O czym jest „Srebrne krzesło”?

W skrócie

„Srebrne krzesło” C.S. Lewisa to czwarta wydana część „Opowieści z Narnii”. Julia Pole płacze za budynkiem Eksperymentalnej Szkoły, w której bezkarnie rządzi gang dręczący słabszych, a jej kolega Eustachy Scrubb zdradza jej tajemnicę: podczas wakacji był w innym świecie. Uciekając przed szkolnymi prześladowcami, oboje przechodzą przez drzwi w murze, które zawsze były zamknięte, i trafiają na Górę Aslana, wysoko ponad krańcem świata.

Aslan daje Julii zadanie. W Narnii stary król Kaspian od dziesięciu lat opłakuje zaginionego syna, królewicza Riliana, a dzieci mają go odnaleźć, kierując się czterema Znakami, które trzeba pamiętać i którym trzeba ufać. Razem z Błotosmętkiem, ponurym błotowijem z bagien, który zawsze spodziewa się najgorszego, ruszają na dzikie pustkowia północy, do kraju olbrzymów, gdzie spotykają piękną panią w zielonej sukni i milczącego czarnego rycerza.

⚠️Dalej są spoilery. Etapy fabuły zdradzają zakończenie. Jeśli nie chcesz go znać, zatrzymaj się na opisie powyżej.

Etapy fabuły

1. 1

   Drzwi w murze i cztery Znaki

   Julia Pole płacze za budynkiem Eksperymentalnej Szkoły, bo znowu dopadł ją szkolny gang, przez wszystkich nazywany ONI. Eustachy Klarencjusz Scrubb, który od wakacji jest zupełnie innym chłopcem, zdradza jej, że był w świecie, gdzie zwierzęta mówią, i proponuje, żeby poprosili Aslana o powrót. Kiedy goni ich pogoń, zawsze zamknięte drzwi w szkolnym murze ustępują, a dzieci trafiają na niezwykle wysoką górę. Julia, chcąc pokazać, że nie boi się wysokości, staje nad samą krawędzią urwiska; w szamotaninie wyrywa się Eustachemu, a on spada w przepaść. Wielki lew podbiega do krawędzi i zdmuchuje go oddechem. Spragniona Julia musi napić się ze strumienia, przy którym leży Lew, bo, jak słyszy, nie ma innego strumienia. Aslan powierza jej zadanie: odnaleźć zaginionego syna starego króla Narnii. Uczy ją czterech Znaków: Eustachy zaraz po przybyciu spotka starego przyjaciela i musi go powitać; trzeba iść na północ, do ruin miasta starożytnych olbrzymów; w ruinach będzie napis, który trzeba wykonać; zaginionego królewicza poznają po tym, że jako pierwszy poprosi ich o coś w imię Aslana. Lew ostrzega, że w Narnii powietrze jest gęstsze, a Znaki nie będą wyglądały tak, jak się spodziewa, i zdmuchuje ją na zachód.

2. 2

   Ker-Paravel i sowi sejm

   Julia ląduje przy zamku Ker-Paravel w chwili, gdy sędziwy król z białą brodą wchodzi na pokład okrętu. Eustachy nie widzi wokół nikogo znajomego i każe jej być cicho. Dopiero biały puchacz Świecopuch mówi, że to Kaspian Dziesiąty: przyjaciel, z którym Eustachy żeglował na koniec świata, a który przez mniej więcej siedemdziesiąt narnijskich lat zdążył się zestarzeć. Pierwszy Znak przepada. Władzę przejmuje głuchy karzeł Zuchon, a sowy radzą nie mówić mu o zaginionym królewiczu. Po uczcie, na której niewidomy bard opowiada sagę o Księciu Korze, Arawis i koniu Bri, Świecopuch zabiera dzieci nocą na sowi sejm w ruinach wieży. Stary puchacz opowiada, że dziesięć lat temu królową, matkę Riliana, ukąsił przy źródle w północnych lasach wąż zielony jak trucizna. Rilian polował potem na węża i przy tym samym źródle zobaczył piękną panią w zielonej sukni; baron Drinian ją widział, ale dochował tajemnicy. Następnego dnia królewicz pojechał sam i przepadł. Z ponad trzydziestu śmiałków, którzy ruszyli na poszukiwania, nie wrócił żaden, więc król zakazał kolejnych wypraw. Julia podejrzewa, że wąż i pani to jedna osoba. Sowy zanoszą dzieci na północne bagna, do błotowijów.

