Motywy
- fantasy dla dzieci
- klasyka
- finał serii
- fałszywy prorok
- wiara i zwątpienie
- koniec świata
- alegoria religijna
Sięgnij, jeśli
- przeczytałeś wcześniejsze tomy i chcesz zobaczyć, jak Lewis zamyka Narnię, którą zna się od pierwszego dnia
- lubisz historie o kłamcy u władzy, którego każdy fałsz brzmi odrobinę jak prawda
- szukasz klasyki, przy której z dzieckiem da się porozmawiać o śmierci, wierze i o tym, komu ufać
Odpuść, jeśli
- znasz Narnię z jednego tomu, bo bez reszty cyklu finał traci połowę siły
- jesteś wyczulony na to, jak stare książki pokazują obcych, a Kalormeni wypadają tu najgorzej w całej serii
- liczysz na przygodę, która kończy się zwycięstwem i powrotem do domu
Dlaczego taka ocena
🧠 Dla koneserów
6/10- Małpa i propaganda. Krętacz to jeden z najlepiej napisanych łotrów w literaturze dziecięcej. Wmawia osłu, że myślenie nie jest jego mocną stroną, ogłasza się człowiekiem, nazywa niewolę dobrze płatną pracą, a wolność - słuchaniem swoich rozkazów. Najsprytniejszy ruch wykonuje na wiecu: kiedy osioł znika, małpa sama ogłasza, że po lesie chodzi oszust w lwiej skórze, i jednym kłamstwem podszytym prawdą odbiera Tirianowi jedyny dowód.
- Karły. Gryfel i jego bracia to najciekawszy pomysł książki. Oszukani raz, nie chcą już wierzyć nikomu: ani małpie, ani królowi, ani Aslanowi. Strzelają do koni biegnących na pomoc, a w finale siedzą w kręgu na słonecznej łące, zarzekając się, że tkwią w ciemnej szopie. Cynizm, który uważa się za rozsądek, pokazany z zimną precyzją.
- Emet. Młody Kalormeńczyk wchodzi do Stajni, bo chce ujrzeć swojego boga, nawet za cenę życia. Jego rozmowa z Aslanem to najbardziej zaskakująca strona cyklu: Lew przyjmuje każdy dobry czyn spełniony w imię Tasza jako służbę sobie. Lewis, który przez całą serię stawiał Kalormen po ciemnej stronie, sam komplikuje ten obraz.
- Tirian. Król, który w gniewie zabija dwóch bezbronnych ludzi, a potem uznaje się za mordercę i idzie oddać się pod sąd. Boi się, że Aslan okaże się kimś innym, niż wierzył, i mimo to stoi do końca. Najdojrzalszy bohater serii.
- Kalormeni. Narrator przedstawia ich jako ciemnoskórych, brodatych ludzi, którzy cuchną czosnkiem i cebulą, a białka oczu połyskują im groźnie w brązowych twarzach. Karły wołają na nich czarniawi, a Tirian po zmyciu brązowego przebrania mówi, że znów czuje się jak człowiek. Emet trochę to równoważy, ale nie wymazuje. Lepiej o tym z dzieckiem porozmawiać, niż udawać, że tego w książce nie ma.
- Zuzanna za drzwiami. Jedno z rodzeństwa nie trafia do prawdziwej Narnii, bo - jak w trzech zdaniach relacjonują inni - interesują ją już tylko pończochy, szminki i przyjęcia. Nie ma jej w pociągu ani na peronie, więc zostaje w naszym świecie bez rodziców i rodzeństwa, a książka nie poświęca temu ani zdania. Krytycy od lat zarzucają tej scenie, że karze dziewczynę za dorastanie; Łucja mówi raczej o niedojrzałości, ale wyrok i tak zapada bez procesu.
- Defilada zamiast finału. Po przejściu przez Drzwi bohaterowie nie mają już żadnych wyborów do podjęcia. Zostaje wizja końca świata, wykład o cieniu i prawdziwym świecie z Platonem w tle i powitania z postaciami z poprzednich tomów, a o losie całej gromady Aslan rozstrzyga w dwóch zdaniach.
💖 Dla relaksatorów
6/10- Nocny wypad. Przebranie z soku, który barwi skórę na brązowo, wartownik obezwładniony udawanym uściskiem dłoni i Julia, która na własną rękę zagląda do Stajni i wyprowadza z niej fałszywego Aslana. Jeden z najlepszych rozdziałów przygodowych całej serii.
- Tirian i Klejnot. Król i jednorożec przeprawiają się razem przez rzekę, razem idą oddać się w niewolę i żegnają się przed ostatnią nocą. Ta przyjaźń niesie emocje całej książki, a myszy karmiące związanego króla z kubeczka wielkości skorupki jajka rozczulą każdego.
