O czym jest „Kawa z kardamonem”?

W skrócie

„Kawa z kardamonem” Joanny Jagiełło to polska powieść młodzieżowa o rodzinnej tajemnicy, przyjaźni i pierwszej miłości, rozpisana na dziesięć miesięcy ostatniej klasy gimnazjum. Piętnastoletnia Halina Barska, dla wszystkich Linka, mieszka w Warszawie z mamą, ojczymem Adamem, sześcioletnim bratem Kajem i psem Fikusem. Fotografuje stare kamienice i neony analogowym aparatem i marzy o społecznym liceum artystycznym, na które rodziny nie stać. Szansą jest konkurs fotograficzny, którego zwycięzca nie płaci czesnego.

Tyle że ten rok wywraca się do góry nogami. Mama, od dawna nieobecna myślami, nagle wyjeżdża na nie wiadomo jak długo i prosi, żeby do niej nie dzwonić, przyjaźń z Natalią się sypie, a nowa koleżanka z klasy, cicha Kaśka, okazuje się wychowanką domu dziecka. Linkę dręczą sny, które wyglądają jak cudze wspomnienia, a stare zdjęcie znalezione u babci w Serocku pokazuje coś, o czym nikt w rodzinie nie chce mówić. Pomaga jej Adrian, kuzyn Natalii, licealista z samochodem i termosem kawy z kardamonem.

To historia o tym, ile kosztują rodzinne przemilczenia, o depresji rodzica widzianej oczami dziecka i o dziewczynie, która uczy się patrzeć na ludzi tak uważnie jak przez obiektyw. Etapy poniżej zdradzają całą fabułę, łącznie z zakończeniem.

⚠️Dalej są spoilery. Etapy fabuły zdradzają zakończenie. Jeśli nie chcesz go znać, zatrzymaj się na opisie powyżej.

Etapy fabuły

1. 1

   Wrzesień w szpilkach mamy

   Halina Barska, która nie znosi swojego imienia i każe mówić do siebie Linka, ma piętnaście lat i zaczyna trzecią klasę gimnazjum w centrum Warszawy. Mama od miesięcy siedzi przy laptopie, wybucha bez powodu albo patrzy przez córkę jak przez szybę, więc to Linka prowadzi do przedszkola sześcioletniego Kaja (na śniadanie zjadł pół słoika musztardy) i spóźnia się na rozpoczęcie roku w niedopiętej spódnicy i szpilkach mamy. Klasa IIIa ma nowego wychowawcę, matematyka Jacka Szrona, którego Linka w duchu nazywa Leonem Zawodowcem, i nową uczennicę, cichą Kaśkę. Bogata przyjaciółka Natalia zabiera Linkę do XXX Społecznego Liceum Artystycznego przy Chmielnej, do którego chodzi jej kuzyn Adrian. Tam Linka dowiaduje się o konkursie: cykl od dziesięciu do piętnastu zdjęć na temat „Moje miejsca”, termin trzydziesty czerwca, a zwycięzca nie płaci czesnego. Mama ucina temat jednym zdaniem: „Szkoła dla gamoni z pieniędzmi”.

2. 2

   Fotograf z castingu

   Linka idzie z Natalią na casting do reklamy szamponu tylko dla towarzystwa, myli kwestię i ogłasza, że po szamponie włosy są „jak ptaki”. Młody fotograf Maciek zbiega za nią po schodach z wizytówką. Po dwóch tygodniach Linka dzwoni, urywa się z klasówki na pierwsze w życiu wagary i w studiu daje się namówić na zdjęcia w bikini i na piwo malinowe; dorosły mężczyzna ją dotyka i całuje, a ona w końcu odskakuje. Przy drugim spotkaniu, gdy znów się wyrywa, Maciek robi się szorstki i chowa zdjęcia do szuflady: jeśli ich chce, ma je odkupić. Linka wraca po nie z dwustoma złotymi oszczędności i zostaje winna pięćdziesiąt. W szkole sypią się jedynki, Natalia dowiaduje się o sesji od szkolnej gwiazdy, cud-Andżeli, i obraża się, a Linka zaczyna rozmawiać z Kaśką, która rysuje portrety z fotograficzną dokładnością.

3. 3

   Mama wyjeżdża

   Adam wyznaje pasierbicy, że mama chyba kogoś ma. Mama nie wraca na noc, a kiedy się wreszcie zjawia, przy koniaku i mentolowym papierosie oznajmia, że musi wyjechać z Polski na tydzień, może na miesiąc, i prosi, żeby raczej nie dzwonić. Linka zostaje z domem na głowie: przedszkole, zakupy, stęchłe pranie i chleb z pasztetem na kolację. Przesypia popołudnia, a nocami śnią jej się dziwnie konkretne obrazy: mama tańcząca w białej sukience, pogrzeb, martwa kawka w ogrodzie babci w Serocku. Babcia Bożena, matka ojca Linki, który zginął w wypadku, gdy była mała, potwierdza, że historia z kawką rzeczywiście się wydarzyła. W listopadzie przyjeżdża krakowska babcia Stefa, świeżo emerytowana dziennikarka, i w domu znów pachnie zupą i ciastem. Kaśka zwierza się Lince w KFC, że całe życie spędziła w domu dziecka, jako małe dziecko dużo chorowała i dopiero przed wakacjami zamieszkała z rodzicami adopcyjnymi.