3. 3

   Błotosmętek

   Rano dzieci poznają Błotosmętka, długonogiego błotowija w spiczastym kapeluszu, z błonami między palcami, który przy łowieniu węgorzy przepowiada deszcz, mróz i nieszczęścia. Mimo to od razu oświadcza, że idzie z nimi: inni błotowije zarzucają mu, że jest zbyt płochy, a taka wyprawa ma go wreszcie ustatkować. Przez Suchą Wodę prowadzi ich do Ettinsmooru, krainy olbrzymów. Mijają rząd olbrzymów, którzy dla zabawy ciskają głazami do celu, a potem tłuką się po głowach kamiennymi młotami, aż siadają i płaczą z bólu. Przez wiele dni wędrują przez wrzosowisko, żywiąc się ustrzelonymi ptakami. Dziesiątego dnia dochodzą do potężnego kamiennego mostu nad rzeką, a za nim spotykają piękną Panią w Zielonej Szacie i milczącego Czarnego Rycerza z opuszczoną przyłbicą. Pani radzi im przezimować w Harfangu u Łagodnych Olbrzymów, którym mają przekazać jej pozdrowienia na Święto Jesieni, i przestrzega, żeby nie przyszli pod bramę za późno. Błotosmętkowi nie podoba się ani ona, ani rycerz, który nie powiedział ani słowa.

4. 4

   Zrujnowane Miasto i Harfang

   Od tej chwili dzieci myślą tylko o kąpieli, łóżkach i gorącym jedzeniu. Kłócą się, przestają rozmawiać o Aslanie, a Julia przestaje powtarzać Znaki. W śnieżycy przechodzą przez dziwne płaskie wzgórze poprzecinane rowami i kamiennymi groblami; Julia wpada do jednego z rowów, który biegnie prosto, a potem skręca pod kątem prostym. Kiedy Błotosmętek pyta o Znaki i chce się przyjrzeć wzgórzu, Julia odburkuje: „Do licha ze Znakami!”, i oboje z Eustachym ciągną go do zamku, żeby zdążyć przed zamknięciem bramy. W Harfangu odźwierny częstuje Błotosmętka trunkiem nalanym do solniczki, aż błotowij przedstawia się królowi jako zacnobij, a królowa każe utulić płaczącą Julię i zasypać ją zabawkami. W nocy Julii śni się Aslan, który pokazuje jej na niebie słowa PODE MNĄ. Rano z okna widzą, że wzgórze to ruiny gigantycznego miasta: rowy są resztkami murów, kamienne półki stopniami schodów, a przez środek placu biegną wielkie litery PODE MNĄ. Julia wpadła poprzedniego dnia w literę E. Drugi i trzeci Znak przeszły im koło nosa.

5. 5

   Książka kucharska

   Postanawiają uciec za dnia. Julia przez całe przedpołudnie udaje rozczuloną małą dziewczynkę, wypytuje wszystkich o Święto Jesieni i zaprzyjaźnia się z kucharzem, dzięki czemu odkrywa drzwi dla służby kuchennej. Przy obiedzie Błotosmętek podsłuchuje, że jedzą mówiącego jelenia, i wszyscy troje odsuwają talerze. W kuchni, czekając, aż stara olbrzymka zaśnie, Julia zagląda do książki kucharskiej i pod hasłem CZŁOWIEK czyta, że to tradycyjna potrawa na Święto Jesieni, podawana między rybą a pieczystym. Na tej samej stronie jest przepis na błotowija. Wymykają się tylnymi drzwiami, ale w połowie drogi do ruin wraca królewskie polowanie, a król ryczy, że bez nich jutro nie będzie pasztetu. Uciekając przed sforą psów, wciskają się w szczelinę pod najniższym stopniem olbrzymich schodów i zasypują wejście kamieniami. Idą w ciemności po omacku, aż grunt usuwa się im spod nóg i zjeżdżają długim osypiskiem głęboko pod ziemię.

