Tropy w książce
- Od zera do bohatera
Motywy
- fantasy dla dzieci
- klasyka
- ucieczka przez pustynię
- mówiące konie
- od zera do bohatera
- zaginiony książę
- czytanie na głos
Sięgnij, jeśli
- chcesz przygody drogi z przebieraniem się, nocą wśród grobowców i wyścigiem z armią przez pustynię
- lubisz bohaterów, którzy zaczynają jako nikt albo jako ktoś nieznośny, a kończą jako ktoś, kogo się szanuje
- masz w domu fana koni, bo gadający rumak bojowy, który boi się, że tarzanie w trawie przynosi wstyd, to postać nie do podrobienia
Odpuść, jeśli
- liczysz na kolejną przygodę rodzeństwa Pevensie, bo Edmund, Zuzanna i Łucja pojawiają się tu na chwilę i jako dorośli władcy
- obraz Kalormenu jako ciemnoskórego kraju niewolników i tyranów, zestawionego z jasnowłosą, roześmianą Północą, zepsuje ci przyjemność z przygody
- sekret pochodzenia bohatera, który da się zgadnąć po kilku rozdziałach, odbiera ci radość z finału
Dlaczego taka ocena
🧠 Dla koneserów
6/10- Bohaterowie, którzy się zmieniają. Szasta zaczyna jako chłopiec, który nauczył się nigdy nic nie mówić dorosłym, a kończy, zawracając bez broni do lwa. Arawis cieszy się, że uśpiona przez nią służąca pewnie dostała chłostę, długo patrzy na Szastę z góry, a potem sama go przeprasza. Bri, weteran wielu bitew, ucieka przed lwem szybciej od wszystkich i musi przełknąć prawdę o własnej próżności. Każde dostaje lekcję uszytą na miarę i żadne nie staje się przy tym świętym z obrazka.
- Tajna narada. Najlepszy rozdział książki. Tisrok wysyła pierworodnego na wyprawę, z której ten może nie wrócić, z chłodem księgowego, Rabadasz kopie wezyra za każdą maksymę, a Ahoszta płaszczy się na dywanie i podsuwa księciu pomysły, które mogą go zabić. Dziecko śmieje się z kopniaków, dorosły z wyznania, że Tisrok ma jeszcze osiemnastu synów, a najstarsi synowie bywają niebezpieczni.
- Jeden lew. Rozmowa we mgle układa książkę od nowa: lwy nad zatoką, kot przy Grobowcach, ryk, który przegania szakale, i bestia goniąca Hwin okazują się tym samym Aslanem. A zdanie, że każdemu opowiada się tylko jego własną historię, ucina ciekawość bohaterów zgrabniej niż niejeden wykład o opatrzności.
- Kalormen w dwóch kolorach. Kalormeńczycy są ciemnoskórzy, mają ponure i tajemnicze twarze, noszą turbany, czczą okrutnego Tasza i trzymają niewolników, a ludzie z Północy są jasnowłosi, roześmiani i gotowi zaprzyjaźnić się z każdym. Król Luna mówi o wychowaniu Rabadasza w kraju niewolników i tyranów. Lewis daje przeciwwagę: Arawis, najdzielniejszą osobę w książce, i podziw dla kalormeńskiej sztuki opowiadania. Mimo to podział na ciemne Południe i jasną Północ jest wyraźny i dla dzisiejszego czytelnika trudny do przeoczenia.
- Krew się nie myli. Że chłopiec podobny do księcia jak dwie krople wody okaże się jego bratem, wiadomo mniej więcej od piątego rozdziału. Bardziej zgrzyta wiara w szlachetną krew: jasnowłosa znajda od dziecka czuje, że należy do Północy, a myśliwy króla po samym sposobie jazdy poznaje, że płynie w nim szlachetna krew.
- Czary zamiast decyzji. Konflikt z Rabadaszem rozwiązuje zamiana w osła i jedna klątwa, która ustawia mu całe przyszłe panowanie, a Szasta w bitwie przez większość czasu leży na ziemi pod końskimi kopytami. Zabawne, ale bohater niewiele w tym finale waży.
💖 Dla relaksatorów
8/10- Bri. Gadający koń bojowy, który przeżył wiele bitew, ale martwi się, czy w Narnii wypada tarzać się w trawie, a przed wyjazdem do Narnii chce poczekać, aż odrośnie mu ogon. Jego okrzyk „Narnia i Północ!” zapowiada galop i po kilku rozdziałach dziecko woła go razem z nim.
- Ucieczka z zegarem. Przebranie przy bramie Taszbaanu, pomyłka z księciem, ucieczka po dachu, noc wśród grobowców, wyścig z dwustoma jeźdźcami przez pustynię i lew na ogonie. Każdy etap ma jasny cel i termin, więc napięcie trzyma aż do bitwy.
- Śmiech. Lasaraliina, która w środku ucieczki pyta przyjaciółkę o zdanie na temat nowej sukni, Rabadasz zawieszony na murze jak sztuka prania, a na koniec zamieniony w osła błagającego, żeby był chociaż koniem. Proste żarty, które bawią dzieci bez pudła.