4. 4

   Zdjęcie z Ogrodu Saskiego

   Coś się nie zgadza: babcia wspomina, że kawkę chowały w zmarzniętej ziemi, a Linka jeździła do Serocka tylko latem. Gdy w szkole pęka rura, dziewczyna jedzie tam sama. Babci nie ma w domu, ale sąsiadka z baru Gwiazdeczka opowiada, że Linka jako roczne dziecko zamieszkała u babci na trzy, cztery lata, bo mama była chora i podobno „na głowę się leczyła”. W pokoju gościnnym z książki wypada zdjęcie: młoda mama z niemowlęciem na ławce w Ogrodzie Saskim. Linka oddaje je do zakładu fotograficznego, a na poprawionej odbitce widzi, że mama była wtedy w ciąży. Babcia Stefa, która znajduje odbitki pod materacem, ucina rozmowę: dziewczynka żyła parę dni, miała wadę serca, a Linka ma o niczym nie mówić mamie. Wkrótce potem gorączka Kaja dochodzi do czterdziestu stopni, nikt nie odbiera telefonu, a Linka z bratem na rękach zatrzymuje obcy samochód i jedzie do szpitala na Solcu. Na izbie przyjęć wpada na Adriana, którego ojciec jest tam lekarzem.

5. 5

   Kawa z kardamonem

   Pełnoletni Adrian, licealista z samochodem, zostaje najbliższym kumplem Linki. W kawiarni Aksamit wybiera dla niej kawę z miodem i kardamonem, a potem zabiera ją do pracy na plantacji choinek wujka w Studziankach. Linka gubi kluczyki, komórka Adriana leży w zamkniętym aucie, więc chłopak wybija łopatą boczną szybkę, żeby nie zmarzła, i nalewa jej z termosu kawę z kardamonem. Wieczorem pod drzwiami Barskich stoi świerczek z liścikiem. W Wigilię, w środku akcji z prezentami od Mikołaja, w drzwiach staje mama, blada i nieobecna, a Linka dostaje cyfrową lustrzankę. Sylwester u Norberta z klasy kończy się źle: Linka przyłapuje Natalię w łazience z obcym chłopakiem, w kuchni pijany starszy chłopak łapie ją wpół i próbuje pocałować, a Kaśka nie chce wracać. Po Linkę przyjeżdża Adrian, którego mama leży w szpitalu po zawale. U niego w pokoju Linka znajduje swój portret, ale Adrian zapewnia, że portrety mu nie wychodzą.

6. 6

   Trzy wersje jednej śmierci

   Na basenie Kaśka mówi, że urodziła się z porażeniem mózgowym i wyciągnęło ją z niego pływanie; Linka zauważa na jej ramieniu pieprzyk w kształcie serduszka. Natalia rozpuszcza plotkę, że Kaśka na sylwestrze przespała się z chłopakiem z Poznania, a Linka w odwecie blefuje, że ma zdjęcie Natalii z łazienki i wrzuci je na Facebooka. Natalia zamyka się w pokoju, nie je i grozi, że wyskoczy z okna; Adrian zawraca w drodze do Krakowa i każe Lince to naprawić, a liścik „nie ma żadnego zdjęcia” wyciąga Natalię z pokoju. Nazajutrz Linka z Adrianem szukają w Krakowie grobu siostry, ale nie ma go ani w rodzinnym grobowcu, ani w księgach, a babcia Stefa przez telefon ostrzega wnuczkę, żeby przestała „szperać i węszyć”. W ferie, na plenerze fotograficznym w Jadwisinie, Linka dostaje ostrą szkołę kompozycji, słyszy, jak Adrian pytany o nią odpowiada „Nie, no co ty”, i na złość zaczyna podrywać ponurego Konrada, fana Nirvany. Randka kończy się w wietnamskim barze, gdzie Konrad jako jedyny nie śmieje się z Japończyków zamawiających „Kuczaak z ryysiem!”. Wiosną Adrian przeszukuje archiwum szpitala na Solcu, najbliższego dawnemu mieszkaniu Barskich na Powiślu. W dniu porodu mamy urodziła się tam jedna chora dziewczynka, Katarzyna Pieczarka, z porażeniem mózgowym, tą samą wagą i czterema punktami w skali Apgar co w karcie mamy. Wypisano ją, a kontrole trwały latami. Adam przyznaje, że mama urodziła córkę, która „zmarła przy porodzie”, a zamiast za granicą leczyła nawrót depresji w szpitalu psychiatrycznym w Krakowie.

