grushova, traci matkę, która przed śmiercią jadła tylko ciasteczka wdowy Kariny Stoyanovej. Stare kobiety szepczą o chitce, leśnym duchu, który lubi przybierać postać pięknej kobiety, a Karina coraz częściej kręci się przy owdowiałym Maximie. Nadia prosi ojca, żeby się z nią nie żenił, ale bez skutku. Na potańcówce przed wyjazdem brata Nadii, Havela, do wojska Karina każe dziewczynie wyjechać razem z nim i ostrzega, że drugiego ostrzeżenia nie będzie. Nazajutrz okazuje się, że zniknęła Geneczka Lubin, Królowa Odwilży. Po ślubie Karina zamyka Nadię w pokoju i wysyła ją do lasu sprawdzać sidła. Za drugim razem dziewczyna gubi szlak znaczony białymi kamieniami, czuje zapach palonego cukru i ucieka przed czymś w ciemności do pomalowanej chaty pełnej świateł. Mieszka tam wiedźma Magda z niedźwiadkiem Vladchekiem w złotej obroży. Karmi Nadię do syta i co rano pyta: „Czego pragniesz?”. Nadia pracuje przy garnkach i wywarach, a zimą widzi, jak Magda wypieka dla umierającej z gorączki matki żywe piernikowe dziecko. Gdy przychodzi odwilż, Nadia mówi, czego chce: żeby ojciec uwolnił się od Kariny, a Duva była bezpieczna. Płaci za to dwoma palcami, które Magda miele na mąkę. Z ciasta powstaje piernikowa dziewczynka w ubraniu Nadii, a Nadia oczami ślepej wrony patrzy, jak sobowtór puka do drzwi domu. Karina na jego widok wymyka się z ulgą, a ojciec tuli piernikową córkę w sposób, który nie zostawia złudzeń, co groziło Nadii, płacze, że próbował przestać, i zjada ją kawałek po kawałku. To on porywał dziewczynki: pod deskami podłogi znajdują się rzeczy zaginionych, w tym wstążki Geneczki i fartuszek Lary. Maxim umiera w nocy, wymiotując krwią i cukrem, i zostaje pochowany bez modlitw. Karina, która wyszła za niego, żeby chronić Nadię i szukać dowodów, wyprowadza się z Duvy, Havel wraca z kampanii północnej jako bohater, a Nadia zostaje u Magdy i uczy się jej magii.

4. 4

   Mały nożyk

   Velisyana, dziś martwe miasto przy północnym trakcie, słynęła kiedyś z mąki i z urody Yevy Luchovej, córki diuka. Yeva była tak piękna, że akuszerka zamknęła się z nią w schowku, portrecista z Os Alty próbował ją porwać, a o mignięcie jej kostki wybuchły zamieszki, więc ojciec zamknął ją w pałacu. Gdy w dniu jej szesnastych urodzin bogacz Uri Levkin bije się o nią z własnym synem, diuk, łasy na rozgłos i zyski z mąki, ogłasza próby dla zalotników. Za każdym razem Yeva pyta, czy w ten sposób dostanie dobrego męża, i za każdym razem nie słyszy odpowiedzi. Faworytem jest złotowłosy książę, królewski syn, ale wygrywa Semion Obdartus - biedny akwatyk z czasów przed powstaniem Drugiej Armii, któremu pomaga strumień płynący przy młynie. Woda w jedną noc znosi drzewa w drewnianą wieżę, potem niesie Semiona w góry Petrazoi do Baby Anezki po lustro, a Semion nadaje strumieniowi imię Mały Nożyk. Do trzeciej próby, zdobycia czarodziejskiej monety ukrytej pod Ravką, rozbija siekierą tamę, żeby rozdzielona woda odzyskała siłę. Strumień wydobywa monetę, a gdy diuk, książę i Semion naraz po nią sięgają, wznosi się nad brzegiem jako kobieca postać z fal. Był duchem Isenvee, Morza Północnego, uwięzionym przez tamę i koło młyńskie. Pyta Yevę, czy zostanie z ojcem, który chciał ją sprzedać, z księciem, który chciał ją kupić, czy z człowiekiem zbyt słabym, by samemu wykonać zadania. Yeva zdziera woal i skacze w nurt. Woda niesie ją do morza, roznosi młyn w drzazgi, a oderwane koło przewraca księcia z orszakiem. Velisyana bez strumienia umiera, diuk zostaje sam w ruinach pałacu, Semiona wypędzają i usycha, bo boi się pić wodę, a Yeva dożywa starości przy kapliczce nad morzem, samotna, ale szczęśliwa.