- Spotkanie po latach. Kto przeczytał cały cykl, dostaje w finale wszystkich: Ryczypiska, Tumnusa, Bobry, Kaspiana, Bri i Hwin, Pegaza. Wzruszy każdego, kto dorastał z tymi bohaterami.
- Ciemno od pierwszego rozdziału. Driada umiera na oczach króla, karły strzelają do koni, giną niedźwiedź, psy i centaur, a Narnia przegrywa wojnę. Lewis nie zostawia zwycięstwa na pocieszenie, a pocieszenie z ostatniej strony wielu dzieci zaniepokoi bardziej niż sama bitwa.
- Teologia zamiast przygody. Ostatnie rozdziały to apokalipsa, sąd nad stworzeniami i rozważania o tym, co prawdziwe, a co jest tylko odbiciem. Kto czytał Narnię dla przygód, może poczuć, że w finale książka przestaje do niego mówić.
Cztery warstwy książki
Fabuła i rozwój akcji
Pierwsze dwie trzecie to najlepiej zbudowana intryga w serii: kłamstwo rośnie, zmienia kształt i za każdym razem wyprzedza bohaterów o krok, a Stajnia, do której nikt nie chce wejść, trzyma napięcie przez trzy rozdziały. Po przejściu przez Drzwi fabuła zamienia się w wizję końca świata i wędrówkę w głąb raju, piękną, ale już bez stawki. Zakończenie, w którym jednym zdaniem dowiadujemy się o wypadku kolejowym, podzieli czytelników.
Bohaterowie i relacje
Tirian, Klejnot, Krętacz, Imbir, Gryfel i Emet to najlepsza galeria postaci w Narnii. Eustachy i Julia są bledsi niż w „Srebrnym krześle”, choć Julia ma swoje chwile w nocnym lesie i przy Stajni, a Piotr, Edmund, Łucja, Digory i Pola pojawiają się jak goście honorowi na zakończenie roku. Zuzanna dostaje trzy zdania i wyrok.
Styl pisania i atmosfera
Lewis pisze tu najlepszą prozę cyklu: ciszę w lesie, w którym nie słychać fauna ani młotów karłów, gwiazdy spadające jak srebrny deszcz, smoki chrupiące drzewa jak rabarbar i słońce zgniecione jak pomarańcza. Narrator gawędziarz wciąż zwraca się do czytelnika, ale w tym tomie częściej milknie, niż pociesza. Zgrzytają opisy Kalormenów i staroświeckie uwagi o tym, co przystoi dziewczynkom.
Rozrywka i wartość
Tom do rozmowy, nie do przeczytania i odłożenia: o kłamstwie, które udaje prawdę, o wierze i cynizmie, o tym, czy wolno płakać po świecie, który się skończył. Jednocześnie trzeba przy nim wytłumaczyć dziecku Kalormenów i Zuzannę, a finał bywa dla młodszych trudny. Jako zamknięcie cyklu ważny, jako przygoda słabszy od wcześniejszych tomów.
Krótko o książce, bez spoilerów
W ostatnich dniach Narnii stary szympans przebiera osła w lwią skórę i ogłasza powrót Aslana, a młody król Tirian zostaje niemal sam przeciw kłamstwu, w które uwierzył cały kraj. Najmroczniejsza część cyklu: przenikliwa opowieść o propagandzie i utracie wiary, w której zarazem najwyraźniej widać, w jakiej epoce i z jakimi uprzedzeniami pisał Lewis.
Chcesz poznać fabułę etap po etapie?StreszczenieCytat, który zapadł mi w pamięć
„Nie opłakiwać jej? Nie byłoby to cnotą, lecz brakiem czułości.”Ostatnia bitwa, C.S. Lewis
Poruszane motywy
C.S. Lewis zamyka Narnię opowieścią o kłamstwie podszytym prawdą. Krętacz nie wymyśla nowej wiary, tylko przebiera stare słowa: powtarza, że Aslan nie jest oswojonym lwem, i robi z tego usprawiedliwienie dla wyrębu, niewoli i strachu. Najgroźniejsze okazuje się jednak to, co zostaje po ujawnieniu oszustwa: karły, które raz dały się nabrać, nie chcą już wierzyć w nic i wolą siedzieć w wyobrażonej ciemności, niż ryzykować kolejne rozczarowanie. To najbardziej chrześcijański tom cyklu - fałszywy prorok, apokalipsa ze spadającymi gwiazdami, sąd u Drzwi i wzmianka Łucji o stajence, w której zmieściło się coś większego niż cały świat - a zarazem najmniej oczywisty, bo Aslan przyjmuje dobre czyny Emeta spełniane w imię Tasza, a Digory tłumaczy prawdziwą Narnię przez Platona. Do tego dochodzi pytanie o śmierć, na które książka odpowiada pocieszeniem, choć wielu czytelnikom zostawia niepokój. Główne elementy historii: Fałszywy Aslan - osioł w lwiej skórze, małpa w szkarłatnym surducie i rozkazy wydawane w imieniu kogoś, kogo nikt nie może zobaczyć. Propaganda - Tasz i Aslan jako jedna osoba, niewola nazwana zarobkiem i wiece przy ognisku o północy. Wiara i zwątpienie - Tirian, który boi się, że Aslan okaże się inny, niż wierzył, i karły, które wybierają cynizm. Wierność - Tirian i Klejnot, myszy karmiące związanego króla i psy, które jako pierwsze stają przy nim w bitwie. Kalormen i obcy - kraj pokazany jako okrutny najeźdźca opisywany przez kolor skóry, a zarazem Emet, najszlachetniejszy człowiek w tej książce. Koniec świata - Ojciec Czas, spadające gwiazdy, smoki i morze zalewające Narnię. Prawdziwa Narnia - kraj głębszy od starego, w którym wnętrze okazuje się większe niż to, co na zewnątrz.