7. 7

   Egzaminy i Pieczarka

   Wieczór przed egzaminem gimnazjalnym Linka do czwartej rano szuka w internecie mężczyzn o nazwisku Pieczarka, a rano zaspa, bo mama nawet nie wie, że jej córka zdaje egzamin. Na sali Linka celowo spada z krzesła, żeby nauczyciel nie przyłapał Natalii na dyktowaniu odpowiedzi Michałowi. Przy naleśnikach mama przeprasza, że ją zaniedbała, i opowiada, że robiła doktorat z językoznawstwa, a ojciec Linki zginął w poślizgu, kiedy po kłótni pojechał w burzę do Serocka. Adrian znajduje Jerzego Pieczarkę z Katedry Języków Słowiańskich Uniwersytetu Warszawskiego i zwierza się, że jego ojciec miał latami romans z pielęgniarką. W maju rodzina jedzie do Krakowa na pierwszą komunię kuzyna. Linka z Kajem gubią się i przypadkiem trafiają pod dom dziecka z czerwonej cegły z fontanną, a Kaj przypomina sobie, że był tu z mamą, która wypatrywała wychodzącej „koleżanki”. Pracownica domu, blondynka malująca paznokcie na fuksję, mówi tylko, że Kaśkę Pieczarkę ktoś adoptował i nie wiadomo kto.

8. 8

   Most i lotnisko

   Adrian dostaje propozycję zamieszkania u ciotki w Londynie, a Linka ze wzruszeniem ramion mówi mu, żeby jechał. Kiedy pokazuje mu nieudane zdjęcia na konkurs, chłopak wybucha na moście Świętokrzyskim: na jej fotografiach są tylko kamienne figury, bo ona nic do nikogo nie czuje, a on był w niej zakochany. Zostawia ją w ulewie. Po nieprzespanej nocy Linka przeprasza Natalię i wpada na nowy pomysł: zdjęcia ludzi w miejscach, które coś dla nich znaczą. Natalia, zakochana w Marcinie, którego poznała w Łazienkach, gdy broniąc się przed pawiem upuściła na niego sześć kulek lodów, zgadza się pozować. W czerwcu Linka budzi się w nocy ze snu o łodzi i pustym śpiworze i rozumie, że tęskni za Adrianem bardziej, niż chciała przyznać. Adrian dzwoni tylko po to, żeby powiedzieć, że termin konkursu przesunięto na połowę lipca, a on leci do Londynu siedemnastego. Tego ranka Linka zamiast do szkoły jedzie na Okęcie, myli pętlę tramwajową z lotniskiem, łapie autobus i dopada Adriana przy kontroli bagażu. Mówi mu, że go kocha, i całują się, zanim chłopak przejdzie przez bramkę. Nazajutrz w Łazienkach paw w idealnym momencie rozkłada ogon za leżącą na ławce Natalią.

9. 9

   Znamię w kształcie serca

   Po zakończeniu roku Kaśka chce mieć zdjęcie przed miejscem, które było całym jej życiem: domem dziecka w Krakowie, z cegły i z fontanną. Pokazuje szkic, a w tej samej chwili dzwoni pracownica domu z wiadomością, że adoptowana dziewczyna mieszka teraz w centrum Warszawy. Kaśka przyznaje, że kiedyś nazywała się Pieczarka, a Linka mówi jej, że są siostrami. Mama widzi na ramieniu Kaśki znamię w kształcie serca i rozpoznaje córkę. Adam, który nie znał całej prawdy, wyprowadza się, a mama idzie rozmawiać z rodzicami adopcyjnymi Kaśki. Linka dostaje w konkursie wyróżnienie, czyli zwolnienie z połowy czesnego, i wymusza na mamie całą historię: zauroczenie wykładowcą w czasie doktoratu, ojciec Linki, który dowiedział się o nim na grillu i wsiadł po piwie do samochodu, poród przedwczesny na jego pogrzebie, wcześniak z porażeniem, ciężka depresja, podpisane papiery i próba odebrania sobie życia, a potem daremne starania o odzyskanie córki i nawrót choroby po wiadomości o adopcji. Pieczarka uznał dziecko, ale usłyszał, że zmarło. Epilog to opis zdjęcia z szesnastych urodzin Linki w wynajętym na wakacje domu na wsi: mama w sukience w kwiaty, Adam, który przyjechał na zaproszenie pasierbicy, Natalia, Kaśka czekająca na Michała, który wreszcie zadzwonił, a za aparatem Adrian, którego prezent, portret Linki, czeka jeszcze w szarym papierze.

Motywy i przesłanie

Rodzinne tajemnice

Przemilczenia dorosłych, które dziecko składa jak puzzle bez obrazka na pudełku.

Depresja rodzica

Mama zamknięta w sobie i córka, która przejmuje dom, brata i zakupy.

Przyjaźń

Rozpad i odbudowa przyjaźni z Natalią oraz nowa, szczera przyjaźń z Kaśką.

Adopcja i dom dziecka

Dziewczyna, która latami czekała, aż ktoś ją wybierze.

Pierwsza miłość

Kumpel z samochodem, który od dawna czuje więcej, niż mówi.

Fotografia i dorastanie

Światło, kadr i odkrycie, że miejsca bez ludzi nic nie znaczą.

To opracowanie jest streszczeniem książki „Kawa z kardamonem” (Joanna Jagiełło) i jej głównych wydarzeń. Nie jest to recenzja, lecz opis fabuły i motywów powieści.