5. 5

   Książę-żołnierz

   Zegarmistrz Droessen z kercheńskiej Wijnstraat słynie z automatów i z tego, że wokół niego dzieją się dziwne rzeczy. Chce się dobrze ożenić, więc upatruje sobie niespełna dwunastoletnią Clarę Zelverhaus z rodziny bogatych kupców herbacianych i daje jej dziadka do orzechów w niebieskim mundurze, któremu dziewczynka ma powierzać wszystkie tajemnice. Mijają lata, a Clara wciąż zakrada się na poddasze, wkłada lalce orzech w szczęki i pyta, czy jest jej żołnierzem, księciem i ukochanym. Dziadek do orzechów rośnie wtedy w przystojnego księcia i zabiera ją do krainy snów, ale zawsze odwozi z powrotem. Część opowieści widzimy jego oczami: pamięć mu się rozmywa, a Szczurzy Król, który zaczynał jako cukrowa myszka, tłumaczy mu, że prawdziwe życie zaczyna się od własnych pragnień, i ostrzega przed Droessenem - lalka była szpiegiem, który zdradzał zegarmistrzowi marzenia Clary. Podczas Nachtspelu dziadek do orzechów po raz pierwszy chce czegoś dla siebie: wyjść na drogę i zobaczyć, dokąd prowadzi. Clara, już siedemnastoletnia, chce, żeby zabrał ją na zawsze do krainy snów, a jej brat Frederik sprowadza go na przyjęcie jako kolegę ze szkoły imieniem Josef. Nocą Droessen próbuje złamać lalkę, wmawiając jej, że jest tylko zabawką, i chce wrzucić ją do ognia, ale na zegarmistrza rzucają się szczury. Dziadek do orzechów, wymyślając sobie ojca, który go kochał, odwraca role: to Droessen kurczy się w drewnianą laleczkę, którą młody mężczyzna wstawia do gablotki, zanim odejdzie drogą na wschód. Clarę ojciec znajduje rano bosą na trakcie. Plotki o schadzce z zaginionym zegarmistrzem niszczą jej reputację, więc wyjeżdża do Ketterdamu i zostaje pisarką, a z pracowni Droessena ktoś w mundurze wyprowadza nocą korowód automatów. Frederik pływa od portu do portu i nie wraca do rodzinnej firmy, a ich matka Althea pewnej nocy bierze z gablotki brzydką lalkę w aksamitnym płaszczyku i szepcze do niej te same pytania, które kiedyś zadawała Clara.

6. 6

   Jak woda wyśpiewała ogień

   Narrator zwraca się do kogoś, kto płynie na północne wyspy dobić targu z wiedźmą z czarnych basenów, i każe mu najpierw wysłuchać jej historii. Ulla, młoda sildroherka z czasów, gdy morski lud władał magią pieśni, ma szarą skórę i czarne włosy, a rówieśnicy plotkują, że jej ojcem był człowiek. Wszystko zmienia duet z rudowłosą Signy: razem wzbudzają burzę w sali muszlowej, a na siedemnastych urodzinach najmłodszego z sześciu książąt, Roffego, wyśpiewują żywy królewski ogród. Roffe zabiera je na trzy miesiące na ląd, do pałacu w Söndermane, bo król wybierze następcę po darach od synów, a szósty syn potrzebuje potężnej magii. Signy kocha Roffego. Ulla, która nie czuje pociągu do ludzi, spotyka ucznia królewskiego jasnowidza. Chłopak dzwonkiem ściska jej serce i wyjawia, że są rodzeństwem: Ulla urodziła się na lądzie z matki wiedźmy, a jej ojciec, sildroher, zabrał ją do morza. Zdradza jej też, czego wymaga ogień, który płonąłby pod wodą: magii krwi i ludzkiej ofiary. Ulla odmawia, ale Roffe zaczyna zalecać się do Signy i obiecuje jej koronę, więc Ulla zgadza się dla dobra przyjaciółki. W noc balu na jej łóżku leży związany chłopiec, rzekomo skazany morderca. Roffe zabija go nożem przemiany Ulli, który Signy wcześniej wyjęła z jej kufra, i wrzuca do ognia płuca ofiary. Płomień przechodzi przez Ullę i pali ją od środka, a Roffe zabiera srebrną latarnię z ogniem i oznajmia, że to Ulla zabiła niewinnego pazia. Splamiony ludzką krwią nóż nie przywróci jej ogona, a Signy wybiera księcia i podaje przyjaciółce ostrze dopiero wtedy, gdy Roffe skinie głową. Poparzona i bez głosu Ulla śpiewa razem z niezliczonymi odbiciami w magicznym lustrze, tnie się splamionym nożem i dostaje ogon czarny jak u węgorza. Jej sztorm zatapia Söndermane z Wieżą Przepowiedni, odrywa od Fjerdy wyspę Kjent Herst i burzy podwodny pałac. Roffe zostaje królem, a Signy jego żoną, która już nigdy nie śpiewa. Ulla mieszka w lodowatych basenach północy i czeka na samotnych, ambitnych i słabych, gotowych dobić targu - także na sześć córek Signy.

Motywy i przesłanie

Odwrócone baśnie

Znane schematy z zakończeniami, po których trzeba się zastanowić, kto tu był potworem.

Prawda i opowieść

Ayama ratuje życie, opowiadając prawdziwe zakończenia zamiast łatwych.

Rodzice, którzy zawodzą

Ojcowie i matki, którzy sprzedają, porzucają, a nawet krzywdzą własne dzieci.

Samotność jako pułapka

Lis, dziadek do orzechów i syrena płacą za to, że ktoś wreszcie ich wysłuchał.

Własne pragnienia

Yeva, Clara i dziadek do orzechów odchodzą, gdy przestają spełniać cudze marzenia.

Cena magii

Dary wiedźm, strumieni i pieśni zawsze mają swoją cenę, często płaconą krwią.

To opracowanie jest streszczeniem książki „Język cierni. Opowieści snute o północy i niebezpieczna magia” (Leigh Bardugo) i jej głównych wydarzeń. Nie jest to recenzja, lecz opis fabuły i motywów powieści.