- Korin. Książę-zawadiaka, który bije się z każdym, kto obrazi królową, upija strażników i wymyka się na bitwę wbrew zakazom. Obok poważnego Szasty to para bliźniaków, której łatwo kibicować.
- Postój w środku. Gdy grupa się rozdziela, akcja na chwilę staje: Szasta cały dzień czeka przy grobowcach, a Arawis słucha paplaniny przyjaciółki o sukniach i przyjęciach. Bitwę ogląda się z kolei głównie w sadzawce Pustelnika, z jego relacji jak ze sprawozdania sportowego.
Cztery warstwy książki
Fabuła i rozwój akcji
Szkielet ucieczki z punktu A do punktu B Lewis komplikuje zgrabnie: rozdziela bohaterów w Taszbaanie, prowadzi dwie linie naraz i spina je tajną naradą, którą Arawis podsłuchuje zza sofy. Sekret pochodzenia Szasty łatwo przewidzieć, a konflikt z Rabadaszem kończą czary zamiast decyzji bohaterów, ale wyścig przez pustynię i rozmowa we mgle to sceny, które zostają z czytelnikiem na lata.
Bohaterowie i relacje
Najmocniejsza strona tomu. Szasta, Arawis i Bri przechodzą wyraźne przemiany, a cicha Hwin ma rację częściej niż reszta i pierwsza podchodzi do Lwa. Postacie poboczne mają charakter: rozchichotana Lasaraliina, lodowaty Tisrok, płaszczący się Ahoszta, krewki Korin i król Luna, który dumę z syna chowa za burczeniem. Rabadasz jest karykaturą, ale zamierzoną.
Styl pisania i atmosfera
Gawędziarski narrator z uwagami do czytelnika wraca i tym razem częściej pomaga, niż przeszkadza, a pastisz kalormeńskiej retoryki, z poetami cytowanymi na każdą okazję i „oby żył wiecznie!” po każdym imieniu Tisroka, to jeden z najzabawniejszych pomysłów Lewisa. Pustynia, upał i woda w wąwozie opisane są tak, że czuć pragnienie. Psuje to podział na ciemnoskóre Południe i jasną, uśmiechniętą Północ, który przebija nawet z opisów twarzy.
Rozrywka i wartość
Świetna przygoda do czytania na głos dla dzieci, które znają już „Lwa, czarownicę i starą szafę”, z humorem i bohaterami, z którymi łatwo się utożsamić. Zostawia tematy do rozmowy: o wolności, pysze, przymusowym małżeństwie i o tym, jak książka sprzed ponad siedemdziesięciu lat pokazuje ludzi z innej kultury. Starszego czytelnika może zmęczyć gawęda i przewidywalny sekret, ale do tej przygody wraca się chętniej niż do niejednego nowszego fantasy.
Krótko o książce, bez spoilerów
Szasta, chłopiec, którego przybrany ojciec chce sprzedać jak towar, ucieka z Kalormenu na grzbiecie mówiącego konia, a po drodze dołącza do niego arystokratka, która woli pustynię niż ślub ze starym wezyrem. Przygoda drogi z humorem i bohaterami, którzy po drodze dorastają, choć sposób, w jaki Lewis przedstawia Kalormen, dziś mocno zgrzyta.
Chcesz poznać fabułę etap po etapie?StreszczenieCytat, który zapadł mi w pamięć
„Jeżeli stchórzę w tej bitwie, będę tchórzem w każdej następnej bitwie w moim życiu.”Koń i jego chłopiec, C.S. Lewis
Poruszane motywy
C.S. Lewis pisze o wolności, która zaczyna się od ucieczki, ale na niej się nie kończy. Szasta, Arawis, Bri i Hwin uciekają z kraju, w którym wszystko ma swoją cenę, a potem każde musi się nauczyć tego, czego niewola ich nie nauczyła: Bri pokory, Arawis współczucia, Szasta odwagi i zaufania do ludzi, a potulna Hwin przekonuje się, że jej ciche racje są coś warte. Drugą osią jest opatrzność. Aslan pojawia się jako lew, kot i niewidzialny towarzysz we mgle, a przypadki z całej podróży okazują się jednym planem. Dorosły rozpozna tu chrześcijańską alegorię (Lew, który na pytanie, kim jest, trzy razy odpowiada „Sobą”, przywołuje biblijne imię Boga), dziecko przeczyta po prostu historię o kimś, kto czuwał nad bohaterem od urodzenia. Trzecią jest Kalormen: imperium niewolników, aranżowanych małżeństw dziewczynek i boga Tasza, opisane z przepychem i ironią. Lewis daje mu najdzielniejszą bohaterkę książki i z podziwem pisze o kalormeńskiej sztuce opowiadania, a zarazem stawia ciemnoskórych Kalormeńczyków o ponurych twarzach naprzeciw jasnowłosych, uśmiechniętych ludzi z Północy. Tę część warto omówić z dzieckiem, a nie udawać, że jej nie ma. Główne elementy historii: Ucieczka - nocny wyjazd z chaty rybaka, przebranie przy bramie Taszbaanu i wyścig przez pustynię. Mówiące konie - Bri i Hwin, porwane jako źrebięta i przez lata udające nieme zwierzęta. Przymusowe małżeństwo - Arawis ucieka przed ślubem z wezyrem, który mógłby być jej dziadkiem. Dwór Tisroka - pałace, lektyki, niewolnicy i tajna narada podsłuchana zza sofy. Sobowtór - Szasta wzięty za księcia Korina i tajemnica jego pochodzenia. Opatrzność - jeden lew za wszystkimi lwami i głos we mgle. Pycha i pokora - Bri, Arawis i Rabadasz, każde utemperowane na swoją miarę. Bitwa o Anward - Narnijczycy, olbrzymy i wielkie koty przeciw dwustu jeźdźcom Rabadasza.