6. 6

   Podziemie i Czarny Rycerz

   Na dnie czeka Strażnik Marchii Podziemia z setką Ziemistych: smutnych, bladych gnomów najróżniejszych kształtów, uzbrojonych w trójzęby, którzy w kółko powtarzają, że wielu wpada, a tylko nieliczni wracają do krajów oświetlonych słońcem. Prowadzą jeńców przez wąską szczelinę, przez którą trzeba się czołgać, przez jaskinie pełne śpiących zwierząt i obok ogromnego śpiącego Ojca Czasu, a potem barką przez Bezsłoneczne Morze do cichego, ciemnego miasta. W zamku królowej Podziemia wita ich jasnowłosy młodzieniec ubrany na czarno, Czarny Rycerz spod mostu. Nie pamięta, kim był, uwielbia swoją panią i opowiada, że co noc wpada w szał i zamienia się w węża, więc na tę godzinę musi być przywiązany do srebrnego krzesła. Królowa obiecała mu królestwo w Nadziemiu: Ziemiści kończą kopać tunel, przez który on na czele armii napadnie na niczego niespodziewający się kraj i zostanie jego królem. Słowa PODE MNĄ wyśmiewa jako resztkę napisu z grobowca dawnego króla olbrzymów.

7. 7

   Srebrne krzesło

   Wieczorem rycerza przywiązują do krzesła, a trójka wędrowców zostaje przy nim, przyrzekając sobie, że nie rozwiąże go, cokolwiek powie. Uwiązany rycerz przekonuje, że właśnie teraz jest przytomny, a zaczarowany pozostaje przez resztę doby, błaga, grozi, a w końcu zaklina ich na Aslana. To czwarty Znak. Błotosmętek przypomina, że Aslan powiedział Julii, co mają robić, a nie co się potem stanie, więc przecinają więzy w imię Aslana. Uwolniony rycerz rozrąbuje mieczem srebrne krzesło i przedstawia się: jest Rilianem, synem Kaspiana. Zaraz potem wraca Czarownica. Rzuca w ogień garść zielonego proszku, brzdąka na instrumencie podobnym do mandoliny i łagodnym głosem przekonuje wszystkich, że nie ma Narnii, nieba, słońca ani Aslana, że słońce to wymyślona większa lampa, a lew większy kot. Kiedy prawie wszyscy jej ulegają, Julia z wysiłkiem przypomina sobie Aslana, a Błotosmętek wkłada bosą stopę w żar. Ból go otrzeźwia, a swąd przypalonego błotowija zagłusza słodki zapach. Mówi Czarownicy, że nawet jeśli wszystko sobie wymyślili, zostaje po stronie Aslana i woli zmyślony świat od jej ponurej dziury. Wtedy Czarownica zamienia się w ogromnego zielonego węża i oplata Riliana, a królewicz, Eustachy i Błotosmętek odrąbują mu głowę. Rilian rozpoznaje w wężu zabójczynię swojej matki.