Pytania i odpowiedzi
Czy „Ostatnią bitwę” można czytać bez znajomości wcześniejszych tomów?
Nie warto. To finał „Opowieści z Narnii”, który domyka wszystkie części: Eustachy i Julia znają się ze „Srebrnego krzesła”, Kalormen i Tasz przychodzą z „Konia i jego chłopca”, a w ogrodzie z ostatniego rozdziału czekają bohaterowie całego cyklu. Polecam kolejność chronologiczną, według dziejów Narnii: „Siostrzeniec czarodzieja”, „Lew, czarownica i stara szafa”, „Koń i jego chłopiec”, „Książę Kaspian”, „Podróż Wędrowca do Świtu”, „Srebrne krzesło” i „Ostatnia bitwa”. Ten tom w obu kolejnościach zamyka serię, a w numeracji Media Rodzina, według dat wydania, ma numer 7. Czytany na końcu chronologii daje jeszcze jedno: Digory i Pola, którzy w „Siostrzeńcu czarodzieja” widzieli narodziny Narnii, patrzą tu na jej koniec, a czytelnik ma całą historię świata w jednym ciągu.
Ile stron liczy książka?
194 strony w wydaniu Media Rodzina z 2005 roku, choć oczywiście zależy to od konkretnego wydania. To szesnaście rozdziałów, więc przy czytaniu na głos po jednym wieczorem wystarczy na dwa tygodnie.
Od ilu lat jest ta książka?
Polecam od 9 lat, tak jak całą serię, ale rodzica uprzedzam wprost: to najsmutniejsza część cyklu, a w finale giną bohaterowie, których dziecko zna od pierwszych tomów. Romansu i przekleństw nie ma, krwawych opisów też nie, ale śmierć jest wszędzie: driada pada martwa na oczach króla, Tirian i jednorożec zabijają dwóch bezbronnych Kalormeńczyków, karły zestrzeliwują konie, ptasiogłowy demon Tasz porywa dowódcę, a na końcu umiera cały świat Narnii. Najtrudniejszy jest finał: okazuje się, że bohaterowie i rodzice Pevensiech zginęli w katastrofie kolejowej, a książka podaje to jako szczęśliwe zakończenie. Dziewięciolatek przeczyta ją z rodzicem obok, zwłaszcza jeśli niedawno kogoś stracił - to dobra okazja do rozmowy, ale nie do czytania w pojedynkę.
Dla kogo przeznaczona jest ta książka?
Dla dzieci od 9 do 13 lat, które przeczytały wcześniejsze tomy i chcą wiedzieć, jak kończy się Narnia, oraz dla rodziców szukających lektury do rozmowy o manipulacji, wierze i śmierci. Koneserom daje znakomicie napisaną małpę-propagandystę, karły i Emeta, ale też Kalormenów opisywanych przez kolor skóry i Zuzannę zbytą trzema zdaniami. Relaksatorom - porywający nocny wypad i zjazd wszystkich bohaterów cyklu, za to ciemny nastrój i finał, w którym zamiast przygody są rozważania o życiu po śmierci.
A Ty? Znasz tę książkę?
Oceny czytelników
Twoja ocena może być zupełnie inna niż moja. Dużo zależy od tego, kiedy po nią sięgasz.
Twoja ocena w skali 1-10
Bez logowania. Jeden głos z jednej przeglądarki - możesz go potem zmienić.
Masz inne zdanie? Oceń książkę wyżej albo napisz do mnie na Instagramie lub TikToku.
Co czytać dalej
Koń i jego chłopiec
C.S. Lewis
Ten sam cykl.
★ 7/10🧠 6💖 8🌶️ 19+
Czytaj recenzję
Siostrzeniec czarodzieja
C.S. Lewis
Ten sam cykl.
★ 7/10🧠 6💖 8🌶️ 19+
Czytaj recenzję
Podróż Wędrowca do Świtu
C.S. Lewis
Ten sam cykl.
★ 7/10🧠 6💖 7🌶️ 19+
Czytaj recenzję