Pytania i odpowiedzi
W jakiej kolejności czytać „Opowieści z Narnii” i który to tom?
Polecam kolejność chronologiczną, według dziejów Narnii: „Siostrzeniec czarodzieja”, „Lew, czarownica i stara szafa”, „Koń i jego chłopiec”, „Książę Kaspian”, „Podróż Wędrowca do Świtu”, „Srebrne krzesło” i „Ostatnia bitwa”. „Koń i jego chłopiec” jest w niej trzeci, zaraz po „Lwie, czarownicy i starej szafie”, bo dzieje się w czasie panowania rodzeństwa Pevensie, a w numeracji Media Rodzina, według dat wydania, ma numer 5. To dobre miejsce: Narnia jest wtedy w Złotym Wieku, a czytelnik ma świeżo w pamięci Tumnusa, Edmunda, który się poprawił, i starą szafę, do których książka wprost nawiązuje. Twardy warunek jest jeden: najpierw „Lew, czarownica i stara szafa”. Sama historia Szasty i Arawis jest zamknięta i ma nowych bohaterów. Następny w kolejności chronologicznej jest „Książę Kaspian”.
Ile stron liczy książka?
213 stron w wydaniu Media Rodzina z 2005 roku, choć oczywiście zależy to od konkretnego wydania. Tekst ma 15 rozdziałów, wygodnych do czytania na głos po jednym wieczorem.
Od ilu lat jest ta książka?
Zostawiam próg 9+, taki sam jak dla całej serii, ale ten tom jest odrobinę mroczniejszy od pierwszego i dobrze go znać, zanim da się go dziecku. Szastę bije przybrany ojciec, który chce go sprzedać w niewolę, Arawis opowiada, że uciekła do lasu i chciała odebrać sobie życie sztyletem (powstrzymuje ją klacz Hwin, scena jest krótka i bez szczegółów), lew rani jej plecy, a Rabadasz każe wymordować wszystkich w zamku. Jest też bitwa z zabitymi i powód ucieczki Arawis: ślub dziewczynki z sześćdziesięcioletnim wezyrem. Po scenie ze sztyletem warto zapytać dziecko, co o niej myśli, i powiedzieć wprost, że gdy kiedyś samo poczuje się tak źle jak Arawis, może pogadać z dorosłym, któremu ufa, albo zadzwonić pod bezpłatny telefon zaufania dla dzieci i młodzieży 116 111. Romansu brak, a z wulgaryzmów pada jedno obraźliwe słowo z ust Rabadasza.
Dla kogo przeznaczona jest ta książka?
Dla dzieci od 9 do 12 lat, które polubiły „Lwa, czarownicę i starą szafę” i chcą więcej drogi, pościgu i humoru niż baśniowej zimy, oraz dla rodziców szukających klasyki do czytania na głos. Szczególnie dla miłośników koni i dla tych, którzy lubią historie o kimś, kto zaczyna jako nikt. Relaksatorzy mają tu ucieczkę, pustynię i gadającego konia z kompleksami, koneserzy wyraziste przemiany bohaterów i ostrą satyrę na dwór Tisroka, za to przewidywalny sekret i finał rozwiązany czarami. Dorosły czytający z dzieckiem powinien być gotów na rozmowę o tym, jak książka przedstawia Kalormeńczyków.
A Ty? Znasz tę książkę?
Oceny czytelników
Twoja ocena może być zupełnie inna niż moja. Dużo zależy od tego, kiedy po nią sięgasz.
Twoja ocena w skali 1-10
Bez logowania. Jeden głos z jednej przeglądarki - możesz go potem zmienić.
Masz inne zdanie? Oceń książkę wyżej albo napisz do mnie na Instagramie lub TikToku.
Co czytać dalej
Lew, czarownica i stara szafa
C.S. Lewis
Tu poznaje się Narnię, Tumnusa i rodzeństwo, które w tym tomie rządzi już jako dorośli królowie i królowe.
★ 7/10🧠 5💖 8🌶️ 19+
Czytaj recenzję
Książę Kaspian
C.S. Lewis
Ten sam cykl.
★ 6/10🧠 5💖 7🌶️ 19+
Czytaj recenzję
Podróż Wędrowca do Świtu
C.S. Lewis
Ten sam cykl.
★ 7/10🧠 6💖 7🌶️ 19+
Czytaj recenzję