8. 8

   Upadek Podziemia

   Razem z Czarownicą giną jej czary: nad miastem wybucha czerwona łuna, a podziemne morze zaczyna zalewać ulice. Rilian wyprowadza ze stajni konie Węgielka i Śnieżkę, a jego czarna tarcza okazuje się srebrna, z czerwonym lwem. Zanim wyruszą, wszyscy podają sobie ręce jak przyjaciele przed rozstaniem, a Julia i Eustachy pierwszy raz zwracają się do siebie po imieniu. Złapany przez Błotosmętka gnom Golg wyjaśnia, że Ziemiści to zaczarowani mieszkańcy Bizmu, krainy leżącej jeszcze głębiej, z rzeką ognia i żywymi klejnotami, a teraz uciekają tam przez rozpadlinę. Rilian ma ochotę zejść z nimi, Eustachy też, ale Błotosmętek przypomina królewiczowi o ojcu, a Julia nie chce o tym słyszeć. Rozpadlina się zamyka. Galopują tunelem wykopanym przez Ziemistych, przed przybierającą wodą, a lampy przy drodze gasną jedna po drugiej. W całkowitej ciemności trafiają na ścianę z małym otworem, przez który sączy się zimne, niebieskie światło.

9. 9

   Taniec Śnieżny i Góra Aslana

   Julia staje na ramionach Błotosmętka i wygląda przez otwór: w blasku księżyca karły, fauny i driady tańczą narnijski Wielki Taniec Śnieżny. Śnieżna kula trafia ją prosto w usta, a Narnijczycy wyciągają ją z dziury, podczas gdy pozostali są pewni, że ktoś ją porwał. Karły i mówiące krety odkopują resztę, a wszyscy od razu poznają Riliana. Rano dzieci jadą na centaurach do Ker-Paravelu, zostawiając Błotosmętka z poparzoną nogą w łóżku. Wraca okręt króla, któremu Aslan podobno kazał zawrócić: Kaspian zdąży jeszcze pobłogosławić syna i umiera. Wtedy zjawia się Aslan, mówi dzieciom, że wykonały zadanie, i zabiera je na swoją Górę. W strumieniu leży martwy Kaspian; Eustachy na polecenie Lwa wbija mu w łapę cierń, kropla krwi spada do wody, a król wstaje młody. Dostaje pięć minut w świecie dzieci. Aslan kładzie się w wyrwie szkolnego muru, Julia z batem, a Eustachy i Kaspian z płazami mieczy rozpędzają gang. Dyrektorka wzywa policję, w dochodzeniu wychodzą na jaw sprawki ze szkoły, dziesięć osób zostaje wyrzuconych, a samą Dyrektorkę jej przyjaciele przesuwają coraz wyżej, aż trafia do Parlamentu. Julia i Eustachy zostają przyjaciółmi na zawsze, a w Narnii Rilian chowa ojca i rządzi sprawiedliwie, ku niezmiennemu niepokojowi Błotosmętka, któremu noga goi się w trzy tygodnie.

Motywy i przesłanie

Znaki i pamięć

Aslan daje cztery proste wskazówki, a bohaterowie przegapiają trzy, bo przestali je powtarzać i myślą tylko o wygodzie.

Wiara wbrew pozorom

Pod czarem Czarownicy Błotosmętek wybiera Narnię i Aslana, nawet jeśli miałyby być tylko snem.

Zniewolenie i wolność

Rilian przez dziesięć lat wierzy, że srebrne krzesło go chroni, choć to ono trzyma go w niewoli.

Przyjaźń

Julia i Eustachy zaczynają od kłótni, a kończą jako przyjaciele, z Błotosmętkiem jako ostoją.

Odwaga

Ponury błotowij, który zawsze spodziewa się najgorszego, w decydującej chwili wkłada stopę w ogień.

Przemoc w szkole

Gang z Eksperymentalnej Szkoły, przed którym Julia ucieka do Narnii i z którym rozprawia się po powrocie.

Starość i śmierć

Kaspian, którego Eustachy pamięta jako młodego żeglarza, wraca do Narnii tylko po to, by umrzeć.

To opracowanie jest streszczeniem książki „Srebrne krzesło” (C.S. Lewis) i jej głównych wydarzeń. Nie jest to recenzja, lecz opis fabuły i motywów powieści.